کیتی - جنه الهزاره - رویان

                                                            پیامد های انحراف خلافت   «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى‏ أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى‏ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرينَ[1]» جز اين نيست كه محمد پيامبرى است كه پيش از او پيامبرانى ديگر بوده‏اند. آيا اگر بميرد يا كشته شود، شما به آيين پيشين خود باز مى‏گرديد؟ هر كس كه بازگردد هيچ زيانى به خدا نخواهد رسانيد. خدا سپاسگزاران را پاداش خواهد دا 1 ـ آتش زدن خانه ی علی وفاطمه (ع) اولین پیامد انحراف خلافت از مسیر اصلی آن ، هجوم آوردن وآتش خانه علی و فاطمه (ع) بود . خانه ی پیامبر(ص) در حیاتش مکرر فرموده بود: «أَلَا إِنَّ فَاطِمَةَ بَابُهَا بَابِي وَ بَيْتُهَا بَيْتِي[2]» دَرِ فاطمه دَرِ من است خانه ی فاطمه خانه من است. در روايتی امام صادق (ع) داستان هجوم به خانه ی علی و فاطمه (ع)وهتک حرمت  به این خانه و اهل آن را برای مفضل بن عمر اینگونه بیان می کند : «وَ تَقُصُّ عَلَيْهِ قِصَّةَ أَبِي بَكْرٍ وَ إِنْفَاذِهِ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَ قُنْفُذاً وَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَ جَمْعِهِ النَّاسَ لِإِخْرَاجِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (ع) مِنْ بَيْتِهِ إِلَى الْبَيْعَةِ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ ... عمر: « اخْرُجْ يَا عَلِيُّ إِلَى مَا أَجْمَعَ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ وَ إِلَّا قَتَلْنَاكَ ...وَ جَمْعِهِمُ الْجَزْلَ وَ الْحَطَبَ عَلَى الْبَابِ لِإِحْرَاقِ بَيْتِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ زَيْنَبَ وَ أُمِّ كُلْثُومٍ وَ فِضَّةَ وَ إِضْرَامِهِمُ النَّارَ عَلَى الْبَابِ»  فاطمه(ع) ازپشت در آمد به عمر فرمود: اى پسر خطاب واقعاً دَرِ خانه مرا مى سوزانى؟! عمر گفت: بلى‏. فاطمه(ع): وَيْحَكَ يَا عُمَرُ مَا هَذِهِ الْجُرْأَةُ عَلَى اللَّهِ وَ عَلَى رَسُولِهِ تُرِيدُ أَنْ تَقْطَعَ نَسْلَهُ مِنَ الدُّنْيَا وَ تُفْنِيَهُ وَ تُطْفِئَ نُورَ اللَّهِ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ . عمر:«كُفِّي يَا فَاطِمَةُ فَلَيْسَ مُحَمَّدٌ حَاضِراً وَ لَا الْمَلَائِكَةُ آتِيَةً بِالْأَمْرِ وَ النَّهْيِ وَ الزَّجْرِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ مَا عَلِيٌّ إِلَّا كَأَحَدِ الْمُسْلِمِينَ فَاخْتَارِي إِنْ شِئْتِ خُرُوجَهُ لِبَيْعَةِ أَبِي بَكْرٍ أَوْ إِحْرَاقَكُمْ جَمِيعاً» عمر همان حرفى را زد كه يزيد از او ارث برده و در مجلس شوم خود سَرِ امام حسين مظلوم، فرزند اين مظلومه را مخاطب قرار داد و گفت:                          لعبت هاشم فى الملك فلا     خبر جاء  ولا  وحى  نزل‏ فاطمه(ع): «اللَّهُمَّ إِلَيْكَ نَشْكُو فَقْدَ نَبِيِّكَ وَ رَسُولِكَ وَ صَفِيِّكَ وَ ارْتِدَادَ أُمَّتِهِ عَلَيْنَا وَ مَنْعَهُمْ إِيَّانَا حَقَّنَا الَّذِي جَعَلْتَهُ لَنَا فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ عَلَى نَبِيِّكَ الْمُرْسَلِ» عمربه فاطمه(ع): «دَعِي عَنْكِ يَا فَاطِمَةُ حُمْقَاتِ النِّسَاءِ فَلَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَجْمَعَ لَكُمُ النُّبُوَّةَ وَ الْخِلَافَةَ وَ أَخَذَتِ النَّارُ فِي خَشَبِ الْبَابِ وَ إِدْخَالِ قُنْفُذٍ يَدَهُ لَعَنَهُ اللَّهُ يَرُومُ فَتْحَ الْبَابِ وَ ضَرْبِ عُمَرَ لَهَا بِالسَّوْطِ عَلَى عَضُدِهَا حَتَّى صَارَ كَالدُّمْلُجِ الْأَسْوَدِ[3]»( همچون بازوبند سياهى ورم كرد) امام کاظم(ع)روایتی را نقل می کند که پیغمبرخدا(ص) در هنگام مرگ توصیه های زیادی نسبت به اهلبیتش فرمود، ازجمله فرمود خانه فاطمه(ع) خانه من است: فَالْعَمَلُ الصَّالِحُ طَاعَةُ الْإِمَامِ وَلِيِّ الْأَمْرِ وَ التَّمَسُّكُ بِحَبْلِهِ أَيُّهَا النَّاسُ أَ فَهِمْتُمْ اللَّهَ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي مَصَابِيحِ الظُّلَمِ وَ مَعَادِنِ الْعِلْمِ وَ يَنَابِيعِ الْحِكَمِ وَ مُسْتَقَرِّ الْمَلَائِكَةِ مِنْهُمْ وَصِيِّي وَ أَمِينِي وَ وَارِثِي وَ هُوَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَعَاشِرَ الْأَنْصَارِ أَلَا فَاسْمَعُوا وَ مَنْ حَضَرَ أَلَا إِنَّ فَاطِمَةَ بَابُهَا بَابِي وَ بَيْتُهَا بَيْتِي فَمَنْ هَتَكَهُ فَقَدْ هَتَكَ حِجَابَ اللَّهِ[4]» راوی می گوید : امام کاظم(ع) در این جا گریه ی طولانی نمود وکلامش قطع شد ودو باره فرمود: «هُتِكَ وَ اللَّهِ حِجَابُ اللَّهِ هُتِكَ وَ اللَّهِ حِجَابُ اللَّهِ هُتِكَ وَ اللَّهِ حِجَابُ اللَّهِ يَا أُمَّهْ  صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا[5]» وقتی که دختر پیغمبر را به جرم دفاع از علی(ع) می زنند: «و كان قنفذ لعنه اللّه، حين ضرب فاطمة (ع) بالسوط، حين حالت بينه و بين زوجها[6]» وقتی که قهرمان بدر،احد،خندق ، خیبرو... برای گرفتن بیعت می برند: «و لمّا انتهي بعليّ (ع) إلى أبي بكر انتهره عمر و قال له: بايع ودع عنك هذه الأباطيل! فقال له عليّ (ع): فإن لم أفعل فما أنتم صانعون؟ قالوا: نقتلك ذلا و صغارا، فقال له عليّ (ع): إذا تقتلون عبد اللّه و أخا رسوله، قال أبو بكر: أما عبد اللّه فنعم، و أما أخا رسول اللّه فما نقر بهذا[7]». وقتی که علی (ع) درپای منبر ابابکر نشسته استدلال می کند ، عمر به ابابکر می گوید : « مَا يُجْلِسُكَ فَوْقَ الْمِنْبَرِ؟ وَ هَذَا جَالِسٌ مُحَارِبٌ لَا يَقُومُ فَيُبَايِعَكَ أ وَ تَأْمُرُ بِهِ؟ فَنَضْرِبَ عُنُقَهُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ ع قَائِمَانِ فَلَمَّا سَمِعَا مَقَالَةَ عُمَرَ بَكَيَا فَضَمَّهُمَا إِلَى صَدْرِهِ فَقَالَ لَا تَبْكِيَا فَوَ اللَّهِ مَا يَقْدِرَانِ عَلَى قَتْلِ أَبِيكُمَا[8]» سپس عمر برخواست به گفت : « قُمْ يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ فَبَايِعْ ». علی(ع): فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ قَالَ إِذاً وَ اللَّهِ نَضْرِبَ عُنُقَكَ » فَاحْتَجَّ عَلَيْهِمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَفْتَحَ كَفَّهُ فَضَرَبَ عَلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ وَ رَضِيَ بِذَلِكَ مِنْهُ فَنَادَى عَلِيٌّ(ع) قَبْلَ أَنْ يُبَايِعَ وَ الْحَبْلُ فِي عُنُقِهِ يَا ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَ كادُوا يَقْتُلُونَنِي[9]‏»   وقتی که قنفذ برگشت علی (ع) برای بیعت نیامد ، عمر غضبناک وعصبانی شد گفت می دانم که : «إِنَّهُ لَا يَسْتَقِيمُ لَنَا أَمْرٌ حَتَّى نَقْتُلَهُ فَخَلِّنِي آتِكَ بِرَأْسِهِ» ابوبکر به عمر گفت بنشین،او امتناع ورزید. ابوبکر او را قسم داد سپس عمر نشست . ابوبکر بازهم به قنفذ گفت : «يَا قُنْفُذُ انْطَلِقْ فَقُلْ لَهُ أَجِبْ أَبَا بَكْرٍ فَأَقْبَلَ قُنْفُذٌ فَقَالَ يَا عَلِيُّ أَجِبْ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ عَلِيٌّ إِنِّي لَفِي‏شُغُلٍ عَنْهُ وَ مَا كُنْتُ بِالَّذِي أَتْرُكُ وَصِيَّةَ خَلِيلِي وَ أَخِي وَ أَنْطَلِقُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَ مَا اجْتَمَعْتُمْ عَلَيْهِ مِنَ الْجَوْرِ فَانْطَلَقَ قُنْفُذٌ فَأَخْبَرَ أَبَا بَكْرٍ» باز هم عمر غضبناک شد: «فَنَادَى خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَ قُنْفُذاً فَأَمَرَهُمَا أَنْ يَحْمِلَا حَطَباً وَ نَاراً ثُمَّ أَقْبَلَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى بَابِ عَلِيٍّ ع وَ فَاطِمَةُ ع قَاعِدَةٌ خَلْفَ الْبَابِ قَدْ عَصَبَتْ رَأْسَهَا وَ نَحَلَ جِسْمُهَا فِي وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَأَقْبَلَ عُمَرُ حَتَّى ضَرَبَ الْبَابَ ثُمَّ نَادَى يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ [افْتَحِ الْبَابَ‏] فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا عُمَرُ مَا لَنَا وَ لَكَ لَا تَدَعُنَا وَ مَا نَحْنُ فِيهِ قَالَ افْتَحِي الْبَابَ وَ إِلَّا أَحْرَقْنَاهُ عَلَيْكُمْ فَقَالَتْ يَا عُمَرُ أَ مَا تَتَّقِي اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ تَدْخُلُ عَلَى بَيْتِي وَ تَهْجُمُ عَلَى دَارِي فَأَبَى أَنْ يَنْصَرِفَ ثُمَّ دَعَا عُمَرُ بِالنَّارِ فَأَضْرَمَهَا فِي الْبَابِ فَأَحْرَقَ الْبَابَ[10]» ابن قتيبة دينوري‏ کیفیت هجوم به خانه ی را اینطور نقل می کند: «و إن أبا بكر تفقد قوما تخلفوا عن بيعته عند علي كرم الله وجهه، فبعث إليهم عمر ، فجاء فناداهم و هم في دار علي، فأبوا أن يخرجوا فدعا بالحطب» و عمر: «و الّذي نفس عمر بيده. لتخرجن أو لأحرقنها على من فيها» به عمر گفته شد در فاطمه است؟!!! فقيل له: عمر: «و إن »، فخرجوا فبايعوا إلا عليا(ع).و علی (ع): «حلفت أن لا أخرج و لا أضع ثوبي على عاتقي حتى أجمع القرآن، فوقفت فاطمة (ع) على بابها، فقالت: «لا عهد لي بقوم حضروا أسوأ محضر منكم، تركتم رسول الله (ص) جنازة بين أيدينا، و قطعتم أمركم بينكم، لم تستأمرونا، و لم تردوا لنا حقا. فأتى عمر أبا بكر، فقال له: أ لا تأخذ هذا المتخلف عنك بالبيعة؟ فقال أبو بكر لقنفذ و هو مولى له: اذهب فادع لي عليا، قال: فذهب إلى علي فقال له: ما حاجتك؟ فقال: يدعوك خليفة رسول الله، فقال علي: لسريع ما كذبتم على رسول الله(ص). فرجع فأبلغ الرسالة، قال: فبكى أبو بكر طويلا. فقال عمر الثانية: لا تمهل هذا المتخلف عنك بالبيعة، فقال أبو بكر لقنفذ: عد إليه، فقال له:خليفة رسول الله  يدعوك لتبايع، فجاءه قنفد، فأدى ما أمر به، فرفع علي(ع) صوته فقال: سبحان الله؟ لقد ادعى ما لبس له، فرجع قنفد، فأبلغ الرسالة، فبكى أبو بكر طويلا، ثم قام عمر، فمشى معه جماعة، حتى أتوا باب فاطمة، فدقوا الباب، فلما سمعت أصواتهم نادت بأعلى صوتها: يا أبت يا رسول الله، ما ذا لقينا بعدك من ابن الخطاب و ابن أبي قحافة، فلما سمع القوم صوتها و بكاءها، انصرفوا باكين، و كادت قلوبهم تنصدع، و أكبادهم تنفطر، و بقي عمر و معه قوم، فأخرجوا عليا، فمضوا به إلى أبي بكر، فقالوا له: بايع، فقال: إن أنا لم أفعل فمه؟ قالوا: إذا و الله الّذي لا إله إلا هو نضرب عنقك، فقال: إذا تقتلون عبد الله و أخا رسوله، قال عمر: أما عبد الله فنعم، و أما أخو رسوله فلا، و أبو بكر ساكت لا يتكلم، فقال له عمر: ألا تأمر فيه بأمرك؟ فقال: لا أكرهه على شي‏ء ما كانت فاطمة إلى جنبه، فلحق علي بقبر رسول الله (ص) يصيح و يبكي، و ينادي: يا بن أم إن القوم استضعفوني و كادوا يقتلونني[11]». لذا، اولین قربانی انحراف خلافت ، دختر رسول خدا ، علی(ع) و اولاد آن بزرگوار وآتش زدن خانه وحی بود. همانطور که آن نامرد درموارد مختلف پیغمبر(ص) را توهین وهتک حرمت کرد ، این بار به شکل بدتر حرمت علی وفاطمه (ع) وخانه ی آنان را شکست.البته این هتاکی در اینجا ختم نشد بلکه به جاهای خیلی باریک تری از اینها هم کشیده شد: از آن آتش که نامردی بر افروخت     مدینه در گرفت  و کربلا  سوخت. شکایت پیغمبر(ص) خدا ازشورا : « الويل، الويل لأمّتى من الشوّرى الكبرى و الشوّرى الصّغرى فسئل عنهما فقال (ص) أمّا الشّورى الكبرى فتنعقد فى بلدتى بعد وفاتى، لغصب خلافة أخى و غصب حقّ إبنتى؛ و أمّا الصّغرى فتنعقد فى الغيبة الكبرى فى الزّوراء لتغيير سنّتى، و تبديل أحكامى[12]» پیغمبر(ص) خدا می دانستند که این شورا باعث مصیبتهای زیادی بر مسلمانها وانسانها خواهد شد.     2 ـ  بسته شدن درعلم دومین پیامد انحراف خلافت ، دور شدن مردم از در علم و معرفت الاهی است  در که صاحب آن  می فرمود: «يَا مَعْشَرَ النَّاسِ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي وَ هَذَا سَفَطُ الْعِلْمِ هَذَا لُعَابُ رَسُولِ اللَّهِ ص هَذَا مَا زَقَّنِي رَسُولُ اللَّهِ زَقّاً زَقّاً سَلُونِي فَإِنَّ عِنْدِي عِلْمَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ ثُنِيَتْ لِيَ الْوِسَادَةُ فَجَلَسْتُ عَلَيْهَا لَأَفْتَيْتُ أَهْلَ التَّوْرَاةِ بِتَوْرَاتِهِمْ وَ أَهْلَ الْإِنْجِيلِ بِإِنْجِيلِهِمْ وَ أَهْلَ الزَّبُورِ بِزَبُورِهِمْ ...وَ لَوْ لَا آيَةٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَأَخْبَرْتُكُمْ بِمَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة[13]» 3 ـ باز شدن درجهل ونادانی بانشستن خلفائی جور بر کرسی خلافت در جهل وظلمت به روی مردم باز شد.  نمونه های از نادانی آنان عمردستور داد تا زنی حامله را سنگ سار کند، امیرالمؤمنین (ع) به او فرمود : « ان كان لك عليها سبيل فلا سبيل لك على ما فى بطنها فأمسك» عمر: «لو لا على لهلك عمر[14]» عمر حکم  غیر ما انزل الله را ، صادر می کند، لذا دستور می دهد که زنی دیوانه ی را سنگ سار کند، علی (ع) به او می فرماید: «ان القلم رفع عن المجنون حتى يفيق فأمسك» عمر: «لو لا على لهلك عمر[15]» عمر دستور به رجم می دهد، علی (ع) به او می فرماید« مَا بَالُ هَذِهِ ؟فَقَالُوا أُمِرَ بِهَا أَنْ تُرْجَمَ فَرَدَّهَا عَلِيٌّ (ع). علی (ع) :أَمَرْتَ بِرَجْمِهَا؟ عمر: «نَعَمْ لِأَنَّهَا اعْتَرَفَتْ عِنْدِي بِالْفُجُورِ». علی (ع): «فَلَعَلَّكَ انْتَهَرْتَهَا أَوْ أَخَفْتَهَا أَوْ تَهَدَّدْتَهَا ؟» علی (ع):«أَ وَ مَا سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ (ص) يَقُولُ: « لَا حَدَّ عَلَى مُعْتَرِفٍ بَعْدَ بَلَاءٍ إِنَّهُ مَنْ قَيَّدْتَ أَوْ حَبَسْتَ أَوْ تَهَدَّدْتَ فَلَا إِقْرَارَ لَهُ فَخَلَّى عُمَرُ سَبِيلَهَا »سپس عمر: «عَجَزَتِ النِّسَاءُ أَنْ تَلِدَ مِثْلَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لَوْ لَا عَلِيٌّ لَهَلَكَ عُمَر[16]» به جای علی (ع) جاهلی به کرسی خلافت نشست که بزرگان اهل سنت اعتراف او را  به جهل ونانی خودش اینگونه نقل می کند ، روزی روی منبر: «ألا، لا تغالوا فى مهور النساء، فمن غالى فى مهر امرأة جعلته فى بيت المال» فقامت عجوز و قالت: يا أمير المؤمنين أ تمنع عنا ما أحله الله لنا؟ قال تعالى: «وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَكانَ زَوْجٍ، وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً، فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً[17]» عمر: كل الناس أفقه من عمر، حتى المخدرات فى البيوت[18]» زمخشری اعتراف عمر را به جهل خویش اینگونه نقل می کند ، عمر: «كل أحد أعلم من عمر[19]» سیوطی نیز نقل می کند که عمر روی منبرخطاب به مردم گفت: «أيها الناس ما اكثاركم في صدق النساء و قد كان رسول الله (ص) انما الصدقات فيما بينهم أربعمائة درهم فما دون ذلك و لو كان الإكثار في ذلك تقوى عند الله أو مكرمة لم تسبقوهم اليها فلا أعرفن ما زاد رجل في صدق امرأة على أربعمائة درهم ثم نزل. فاعترضته امرأة من قريش فقالت له: «يا أمير المؤمنين نهيت الناس أن يزيدوا النساء في صدقاتهن على أربعمائة درهم؟» قال: نعم .فقالت: «أما سمعت ما انزل الله يقول وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فقال اللهم غفرا كل الناس أفقه من عمر» دوباره روی منبر رفت و گفت : «يا أيها الناس انى كنت نهيتكم ان تزيدوا النساء في صدقاتهن على أربعمائة درهم فمن شاء ان يعطى من ماله ما أحب[20]»‏ سیوطی اعتراف او را به شکل دیگر هم نقل می کند. عمر: « لا تزيدوا في مهور النساء على أربعين أوقية فمن زاد ألقيت الزيادة في بيت المال. فقالت امرأة: ما ذاك قال؟ و لم قالت ؟ لان الله يقول :«وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً» عمر:«امرأة أصابت و رجل أخطأ[21]»  خانه ی علی وفاطمه(ع)که چشمه ی جوشان ازعلم معرفت بود، نه تنها بسته شد بلکه چنانکه ذکرشد به آتش کشیده شد ومردم چنان درجهل ونادانی فرو رفت که حتی تفاوت بین علی(ع)و... حتی معاویه را تشخیص نمی دادند. لذا، علی (ع)فرمود: «كنت في أيام رسول الله ص كجزء من رسول الله (ص) ينظر إلي الناس كما ينظر إلى الكواكب في أفق السماء ثم غض الدهر مني فقرن بي فلان و فلان ثم قرنت بخمسة أمثلهم عثمان فقلت وا ذفراه ثم لم يرض الدهر لي بذلك حتى أرذلني فجعلني نظيرا لابن هند و ابن النابغة لقد استنت الفصال حتى القرعى[22]‏»  در زمان رسول خدا (ص) مانند پاره تن او بودم، مردم مانند ستارگان آسمان، با ديده احترام به من مى نگريستند؛ سپس روزگار از من، به طورى چشم پوشى كرد كه فلان و فلان را همرديف من قرار داد. مرا با پنج نفرى، همطراز نمود كه بهترينشان عثمان بود پس گفتم: واى بر يادگار رسول خدا. باز روزگار به اين همه ظلم راضى نشد مرا به گونه اى، كوبيد كه تا اينكه همانند پسر هند (معاويه) و فرزند نابغه (عمرو عاص) در آورد؛ به آسانى از شير بازگرفته شد. باز هم از جهل مردم اینگونه شکوه می کند: «أنزلنى الدّهر حتّى قيل معاوية و على‏[23]». 4 ـ نهادینه شدن اختلاف ونفاق غصب خلافت باعث شد که اختلافات شدید و کشنده بین جوامع اسلامی به وجود آید: جنگ هفتاد ودو ملت همه را عذر بنه           چون  ندیدند حقیقت ره افسانه زدند روايتي را محمود بن لبید نقل شده که بیانگر دونکته است 1 ـ غصب خلافت باعث اختلاف دائمی بین جوامع اسلامی شد. چون رسول خدا (ص)از دنيا رفت، فاطمه (س) نزد قبر شهدائی احد و قبر حمزه مى‏آمد و در آنجا مى‏گريست؛ روزى آن حضرت را ديدم كه بالاى قبر حمزه آمده و گريه مى‏كند؛ نزدش آمدم و بر او سلام كردم و عرض كردم: اى بانوى زنان شما كه با اين گريه خود شاهرگ قلب مرا پاره كردى‏ ؟فرمود: يَا بَا عُمَرَ وَ لَحَقٌّ لِيَ الْبُكَاءُ فَلَقَدْ أُصِبْتُ بِخَيْرِ الْآبَاءِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَا شَوْقَاهْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ثُمَّ أَنْشَأَتْ ع تَقُولُ                         إِذَا مَاتَ يَوْماً مَيِّتٌ قَلَّ ذِكْرُهُ            وَ ذِكْرُ أَبِي مُذْ مَاتَ وَ اللَّهِ أَكْثَرُ به او گفتم: «يَا سَيِّدَتِي إِنِّي سَائِلُكِ عَنْ مَسْأَلَةٍ تَتَلَجْلَجُ فِي صَدْرِي»فرمود: «سَلْ قُلْتُ هَلْ نَصَّ رَسُولُ اللَّهِ قَبْلَ وَفَاتِهِ عَلَى عَلِيٍّ بِالْإِمَامَةِ»فرمود:«وَا عَجَباً أَ نَسِيتُمْ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ»گفتم:«قَدْ كَانَ ذَلِكَ وَ لَكِنْ أَخْبِرِينِي بِمَا أُشِيرَ إِلَيْكِ فرمود: «أُشْهِدُ اللَّهَ تَعَالَى لَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ عَلِيٌّ خَيْرُ مَنْ أُخَلِّفُهُ فِيكُمْ وَ هُوَ الْإِمَامُ وَ الْخَلِيفَةُ بَعْدِي وَ سِبْطَايَ وَ تِسْعَةٌ مِنْ صُلْبِ الْحُسَيْنِ أَئِمَّةٌ أَبْرَارٌ لَئِنِ اتَّبَعْتُمُوهُمْ وَجَدْتُمُوهُمْ هَادِينَ مَهْدِيِّينَ» منحرف کردن خلافت ازمسیر اصلی آن  باعث اختلاف دائمی بین مسلمانها شد وقتی مردم نور وجود علی(ع) را از دست دادند درظلمت وتاریکی فرو رفت لذا، زهرا(س)در ادامه می فرماید: «و لَئِنْ خَالَفْتُمُوهُمْ لَيَكُونُ الِاخْتِلَافُ فِيكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ» گفتم:«يَا سَيِّدَتِي فَمَا بَالُهُ قَعَدَ عَنْ حَقِّهِ» فرمود:«يَا بَا عُمَرَ لَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) مَثَلُ الْإِمَامِ مَثَلُ الْكَعْبَةِ إِذْ تُؤْتَى وَ لَا تَأْتِي أَوْ قَالَتْ مَثَلُ عَلِيٍّ(ع)» 2 ـ از انحراف خلافت ،عموم انسانها خسارت های جبران ناپذیری دید.  وجود امیرالمؤمنین(ع)مایه ی وحدت ، رحمت ورأفت است لذا،فاطمه اطهر (س) اینگونه ادامه داد: أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ تَرَكُوا الْحَقَّ عَلَى أَهْلِهِ وَ اتَّبَعُوا عِتْرَةَ نَبِيِّهِ لَمَا اخْتَلَفَ فِي اللَّهِ اثْنَانِ وَ لَوَرِثَهَا سَلَفٌ عَنْ سَلَفٍ وَ خَلَفٌ بَعْدَ خَلَفٍ حَتَّى يَقُومَ قَائِمُنَا التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ (ع)» از این روایت به خوبی استفاده می شود که عامل تمام بد بختیهای بشر گرفتن خلافت از صاحب آن بوده است برای اینکه اگر علی(ع) به کرسی خلافت می نشست هیچ کس درباره خدا ، پیغمبر(ص) اختلاف نمی کرد، معنای این سخن این است که تمام مردم آگاه وعالم به همه ی علوم اهلبیت (ع) می شدند دنیا تبدیل به بهشت موعود می شد ، لطف ، مهر ومحبت نبوی وعلوی را مردم باتمام وجود درک می کردند، دیگر خبری ازدرگیری ونزاع دربین مردم نبود؛اما همان غصب خلافت باعث شد امروزه حتی عده ی زیادی ازمردم گمراه و نادان به امید بهشت زن وبچه وافراد بی گناه را می کشند،این قدر ارزش بهشت خدا را پائین آورده اند ، که آن را درکشتن انسان های بی گناه جستجو می کنند.   « وَ لَكِنْ قَدَّمُوا مَنْ أَخَّرَهُ اللَّهُ وَ أَخَّرُوا مَنْ قَدَّمَهُ اللَّهُ حَتَّى إِذَا أَلْحَدُوا الْمَبْعُوثَ وَ أَوْدَعُوهُ الْجَدَثَ الْمَجْدُوثَ(و خواسته دل خود را برگزيده)‏  اخْتَارُوا بِشَهْوَتِهِمْ وَ عَمِلُوا بِآرَائِهِمْ تَبّاً لَهُمْ(نابودى بر آنها باد)  أَ وَ لَمْ يَسْمَعُوا اللَّهَ يَقُولُ (وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ ما كانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ) بَلْ سَمِعُوا وَ لَكِنَّهُمْ كَمَا قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ (فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ)هَيْهَاتَ بَسَطُوا فِي الدُّنْيَا آمَالَهُمْ وَ نَسُوا آجَالَهُمْ فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ. أَعُوذُ بِكَ يَا رَبِّ مِنَ الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْرِ [24]» پروردگارا از گمراه شدن پس از هدايت به تو پناه مى‏برم. علی(ع) که چراغ هدایت بود از مردم گرفته شد چنانکه خود مولی از این جریان اینطور شکوه  می کنند: « أَمَا وَ اللَّهِ لَقَد تَقَمَّصَهَا فُلَانٌ «ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ »وَ إِنَّهُ لَيَعْلَمُ أَنَّ مَحَلِّي مِنْهَا مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحَى يَنْحَدِرُ عَنِّي السَّيْلُ وَ لَا يَرْقَى إِلَيَّ الطَّيْرُ[25]» آگاه باشيد! به خدا سوگند! ابا بكر، جامه خلافت را بر تن كرد، در حالى كه مى‏دانست جايگاه من نسبت به حكومت اسلامى، چون محور آسياب است به آسياب كه دور آن حركت مى‏كند. او مى‏دانست كه سيل علوم از دامن كوهسار من جارى است، و مرغان دور پرواز انديشه‏ها به بلنداى ارزش من نتوانند پرواز كرد.  در این  بین علی چه کنند؟ آیا قیام کند یاصبر؟ شنیدن جواب این مسئله از زبان علی(ع)خوش تر است: « وَ طَفِقْتُ أَرْتَئِي بَيْنَ أَنْ أَصُولَ بِيَدٍ جَذَّاءَ أَوْ أَصْبِرَ عَلَى طَخْيَةٍ عَمْيَاءَ يَهْرَمُ فِيهَا الْكَبِيرُ وَ يَشِيبُ فِيهَا الصَّغِيرُ وَ يَكْدَحُ فِيهَا مُؤْمِنٌ حَتَّى يَلْقَى رَبَّهُ‏[26]» آيا با دست تنها براى گرفتن حق خود به پاخيزم؟ يا در اين محيط خفقان‏زا و تاريكى كه به وجود آوردند، صبر پيشه سازم؟ كه پيران را فرسوده، جوانان را پير، و مردان با ايمان را تا قيامت و ملاقات پروردگار اندوهگين نگه مى‏دارد. ‏فَرَأَيْتُ أَنَّ الصَّبْرَ عَلَى هَاتَا أَحْجَى فَصَبَرْتُ وَ فِي الْعَيْنِ قَذًى وَ فِي الْحَلْقِ شَجًا أَرَى تُرَاثِي نَهْباً » پس از ارزيابى درست، صبر و بردبارى را خردمندانه‏تر ديدم. پس صبر كردم در حالى كه گويا خار در چشم و استخوان در گلوى من مانده بود. و با ديدگان خود مى‏نگريستم كه ميراث مرا به غارت مى‏برند!. «حَتَّى مَضَى الْأَوَّلُ لِسَبِيلِهِ فَأَدْلَى بِهَا إِلَى ابْنِ الْخَطَّابِ بَعْدَهُ» تا اينكه خليفه اوّل، به راه خود رفت و خلافت را به پسر خطّاب سپرد.  «فَيَا عَجَباً بَيْنَا هُوَ يَسْتَقِيلُهَا فِي حَيَاتِهِ إِذْ عَقَدَهَا لِآخَرَ بَعْدَ وَفَاتِهِ لَشَدَّ مَا تَشَطَّرَا ضَرْعَيْهَا» شگفتا! ابا بكر كه در حيات خود از مردم مى‏خواست عذرش را بپذيرند،  چگونه در هنگام مرگ، خلافت را به عقد ديگرى در آورد؟. هر دو از شتر خلافت سخت‏دوشيدند و از حاصل آن بهره‏مند گرديدند.     فَصَيَّرَهَا فِي حَوْزَةٍ خَشْنَاءَ يَغْلُظُ كَلْمُهَا وَ يَخْشُنُ مَسُّهَا وَ يَكْثُرُ الْعِثَارُ فِيهَا وَ الِاعْتِذَارُ مِنْهَا فَصَاحِبُهَا كَرَاكِبِ الصَّعْبَةِ إِنْ أَشْنَقَ لَهَا خَرَمَ وَ إِنْ أَسْلَسَ‏لَهَا تَقَحَّمَ»  سرانجام اوّلى حكومت را به راهى در آورد، و به دست كسى (عمر) سپرد كه مجموعه‏اى از خشونت، سختگيرى، اشتباه و پوزش طلبى بود زمامدار مانند كسى كه بر شترى سركش سوار است، اگر عنان محكم كشد، پرده‏هاى بينى حيوان پاره مى‏شود، و اگر آزادش گذارد، در پرتگاه سقوط مى‏كند.  «فَمُنِيَ النَّاسُ لَعَمْرُ اللَّهِ بِخَبْطٍ وَ شِمَاسٍ وَ تَلَوُّنٍ وَ اعْتِرَاضٍ فَصَبَرْتُ عَلَى طُولِ الْمُدَّةِ وَ شِدَّةِ الْمِحْنَةِ» سوگند به خدا! مردم در حكومت دومى، در ناراحتى و رنج مهمّى گرفتار آمده بودند، و دچار دو رويى‏ها و اعتراض‏ها شدند، و من در اين مدت طولانى محنت‏زا، و عذاب آور، چاره‏اى جز شكيبايى نداشتم، «حَتَّى إِذَا مَضَى لِسَبِيلِهِ جَعَلَهَا فِي سِتَّةٍ جَمَاعَةٍ زَعَمَ أَنِّي أَحَدُهُمْ فَيَا لَلَّهِ وَ لِلشُّورَى مَتَى اعْتَرَضَ الرَّيْبُ فِيَّ مَعَ الْأَوَّلِ مِنْهُمْ حَتَّى صِرْتُ أُقْرَنُ إِلَى هَذِهِ النَّظَائِرِ لَكِنِّي أَسْفَفْتُ إِذْ أَسَفُّوا وَ طِرْتُ إِذْ طَارُوا فَصَغَا رَجُلٌ مِنْهُمْ لِضِغْنِهِ وَ مَالَ الْآخَرُ لِصِهْرِهِ مَعَ هَنٍ وَ هَنٍ» تا آن كه روزگار عمر هم سپرى شد سپس عمر خلافت را در گروهى از مردم قرار داد كه پنداشت من همسنگ آنان مى‏باشم!! پناه بر خدا از اين شورا! در كدام زمان در برابر شخص اوّلشان در خلافت مورد ترديد بودم، تا امروز با اعضاى شورا برابر شوم؟ كه هم اكنون مرا همانند آنها پندارند؟ و در صف آنها قرارم دهند؟ ناچار باز هم كوتاه آمدم، و با آنان هماهنگ گرديدم. يكى از آنها با كينه‏اى كه از من داشت روى بر تافت،  و ديگرى دامادش را بر حقيقت برترى داد و آن دو نفر ديگر كه زشت است آوردن نامشان   إِلَى أَنْ قَامَ ثَالِثُ الْقَوْمِ نَافِجاً حِضْنَيْهِ بَيْنَ نَثِيلِهِ وَ مُعْتَلَفِهِ وَ قَامَ مَعَهُ بَنُو أَبِيهِ يَخْضَمُونَ مَالَ اللَّهِ خَضْمَ خِضْمَةَ الْإِبِلِ نِبْتَةَ الرَّبِيعِ إِلَى أَنِ انْتَكَثَ عَلَيْهِ فَتْلُهُ وَ أَجْهَزَ عَلَيْهِ عَمَلُهُ وَ كَبَتْ بِهِ بِطْنَتُهُ» ‏  تا آن كه سومى به خلافت رسيد، دو پهلويش از پرخورى باد كرده، همواره بين آشپزخانه و دستشويى سرگردان بود، و خويشاوندان پدرى او از بنى اميّه به پاخاستند و همراه او بيت المال را خوردند و بر باد دادند، چون شتر گرسنه‏اى كه بجان گياه بهارى بيفتد، عثمان آنقدر اسراف كرد كه ريسمان بافته او باز شد و أعمال او مردم را برانگيخت، و شكم بارگى او نابودش ساخت. «فَمَا رَاعَنِي إِلَّا وَ النَّاسُ إِلَيَّ كَعُرْفِ الضَّبُعِ إِلَيَّ يَنْثَالُونَ عَلَيَّ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ حَتَّى لَقَدْ وُطِئَ الْحَسَنَانِ وَ شُقَّ عِطْفَايَ مُجْتَمِعِينَ حَوْلِي كَرَبِيضَةِ الْغَنَمِ» روز بيعت، فراوانى مردم چون يال‏هاى پر پشت گفتار  بود، از هر طرف مرا احاطه كردند، تا آن كه نزديك بود حسن و حسين (ع) لگد مال گردند،  و رداى من از دو طرف پاره شد. مردم چون گلّه‏هاى انبوه گوسفند مرا در ميان گرفتند.    «فَلَمَّا نَهَضْتُ بِالْأَمْرِ نَكَثَتْ طَائِفَةٌ وَ مَرَقَتْ أُخْرَى وَ فَسَقَ قَسَطَ آخَرُونَ كَأَنَّهُمْ لَمْ يَسْمَعُوا اللَّهَ سُبْحَانَهُ حَيْثُ يَقُولُ:«تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ» بَلَى وَ اللَّهِ لَقَدْ سَمِعُوهَا وَ وَعَوْهَا وَ لَكِنَّهُمْ‏حَلِيَتِ الدُّنْيَا فِي أَعْيُنِهِمْ وَ رَاقَهُمْ زِبْرِجُهَا» امّا آنگاه كه به پاخاستم و حكومت را به دست گرفتم، جمعى پيمان شكستند  و گروهى از اطاعت من سرباز زده و از دين خارج شدند، و برخى از اطاعات حق سر بر تافتند،  گويا نشنيده بودند سخن خداى سبحان را كه مى‏فرمايد: «سراى آخرت را براى كسانى برگزيديم كه خواهان سركشى و فساد در زمين نباشند و آينده از آن پرهيزكاران است» آرى! به خدا آن را خوب شنيده و حفظ كرده بودند، امّا دنيا در ديده آنها زيبا نمود، و زيور آن چشم‏هايشان را خيره كرد.            «أَمَا وَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ لَوْ لَا حُضُورُ الْحَاضِرِ وَ قِيَامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَ مَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَلَّا يُقَارُّوا عَلَى كِظَّةِ ظَالِمٍ وَ لَا سَغَبِ مَظْلُومٍ لَأَلْقَيْتُ حَبْلَهَا عَلَى غَارِبِهَا وَ لَسَقَيْتُ آخِرَهَا بِكَأْسِ أَوَّلِهَا وَ لَأَلْفَيْتُمْ دُنْيَاكُمْ هَذِهِ أَزْهَدَ عِنْدِي مِنْ عَفْطَةِ عَنْزٍ» سوگند به خدايى كه دانه را شكافت و جان را آفريد، اگر حضور فراوان بيعت كنندگان نبود، و ياران حجّت را بر من تمام نمى‏كردند، و اگر خداوند از علماء عهد و پيمان نگرفته بود كه برابر شكم بارگى ستمگران، و گرسنگى مظلومان، سكوت نكنند، مهار شتر خلافت را بر كوهان آن انداخته، رهايش مى‏ساختم، و آخر خلافت را به كاسه اوّل آن سيراب مى‏كردم، آنگاه مى‏ديديد كه دنياى شما نزد من از آب بينى بزغاله‏اى بى ارزش‏تر است.  «قَالُوا وَ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ السَّوَادِ عِنْدَ بُلُوغِهِ إِلَى هَذَا الْمَوْضِعِ مِنْ خُطْبَتِهِ فَنَاوَلَهُ كِتَاباً قِيلَ إِنَّ فِيهِ مَسَائِلَ كَانَ يُرِيدُ الْإِجَابَةَ عَنْهَا فَأَقْبَلَ يَنْظُرُ فِيهِ  فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَتِهِ  قَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَوِ اطَّرَدَت مَقَالَتُكَ خُطْبَتُكَ مِنْ حَيْثُ أَفْضَيْتَ فَقَالَ هَيْهَاتَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ تِلْكَ شِقْشِقَةٌ هَدَرَتْ ثُمَّ قَرَّتْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَاللَّهِ مَا أَسَفْتُ عَلَى كَلَامٍ قَطُّ كَأَسَفِي عَلَى هَذَا الْكَلَامِ أَلَّا يَكُونَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع بَلَغَ مِنْهُ حَيْثُ أَرَادَ[27]» گفتند: در اينجا مردى از أهالى عراق بلند شد و نامه‏اى به دست امام(ع) داد و امام (ع) آن را مطالعه مى‏فرمود، گفته شد، مسايلى در آن بود كه مى‏بايست جواب مى‏داد. وقتى خواندن نامه به پايان رسيد، ابن عباس گفت يا امير المؤمنين! چه خوب بود سخن را از همان جا كه قطع شد آغاز مى‏كرديد؟ امام (ع) فرمود:هرگز! اى پسر عباس، شعله‏اى از آتش دل بود، زبانه كشيد و فرو نشست. ابن عباس مى‏گويد: به خدا سوگند! بر هيچ گفتارى مانند قطع شدن سخن امام (ع) اين گونه اندوهناك نشدم، كه امام نتوانست تا آنجا كه دوست دارد به سخن ادامه دهد. 5 ـ تسلط شجرات خبیثات برجوامع اسلامی در شوال سال41ق در بيت المقدس معاويه به قدرت رسید و دوران حکومت او19 سال و هشت ماه بود و در رجب سال 61  در هشتاد سالگى درگذشت. اقدامات این شجره(معاویه) خبیثه در طول حیات ننگش. الف. شهیدنمودن حجر بن عدى   درسال 53 ق حجر بن عدى كندى را كشت و او نخستين كسى بود كه در اسلام، دست بسته كشته شد: «هو أول من قتل صبراً في الاسلام[28]» دخترش اشعارى بدين مضمون خواند:  ترفَّع   أيها    القمر    المنير             لعلك أن ترى  حجراً  يسير يسير الى  معاوية  بن  حرب              ليقتله ،  كذا  زعم    الأمير و يَصلبه  على  بابي  دمشق               و تأكل من محاسنه  النسور تخيرت  الخبائر  بعد  حُجرٍ              و طاب لها الخورنق والسدير ألا يا حجر حجر بني عدي               تلقتك  السلامة  و   السرور أخاف عليك ما أردَى عليا                و شيخا في د مشق  له  زئير ألا يا ليت حجراً مات موتاً                و لم  ينحر  كما  نحر  البعير فإن تهلك فكل عميد قوم                 إلى هلك  من الدنيا  يصير[29]»   «اى ماه نورانى بالا برو، شايد حجر را ببينى كه راه مى‏پيمايد. بسوى معاوية ابن حرب مي رود تا او را بكشد و بدروازه دمشق بياويزد و كركس‏ها از چانه او بخورند، امير چنين پنداشته است. اى حجر بن عدى بسلامت و شادمان باش. از سرنوشت على و از پيرى كه در دمشق ميغرد بر تو بيمناكم، اى كاش حجر بمرگ طبيعى بميرد و چون شتر او را نكشند، اگر بميرد هر سالار قومى سرانجام مردنى است.» حجر درجواب مرد يك چشم که بسوى آنها فرستاده بود: «إن الصبر على حد السيف لايسر علينا مما تدعونا إليه، ثم القدوم على اللَّه و على نبيه و على وصيه أحب إلينا من دخول النار[30]» ب. لعن بر امیر المؤمنین(ع) مسعودی از ابن جریرطبري نقل می کند: وقتى معاويه به حج رفت، بر خانه طواف كرد. سعد نيز همراه او بود، و چون فراغت يافت معاويه به دار الندوه رفت و سعد را با خويش بر تخت نشانيد. آنگاه معاويه به ناسزاى گفتن على آغاز كرد.سعد نزدیک معاویه آمد سپس : أجلستني معك على سريرك ثم شرعت في سب علي، و اللَّه لأن يكون فيَّ خصلة واحدة من خصال كانت لعلي أحب الي من أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس: و اللَّه لأن أكون صهراً لرسول اللَّه صلى اللَّه عليه و سلم و أن لي من الولد ما لعلي أحب إلى من أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس، و اللَّه لأن يكون رسول اللَّه (ص) قال لي ما قاله يوم خيبر: «لأعطيَنَّ الراية غداً رجلا يحبه اللَّه و رسوله، و يحب اللَّه و رسوله، ليس بِفَرَّار يفتح اللَّه على يديه» أحبُّ الي من أن يكون لي ما طلعت عليه الشمس، و اللَّه لأن يكون رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و سلم قال لي ما قال له في غزوة تبوك: «ألا ترضي أن تكون مني بمنزلة هارون من موسى، إلا أنه لا نبي بعدي[31]» وقتى كار خلافت به معاويه رسيد ابو طفيل كنانى نزد وى آمد معاويه بدو گفت:  «غم تو در باره دوستت ابو الحسن چگونه است؟» گفت: «چون غم مادر موسى در باره موسى و از تقصير خويش بخدا پناه ميبرم.» معاويه گفت: «تو جزو قاتلان عثمان بودى؟» گفت نه، ولى بصف حاضران بودم كه يارى او نكردند.» گفت: «چرا از اين كار دريغ كردى كه يارى وى بر تو واجب بود؟» گفت: «بهمان جهت كه تو يارى او نكردى و به شام در انتظار بودى كه از ميان برداشته شود؟» گفت: مگر اينكه خونخواهى او مي كنم يارى او نيست؟» گفت چرا، اما كار تو و او چنانست كه جعدى گويد: «تو كه در زندگى بمن توشه ندادى، نبينم كه بعد از مرگ براى من گريه ميكنى»    برخورد عدی بن حاتم با معاویه نوشته است که عدي بن حاتم الطائي بر معاوية وارد شد ، معاوية به اوگفت:  ما فعلت الطرفات؟ يعني أولاده، قال: قتلوا مع علي، قال: ما انصفك عَليَ قتل أولادك و بقي أولاده، فقال عدي: ما أنصفْت علياً، إذ قتل و بقيتَ بعده، فقال معاوية: أما إنه قد بقيت قطرة من دم عثمان ما يمحوها إلا دم شريف من أشراف اليمن، فقال عدي: و الله إن قلوبنا التي أبغضناك بها لفي‏ صدورنا، و ان أسيافنا التي قاتلناك بها لعلى عواتقنا، و لئن أدنيت إلينا من الغدر فتراً لندنينَّ إليك من الشر شبراً، و إن حَزَّ الحلقوم و حشرجة الحيزوم لأهون علينا من أن نسمع المساءة في علي، فسلم السيف يا معاوية لباعث السيف، فقال معاوية: هذه كلمات حكم فاكتبوها، و أقبل على عدي محادثاً له كأنه ما خاطبه بشي‏ء[32]. ج ـ مسلط نمودن فاسق ترین افراد، بر جامعه. ازپیامد های مهم انحراف خلافت ، مسلط نمودن فاسق ترین افراد ، برجامعه ی اسلامی است. معاویه افراد ذیل ازابتداي رياست خویش تاهنگام مرگ برمردم کوفه والی وحاکم قرار می دهد:   1ـ مغيره بن شعبه كه ازقاتلين فاطمه زهرا(س)است. 2 ـ زياد ابن ابيه پدرعبيدالله بن زياد . زياد كه بود؟ مادر زیاد یکی دیگر ازشجرات خبیثه است که مسعودی در باره او می نویسد: «ابو مريم سلولی در ايام جاهليت ابو سفيان را با سميه مادر زياد براى زنا فراهم آورده بود. سميه از زنان معروفه طايف بود كه پرچم داشت و بحارث بن كلده باج فحشا ميداد و در طايف در محله‏اى كه فاحشگان اقامت داشتند برون قلعه، در كويى كه بنام كوى فاحشگان معروف بود، منزل داشت[33]». د ـ  الحاق زیاد به ابو سفیان انحراف خلافت از مسیر اصلی آن باعث شد که معاویه وامثال آن بر اریکه قدرت بنشیند کار های از این قبیل را انجام دهد. مغيرة بن شعبه به زياد گفته بود:  « هيچكس جز حسن بن على دعوى خلافت ندارد، كه او نيز با معاويه صلح كرده است و پيش از آنكه كار استقرار گيرد بهره خود را بگير.» زياد بدو گفت: «بنظر تو چه كنم؟» گفت: «بنظر من بايد نسب خود را با او پيوند دهى و ريسمان خود را با او يكى كنى و گوش بحرف مردم ندهى.» زياد گفت: «اى پسر شعبه چگونه چوبى را جز در محل روئيدن آن بكارم كه نه آبى هست كه آنرا زنده نگهدارى و نه ريشه‏اى كه آنرا سيراب كند». پس از آن زياد، راى ابن شعبه را پذيرفت. جويريه دختر ابو سفيان بفرمان برادر خود كس بدعوت او فرستاد و زياد آمد و او اجازه ورود داد و در حضور زياد موى خود را نمايان كرد و گفت: « ابو مريم بمن گفته است تو برادر من هستى». پس از آن معاويه وى را بمسجد برد و مردم را فراهم آورد و ابو مريم سلولى بپاخاست و گفت:  «شهادت مي دهم كه ابو سفيان در جاهليت بطائف آمد و من شرابفروش بودم بمن گفت: «فاحشه‏اى براى من بيار.» پيش او رفتم و گفتم «جز سميه كنيز حارث بن كلده چيزى پيدا نكردم» گفت: «با آنكه بد بو و كثيف است بيارش.» زياد گفت: «ابو مريم! يواش، ترا براى شهادت آورده‏اند نه براى ناسزا گفتن» ابو مريم گفت: «اگر مرا معاف داشته بوديد بهتر بود، من آنچه ديده‏ام مي گويم. بخدا آستين لباس او را گرفت و من در را بروى آنها بستم و حيرت زده نشستم و طولى نكشيد كه ابو سفيان برون آمد و عرق پيشانى خود را پاك مي كرد، گفتم:  «ابو سفيان چطور بود؟» گفت «اى ابو مريم زنى مثل آن نديده‏ام حيف كه پستانهايش شل است و دهانش بو ميدهد[34].» 3 ـ عبدالله بن خالد بن اسيد ازبني اميه وداماد عثمان است. 4 ـ  ضحاك بن قيس فرمانده لشكرمعاويه ورئيس پليس شام است . 5 ـ عبدالرحمان بن ام حكم ، خواهرزاده معاويه است. 6 ـ نعمان بن بشير، ازدشمنان اهلبيت(ع)و قاضي القضات يزيد درشام وفرزندبشيرازعاملين ابوبكردرسقيفه است[35]. همه اين شيش نفر وا ليان كوفه جزء خبيث ترين افراد كرّه زمين و سرسخت ترين دشمنان اهلبيت عصمت وطهارت(ع)هستند كه بدون ذكرجنايت آنان درتاريخ ، تنها ياد آوري نام آنان دل انسان را بدرد مي آورد. جانهاي انسان قربان نام امام حسن(ع)وامام حسين(ع)كه چگونه درتحت سيطره حكومت افراد چون مغيره وزيادو...زندگي نمودند؛ لذا اكثرفضائل حسنين(ع) ،درزمان همين واليان كتمان شدند. ه ـ بیعت گرفتن برای یزید ازمهمترین اقدامات معاویه بیعت گرفتن از مردم برای یزید بود که برخلاف صلح نامه که با امام حسن (ع) دست به این اقدام خبیثانه زد. شجره ملعونه در قرآن «وَ إِذْ قُلْنا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحاطَ بِالنَّاسِ وَ ما جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتي‏ أَرَيْناكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَما يَزيدُهُمْ إِلاَّ طُغْياناً كَبيراً[36]» و آن گاه كه تو را گفتيم: پروردگارت بر همه مردم احاطه دارد. و آنچه در خواب به تو نشان داديم و داستان درخت ملعون كه در قرآن آمده است چيزى جز آزمايش مردم نبود. ما مردم را مى‏ترسانيم ولى تنها به كفر و سركشيشان افزوده مى‏شود. ازامام صادق (ع) نقل شده که علی (ع) به عمر فرمود: «يَا أَبَا حَفْصٍ! أَ لَا أُخْبِرُكَ بِمَا نَزَلَ فِي بَنِي أُمَيَّةَ؟. عمر: بَلَى. قَالَ: فَإِنَّهُ نَزَلَ فِيهِمْ: (وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ). فَغَضِبَ عُمَرُ، وَ قَالَ: كَذَبْتَ، بَنُو أُمَيَّةَ خَيْرٌ مِنْكَ وَ أَوْصَلُ لِلرَّحِمِ[37]» عایشه به مروان بن حکم گفت: «سمعت رسول الله (ص) يقول لأبيك و جدك انكم الشجرة الملعونة فِي الْقُرْآن[38]» ابن جریر طبری می نویسد: «و لا اختلاف بين احد انه اراد بها بنى اميه[39]» وقتى پیغمبر(ص) ابو سفيان را ديد كه بر خرى مى‏آيد و معاويه خر را مى‏كشد و يزيد پسرش آنرا مى‏راند ، فرمود: «لعن الله القائد و الراكب و السائق و منه[40]» ابوسفیان : «يا بنى عبد مناف تلقفوها تلقف الكره، فما هناك جنه و لا نار و هذا كفر صراح[41]» «عثمان را سه روز نگذاشتند به خاك بسپارند. همچنان افتاده و تباه شده بود و سگان يك پايش را ربوده بودند. عبد الله بن سواد كه از بزرگان مصريان بود همى گفت:هرگز نگذاريم او را در گورستان مسلمانان به خاك سپارند چه او مسلمان نبود. چون به حقيقت شنيده شد كه در ايّام خلافت او، روزى از مسجد به سراى خويش مى‏شد و بنى اميّه در گرد او بودند، ابو سفيان در آمده گفته يا بنى اميّه تلقفوها تلقّف الكرة فو الّذى يحلف به أبو سفيان ما من عذاب و لا حساب و لا جنّة و لا نار و لا بعث و لا قيامة. يعنى، اى بنى اميّه، بگيريد اين پادشاهى را و دست به دست مى‏گردانيد. و سوگند ياد كرد كه نه عذابى است، نه حسابى،  نه بهشتى، نه دوزخى، نه حشرى، و نه قيامتى. و عثمان به جاى آنكه حدّ مرتدّ بر او براند و او را به قتل رساند از بيت المال مسلمين دويست هزار دينار در وجه او بذل كرد.[42]»   عثمان وقتی به خلافت رسید بنی امیه وارد خانه ی او شد خانه عثمان پر ازجمعیت اموی شد سپس در را بستند ابو سفيان بن حرب: «أ عندكم أحد من غيركم قالوا لا قال يا بني أمية تلقفوها تلقف الكرة فو الذي يحلف به أبو سفيان ما من عذاب و لا حساب و لا جنة و لا نار و لا بعث و لا قيامة[43]» پیغمبر(ص) همیشه معاویه را لعنت می کرد ومی فرمود: الطَّلِيقُ بْنُ الطَّلِيقِ اللَّعِينُ بْنُ اللَّعِينِ وَ قَالَ إِذَا رَأَيْتُمْ مُعَاوِيَةَ عَلَى مِنْبَرِي فَاقْتُلُوهُ وَ كَانَ مِنَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ لَمْ يَزَلْ مُشْرِكاً مُدَّةَ كَوْنِ النَّبِيِّ ص مَبْعُوثاً يُكَذِّبُ بِالْوَحْيِ وَ يَهْزَأُ بِالشَّرْعِ. وَ كَانَ يَوْمَ الْفَتْحِ بِالْيَمَنِ يَطْعَنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص وَ يَكْتُبُ إِلَى أَبِيهِ‏ صَخْرِ بْنِ حَرْبٍ يُعَيِّرُهُ بِالْإِسْلَامِ وَ يَقُولُ لَهُ أَ صَبَوْتَ إِلَى دِينِ مُحَمَّدٍ وَ فَضَحْتَنَا حَيْثُ يَقُولُ النَّاسُ إِنَّ ابْنَ هِنْدٍ تَخَلَّى عَنِ الْعُزَّى[44]». 6 ـ شهادت امام حسین (ع) علامه از بلاذرى نقل كرده كه گفت: وقتى امام حسين (ع) شهيد شد عبد اللَّه بن عمر براى يزيد بن معاويه نوشت: حقا كه مصيبتى بزرگ و حادثه‏اى عظيم در اسلام رخ داد و روزى مثل روز عاشوراى حسين نخواهد بود.  يزيد در جواب ابن عمر نوشت:  «أَمَّا بَعْدُ يَا أَحْمَقُ فَإِنَّنَا جِئْنَا إِلَى بُيُوتٍ مُنَجَّدَةٍ وَ فُرُشٍ مُمَهَّدَةٍ وَ وَسَائِدَ مُنَضَّدَةٍ فَقَاتَلْنَا عَنْهَا فَإِنْ يَكُنِ الْحَقُّ لَنَا فَعَنْ حَقِّنَا قَاتَلْنَا وَ إِنْ كَانَ الْحَقُّ لِغَيْرِنَا فَأَبُوكَ أَوَّلُ مَنْ سَنَّ هَذَا وَ ابْتَزَّ وَ اسْتَأْثَرَ بِالْحَقِّ عَلَى أَهْلِهِ[45]» اى احمق! ما وارد خانه‏هاى آراسته و فرشهاى آماده و بالش‏هاى فراوان‏شده‏ايم. ما براى اين گونه اموال قتال كرديم. اگر اينها حق ما باشند كه براى حق خود دفاع كرده‏ايم و اگر حق ديگران باشند پس پدرت عمر اول كسى بود كه اين عمل را انجام و رواج داد و حق را از صاحب حق غصب كرد. در روایت دیگرآمده وقتى خبر شهادت امام حسين (ع) و هجده نفر از اهل بيت و پنجاه و سه نفر از شيعيانش بمدينه رسيد و طفل شير خوارش در مقابلش بوسيله تير كشته و فرزندانش اسير شدند عبد اللَّه عمر در حالى كه جنايت يزيد را خيلى ناپسند ميدانست متوجه شام گرديد و سخنان خشن و زننده‏اى به يزيد گفت. يزيد عبد اللَّه بن عمر را در خلوت خواست‏: «أَخْرَجَ إِلَيْهِ طُومَاراً طَوِيلًا كَتَبَهُ عُمَرُ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَ أَظْهَرَ فِيهِ أَنَّهُ عَلَى دِينِ آبَائِهِ مِنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَ أَنَّ مُحَمَّداً كَانَ سَاحِراً غَلَبَ عَلَى النَّاسِ بِسِحْرِهِ وَ أَوْصَاهُ بِأَنْ يُكْرِمَ أَهْلَ بَيْتِهِ ظَاهِراً وَ يَسْعَى فِي أَنْ يَجْتَثَّهُمْ عَنْ جَدِيدِ الْأَرْضِ وَ لَا يَدَعَ أَحَداً مِنْهُمْ عَلَيْهَا فِي أَشْيَاءَ كَثِيرَةٍ قَدْ مَرَّ ذِكْرُهَا فَلَمَّا قَرَأَهُ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ بِذَلِكِ وَ رَجَعَ وَ أَظْهَرَ لِلنَّاسِ أَنَّهُ مُحِقٌّ فِيمَا أَتَى بِهِ وَ مَعْذُورٌ فِيمَا فَعَلَ[46]» يزيد عبد اللَّه بن عمر را در خلوت خواست و يك نامه طولانى از پدرش عمر كه براى معاويه نوشته بود به وى نشان داد مضمون آن اين بود كه او بر دين پدران بت پرست خود ثابت مانده است. و محمّد يك شخص ساحرى بوده كه بوسيله سحر بر مردم غلبه يافته است. وى به معاويه توصيه كرده بود: اهل بيت حضرت محمّد را بحسب ظاهر احترام كند ولى در واقع ايشان را از روى زمين براندازد و احدى از آنان را واگذار نكند.هنگامى كه ابن عمر اين نامه را خواند با رضايت از رفتار پدرش بمدينه مراجعت كرد و بمردم وانمود ميكرد كه يزيد راجع برفتار خود بر حق است و نسبت به جنايتى كه كرده است معذور ميباشد. لذا، شهادت امام حسین (ع) یک چیز طراحی شده بود. البته اگرچنین روایتی اصلا وجود هم نمی داشت به خوبی از رفتار خلیفه ی دوم با پیغمبر(ص) علی و فاطمه (ع) می شد فهمید که جناب ایشان به هیچ چیز پا بند نیست.                              فضائل وخصائص امام حسین(ع) امام خمینی : «ماه محرم برای مذهب تشیع، ماهی است که پیروزی درمتن فداکاری وخون به دست آمده است». درجنگ بدر پیامبر(ص) بعد ازمرتب نمودن  لشکر،دستهارا به طرف آسمان بلند کرده دعا نمود ودر ضمن مطلب مهمی را باخدا در میان گذاشت و فرمود : «اللَّهمّ إنك إن تهلك هذه العصابة لم تعبد في الأرض[47]» درمحرم سال 61 ق ، قضیه برعکس روز بدر بود اگر امام حسین(ع) جانش فدا نمی کرد،دیگرخداوند در زمین عبادت نمی شد امام حسین(ع):  «الهى‏ وَ سَيِّدى‏! وَدَدْتُ انْ اقْتَلَ وَ احْيى‏ سَبْعينَ الْفَ مَرَّةٍ فى‏ طاعَتِكَ و مَحبَّتكَ، سِيما اذا كانَ فى‏ قَتْلى‏ نُصْرَةُ دينِكَ وَ احْياءُ امْرِكَ وَ حِفظُ ناموسِ شَرْعِكَ ...[48]» امام حسین(ع):«مَوْتٌ فِي عِزٍّ خَيْرٌ مِنْ حَيَاةٍ فِي ذُل[49]»‏ «الحمد الله الذي نزه أولياءه عن دار الغرور و سما بهم إلى أنواع السرور» و بشاديهاى گوناگون‏شان رسانيد «و لم يفعل ذلك بهم محاباة لهم على الخلائق و لا إلجاء لهم إلى جميل الطرائق بل عرف منهم قبولا للألطاف و الأوصاف» نه از آن روى، كه آنان را بى‏جهت زيادتى بخشد و يا در پيمودن راه‏هاى نيكو كارى ناگزيرشان فرمايد، بلكه از آن روى بود كه خداى تعالى ديد، لياقت پذيرش الطاف الهى را دارند و شايسته آرايش بصفات زيبا هستند.  فلم يرض لهم التعلق بحبال الإهمال بل وفقهم للتخلق بكمال الأعمال حتى فرغت نفوسهم عمن سواه و عرفت أرواحهم شرف رضاه فصرفوا أعناق قلوبهم إلى ظله و عطفوا آمالهم نحو كرمه و فضله.» پس راضى نشد كه دوستانش رشته بيكارى بدست گيرند، و عمر خود ببطالت سپرى كنند، بلكه آنان را توفيق عنايت فرمود، كه بكردارهاى كامل خود گيرند تا از هر چه بجز او است آسوده خاطر گشته و مذاق جانشان با لذّت شرافت خوشنودى حق آشنا گردد ، لذا دلهاى خود را بانتظار سايه لطفش منصرف و آرزوهاى خود را بسوى بخشش و فضلش منعطف ساختند. «فترى لديهم فرحة المصدق بدار بقائه و تنظر إليهم مسحة المشفق من أخطار لقائه» در نزد آنان سرورى بينى كه مخصوص دلهاى گرويده بعالم جاويد است و اثر ترسى مشاهده كنى كه از خطرهاى ملاقات حق حاصل آيد  «ولا تزال أشواقهم متضاعفة ما قرب من مراده و أريحيتهم مترادفة نحو إصداره و إيراده و أسماعهم مصغية إلى استماع أسراره» شوق‏شان بآنچه بخواسته خداوند نزديكشان نمايد همواره در فزونى، و ميلشان بانجام دستوراتى كه از ناحيه حق صادر مى‏شود پى‏گير، و گوشهايشان آماده شنيدن اسرار الهى  و قلوبهم مستبشرة بحلاوة تذكاره فحياهم منه بقدر ذلك التصديق و حباهم من لدنه حباء البر الشفيق فما أصغر عندهم كل ما أشغل عن جلاله و ما أتركهم لكل ما باعد من وصاله»  و دلهايشان از ياد او شيرين كام است، بمقدار ايمانى كه دارند از لذت ذكر بهره ‏مندشان فرمود و از خزينه عطايش آنچه را شايسته بخشش نيكوكار مهربانى است بآنان بى‏منّت ارزانى داشت، چه كوچك است در نزد آنان هر آنچه دل را از جلال حق مشغول كند و هر آن چه را كه باعث دورى از حريم وصالش گردد يكباره ترك گويند،                       «حتى إنهم يتمتعون بأنس ذلك الكرم و الكمال و يكسوهم أبدا حلل المهابة و الجلال» تا آنجا كه از انس با كرم و كمال حق لذتها برند و همواره از زيورهاى هيبت و جلال جامه‏هاى فاخر بتن كنند.  «فإذا عرفوا أن حياتهم مانعة عن متابعة مرامه و بقاءهم حائل بينهم و بين إكرامه خلعوا أثواب البقاء و قرعوا أبواب اللقاء»  و چون به بينند كه زندگى دنيا آنان را از پيروى خواسته خداوند مانع است و ماندن در اين عالم، ميان آنان و بخشش‏هاى خداوندى حايل، بى‏تأمل جامه ماندن از تن بر كنند و حلقه بر درهاى ديدار بكوبند.  و تلذذوا في طلب ذلك النجاح ببذل النفوس و الأرواح» و از اينكه در راه رسيدن باين رستگارى تا سر حد جانبازى فداكارى ميكنند و خود را در معرض خطر شمشيرها و نيزه‏ها قرار ميدهند لذّت ميبرند.   و عرضوها لخطر السيوف و الرماح.و إلى ذلك التشريف الموصوف سمت نفوس أهل الطفوف حتى تنافسوا في التقدم إلى الحتوف و أضحوا نهب الرماح و السيوف» مرغ جان مردان صحنه كربلا در اوج چنين شرافتى به پرواز آمد كه براى جانبازى از يك ديگر پيشى ميگرفتند و جانهايشان را در برابر نيزه‏ها و شمشيرها بيغما ميدادند چه بجا است توصيفى كه سيد مرتضى علم الهدى از آنان فرموده:               لهم نفوس على الرمضاء مهملة        و أنفس في جوار الله يقريها              كان  قاصد ها  با لضر  نافعها           و أن قاتلها  بالسيف  محييها  «ولو لا امتثال أمر السنة و الكتاب في لبس شعار الجزع و المصاب لأجل ما طمس من أعلام الهداية و أسس من أركان الغواية و تأسفا على ما فاتنا من السعادة و تلهفا على امتثال تلك الشهادة و إلا كنا قد لبسنا لتلك النعمة الكبرى أثواب المسرة و البشرى[50]» و اگر در پوشيدن شعار بى‏تابى و مصيبت زده‏گى در زمينه از بين رفتن نشانه‏هاى هدايت و تأسيس پايه‏هاى گمراهى و از تأسف بر سعادتى كه از دست ما رفته، و از تأثر بر اين شهادتى كه اقدام بر آن شده غرض ما امتثال امر سنّت پيغمبر و كتاب خدا نبود، ما در مقابل اين نعمت بزرگ جامه‏هاى سرور و بشارت بتن ميكرديم.‏ حسین(ع) خبر از شهادت می دهد 1 ـ «أَنَّهُ ع لَمَّا عَزَمَ عَلَى الْخُرُوجِ مِنَ الْمَدِينَةِ أَتَتْهُ أُمُّ سَلَمَةَ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّ لَا تَحْزَنِي بِخُرُوجِكَ إِلَى الْعِرَاقِ فَإِنِّي سَمِعْتُ جَدَّكَ يَقُولُ يُقْتَلُ وَلَدِيَ الْحُسَيْنُ بِأَرْضِ الْعِرَاقِ فِي أَرْضٍ يُقَالُ لَهَا كَرْبَلَاءُ فَقَالَ لَهَا يَا أُمَّاهْ وَ أَنَا وَ اللَّهِ أَعْلَمُ ذَلِكَ وَ إِنِّي مَقْتُولٌ لَا مَحَالَةَ وَ لَيْسَ لِي مِنْ هَذَا بُدٌّ وَ إِنِّي وَ اللَّهِ لَأَعْرِفُ الْيَوْمَ الَّذِي أُقْتَلُ فِيهِ وَ أَعْرِفُ مَنْ يَقْتُلُنِي وَ أَعْرِفُ الْبُقْعَةَ الَّتِي أُدْفَنُ فِيهَا وَ إِنِّي أَعْرِفُ مَنْ يُقْتَلُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي وَ قَرَابَتِي وَ شِيعَتِي وَ إِنْ أَرَدْتِ يَا أُمَّاهْ أُرِيكِ حُفْرَتِي وَ مَضْجَعِي ثُمَّ أَشَارَ (ع) إِلَى جِهَةِ كَرْبَلَاءِ فَانْخَفَضَتِ الْأَرْضُ حَتَّى أَرَاهَا مَضْجَعَهُ وَ مَدْفَنَهُ وَ مَوْضِعَ عَسْكَرِهِ وَ مَوْقِفَهُ وَ مَشْهَدَهُ فَعِنْدَ ذَلِكَ بَكَتْ أُمُّ سَلَمَةَ بُكَاءً شَدِيداً وَ سَلَّمَتْ أَمْرَهُ إِلَى اللَّهِ فَقَالَ لَهَا يَا أُمَّاهْ قَدْ شَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يَرَانِي مَقْتُولًا مَذْبُوحاً ظُلْماً وَ عُدْوَاناً وَ قَدْ شَاءَ أَنْ يَرَى حَرَمِي وَ رَهْطِي وَ نِسَائِي مُشَرَّدِينَ وَ أَطْفَالِي مَذْبُوحِينَ مَظْلُومِينَ مَأْسُورِينَ مُقَيَّدِينَ وَ هُمْ يَسْتَغِيثُونَ فَلَا يَجِدُونَ نَاصِراً وَ لَا مُعِينا[51]» 2 ـ وقتی امام حسین(ع)هنگام حرکت به سمت عراق فرمود: «الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَ سَلَّمَ خُطَّ الْمَوْتُ عَلَى وُلْدِ آدَمَ مَخَطَّ الْقِلَادَةِ عَلَى جِيدِ الْفَتَاةِ وَ مَا أَوْلَهَنِي إِلَى أَسْلَافِي اشْتِيَاقَ يَعْقُوبَ إِلَى يُوسُفَ وَ خُيِّرَ لِي مَصْرَعٌ أَنَا لَاقِيهِ كَأَنِّي بِأَوْصَالِي يَتَقَطَّعُهَا عَسَلَانُ الْفَلَوَاتِ بَيْنَ النَّوَاوِيسِ وَ كَرْبَلَاءَ( گويا مى‏بينم اعضايم بزودى در صحراى كربلا پاره پاره خواهد شد) فَيَمْلَأْنَ مِنِّي أَكْرَاشاً جُوفاً وَ أَجْرِبَةً سُغْباً لَا مَحِيصَ عَنْ يَوْمٍ خُطَّ بِالْقَلَمِ رِضَى اللَّهِ رِضَانَا أَهْلَ الْبَيْتِ نَصْبِرُ عَلَى بَلَائِهِ وَ يُوَفِّينَا أُجُورَ الصَّابِرِينَ  لَنْ تَشُذَّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ لَحْمَتُهُ- وَ هِيَ مَجْمُوعَةٌ لَهُ فِي حَظِيرَةِ الْقُدْسِ تَقَرُّ بِهِمْ عَيْنُهُ- وَ تَنَجَّزُ لَهُمْ وَعْدُهُ مَنْ كَانَ فِينَا بَاذِلًا مُهْجَتَهُ مُوَطِّناً عَلَى لِقَاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ فَلْيَرْحَلْ مَعَنَا فَإِنِّي رَاحِلٌ مُصْبِحاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ[52]» 3 ـ طبق اسناد دیگر نقل شده: «أَنَّهُ لَمَّا مَنَعَهُ(ع) مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِيَّةِ عَنِ الْخُرُوجِ إِلَى الْكُوفَةِ قَالَ وَ اللَّهِ يَا أَخِي لَوْ كُنْتُ فِي جُحْرِ هَامَّةٍ مِنْ هَوَامِّ الْأَرْضِ لَاسْتَخْرَجُونِي مِنْهُ حَتَّى يَقْتُلُونِّي[53]» 4 ـ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ(ع):‏  «كُنْتُ مَعَ أَبِي اللَّيْلَةَ الَّتِي قُتِلَ صَبِيحَتَهَا فَقَالَ لِأَصْحَابِهِ هَذَا اللَّيْلُ فَاتَّخِذُوهُ جَمَلًا فَإِنَّ الْقَوْمَ إِنَّمَا يُرِيدُونَنِي وَ لَوْ قَتَلُونِي لَمْ يَلْتَفِتُوا إِلَيْكُمْ وَ أَنْتُمْ فِي حِلٍّ وَ سَعَةٍ فَقَالُوا لَا وَ اللَّهِ لَا يَكُونُ هَذَا أَبَداً قَالَ إِنَّكُمْ تُقْتَلُونَ غَداً كَذَلِكَ لَا يُفْلِتُ مِنْكُمْ رَجُلٌ قَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي شَرَّفَنَا بِالْقَتْلِ مَعَكَ ثُمَّ دَعَا وَ قَالَ لَهُمُ ارْفَعُوا رُءُوسَكُمْ وَ انْظُرُوا-فَجَعَلُوا يَنْظُرُونَ إِلَى مَوَاضِعِهِمْ وَ مَنَازِلِهِمْ مِنَ الْجَنَّةِ وَ هُوَ يَقُولُ لَهُمْ هَذَا مَنْزِلُكَ يَا فُلَانُ وَ هَذَا قَصْرُكَ يَا فُلَانُ وَ هَذِهِ دَرَجَتُكَ يَا فُلَانُ فَكَانَ الرَّجُلُ يَسْتَقْبِلُ الرِّمَاحَ وَ السُّيُوفَ بِصَدْرِهِ وَ وَجْهِهِ لِيَصِلَ إِلَى مَنْزِلِهِ مِنَ الجنه[54]» 5 ـ امام صادق(ع) ازپدرنقل می کند،امام حسین(ع)به اصحابش فرمود: «لِأَصْحَابِهِ قَبْلَ أَنْ يُقْتَلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ يَا بُنَيَّ إِنَّكَ سَتُسَاقُ إِلَى الْعِرَاقِ وَ هِيَ أَرْضٌ قَدِ الْتَقَى بِهَا النَّبِيُّونَ وَ أَوْصِيَاءُ النَّبِيِّينَ وَ هِيَ أَرْضٌ تُدْعَى عَمُورَا وَ إِنَّكَ تُسْتَشْهَدُ بِهَا وَ يُسْتَشْهَدُ مَعَكَ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِكَ لَا يَجِدُونَ أَلَمَ مَسِّ الْحَدِيدِ وَ تَلَا قُلْنا يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‏ إِبْراهِيمَ تَكُونُ الْحَرْبُ عَلَيْكَ وَ عَلَيْهِمْ بَرْداً وَ سَلَاما[55]» قيل فلما رموهم هذه الرمية قل أصحاب الحسين(ع) و قتل في هذه الحملة خمسون رجلا و قال السيد (ع): «لأصحابه قُومُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ إِلَى الْمَوْتِ الَّذِي لَا بُدَّ مِنْهُ فَإِنَّ هَذِهِ السِّهَامَ رُسُلُ الْقَوْمِ إِلَيْكُمْ فَاقْتَتَلُوا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ حَمْلَةً وَ حَمْلَةً حَتَّى قُتِلَ مِنْ أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ ع جَمَاعَةٌ قَالَ فَعِنْدَهَا ضَرَبَ الْحُسَيْنُ ع يَدَهُ عَلَى لِحْيَتِهِ وَ جَعَلَ يَقُولُ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ إِذْ جَعَلُوا لَهُ وَلَداً وَ اشْتَدَّ غَضَبُهُ عَلَى النَّصَارَى إِذْ جَعَلُوهُ ثَالِثَ ثَلَاثَةٍ وَ اشْتَدَّ غَضَبُهُ عَلَى الْمَجُوسِ إِذْ عَبَدُوا الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دُونَهُ وَ اشْتَدَّ غَضَبُهُ عَلَى قَوْمٍ اتَّفَقَتْ كَلِمَتُهُمْ عَلَى قَتْلِ ابْنِ بِنْتِ نَبِيِّهِمْ أَمَا وَ اللَّهِ لَا أُجِيبُهُمْ إِلَى شَيْ‏ءٍ مَمَّا يُرِيدُونَ حَتَّى أَلْقَى اللَّهَ تَعَالَى وَ أَنَا مُخَضَّبٌ بِدَمِي.»[56] محمد ابن سیرین: «لَمْ تُرَ هَذِهِ الْحُمْرَةُ فِي السَّمَاءِ إِلَّا بَعْدَ قَتْلِ الْحُسَيْنِ(ع)[57]»‏ عبدالله بن شریک عامری گوید: «كُنْتُ أَسْمَعُ أَصْحَابَ عَلِيٍّ ع إِذَا دَخَلَ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ مِنْ بَابِ الْمَسْجِدِ يَقُولُونَ هَذَا قَاتِلُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ (ع) وَ ذَلِكَ قَبْلَ قَتْلِهِ بِزَمَان‏[58]» عمرسعد به امام حسین(ع): «إِنَّ قِبَلَنَا نَاساً سُفَهَاءَ يَزْعُمُونَ أَنِّي أَقْتُلُكَ فَقَالَ لَهُ الْحُسَيْنُ ع إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِسُفَهَاءَ وَ لَكِنَّهُمْ حُلَمَاءُ أَمَا إِنَّهُ يُقِرُّ عَيْنِي أَلَّا تَأْكُلَ بُرَّ الْعِرَاقِ بَعْدِي إِلَّا قَلِيلا[59]» ِامام صادق(ع):«زِيَارَةُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مَنْ يُقِرُّ لِلْحُسَيْنِ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏[60]» ِامام صادق(ع):«زِيَارَةُ الْحُسَيْنِ ع تَعْدِلُ مِائَةَ حِجَّةٍ مَبْرُورَةٍ وَ مِائَةَ عُمْرَةٍ مُتَقَبَّلَةٍ[61]» وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص):«مَنْ زَارَ الْحُسَيْنَ ع بَعْدَ مَوْتِهِ فَلَهُ الْجَنَّة[62]» روایت مهم امّ ایمن از پیغمبر(ص):  قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع بَلَغَنِي يَا زَائِدَةُ أَنَّكَ تَزُورُ قَبْرَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَحْيَاناً فَقُلْتُ إِنَّ ذَلِكَ لَكُمَا بَلَغَكَ حضرت على بن الحسين بمن فرمود: اى زائده! اين طور بمن رسيده كه گاه گاهى قبر حضرت ابى عبد اللَّه الحسين (ع) را زيارت ميكنى؟ گفتم: همين طور است كه شنيده‏اى. به من فرمود: «فَلِمَا ذَا تَفْعَلُ ذَلِكَ وَ لَكَ مَكَانٌ عِنْدَ سُلْطَانِكَ الَّذِي لَا يَحْتَمِلُ أَحَداً عَلَى مَحَبَّتِنَا وَ تَفْضِيلِنَا وَ ذِكْرِ فَضَائِلِنَا وَ الْوَاجِبِ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ مِنْ حَقِّنَا» چرا اين عمل را انجام ميدهى، در صورتى كه پيش سلطان خود منزلت و مقامى دارى!؟ همان سلطان تو كه احدى را بر محبت و فضيلت و ذكر فضائل ما و آن حقى كه از ما بر اين امت واجب است وادار نمي كند. گفتم:  «وَ اللَّهِ مَا أُرِيدُ بِذَلِكَ إِلَّا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَا أَحْفِلُ بِسَخَطِ مَنْ سَخِطَ وَ لَا يَكْبُرُ فِي صَدْرِي مَكْرُوهٌ يَنَالُنِي بِسَبَبِهِ» گفتم: بخدا قسم منظور من از زيارت امام حسين غير از خدا و رسول چيزى نيست و باكى از سخطى ندارم هر امر ناپسندى بدين جهت دچار من شود در نظرم بزرگ نيست.  فَقَالَ وَ اللَّهِ إِنَّ ذَلِكَ لَكَذَلِكَ فَقُلْتُ وَ اللَّهِ إِنَّ ذَلِكَ لَكَذَلِكَ يَقُولُهَا ثَلَاثاً وَ أَقُولُهَا ثَلَاثاً» آن حضرت سه مرتبه فرمود: آرى همين طور است من هم سه مرتبه گفتم: آرى همين طور است. سپس آن بزرگوار سه مرتبه فرمود: مژده باد تو را اكنون من بتو خبرى ميدهم كه نزد من است: «فَلَأُخْبِرَنَّكَ بِخَبَرٍ كَانَ عِنْدِي فِي النُّخَبِ الْمَخْزُونِ إِنَّهُ لَمَّا أَصَابَنَا بِالطَّفِّ مَا أَصَابَنَا وَ قُتِلَ أَبِي ع وَ قُتِلَ مَنْ كَانَ مَعَهُ مِنْ وُلْدِهِ وَ إِخْوَتِهِ وَ سَائِرِ أَهْلِهِ وَ حُمِلَتْ حَرَمُهُ وَ نِسَاؤُهُ عَلَى الْأَقْتَابِ يُرَادُ بِنَا الْكُوفَةُ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ صَرْعَى وَ لَمْ يُوَارَوْا فَيَعْظُمُ ذَلِكَ فِي صَدْرِي وَ يَشْتَدُّ لِمَا أَرَى مِنْهُمْ قَلَقِي فَكَادَتْ نَفْسِي تَخْرُجُ» هنگامى كه ما در كربلا دچار آن مصائب شديم و پدرم و آن افرادى كه از قبيل: فرزندان و برادران و ساير اهل بيتش شهيد شدند و زنان و اهل و عيالش را بر شتران سوار كردند و ما را بطرف كوفه حركت دادند من نظر كردم و اجساد آنان را روى زمين ديدم كه بخاك سپرده نشده‏اند اين موضوع بنظرم خيلى بزرگ آمد و آرام از جانم براى اين جنايتى كه آنان كرده بودند بريد، نزديك بود جان از بدنم خارج شود، وقتى عمه‏ام زينب كبرا از اين موضوع آگاه شد فرمود: «مَا لِي أَرَاكَ تَجُودُ بِنَفْسِكَ يَا بَقِيَّةَ جَدِّي وَ أَبِي وَ إِخْوَتِي» يعنى براى چيست كه مى‏بينم ميخواهد روح از بدنت خارج شود، اى باقيمانده جد و پدر و برادرانم. گفتم: «وَ كَيْفَ لَا أَجْزَعُ وَ أَهْلَعُ وَ قَدْ أَرَى سَيِّدِي وَ إِخْوَتِي وَ عُمُومَتِي وَ وُلْدَ عَمِّي وَ أَهْلِي مُضَرَّجِينَ بِدِمَائِهِمْ مُرَمَّلِينَ بِالْعَرَاءِ مُسَلَّبِينَ لَا يُكَفَّنُونَ وَ لَا يُوَارَوْنَ وَ لَا يُعَرِّجُ عَلَيْهِمْ أَحَدٌ وَ لَا يَقْرَبُهُمْ بَشَرٌ كَأَنَّهُمْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنَ الدَّيْلَمِ وَ الْخَزَرِ» چگونه جزع و فزع نكنم در صورتى كه جسد پدر بزرگوارم، برادرانم، عموهايم، عموزادگانم و اهل بيتم غرقه بخون خود شده‏اند، اجسادشان برهنه، لباسشان بتاراج رفته، بدنشان كفن نشده و بخاك سپرده نشده‏اند، احدى متوجه ايشان نمى‏شود، بشرى نزديك آنان نميرود. گويا: ايشان‏ از اهل ديلم و خزر باشند!؟   فرمود: «لَا يَجْزَعَنَّكَ مَا تَرَى فَوَ اللَّهِ إِنَّ ذَلِكَ لَعَهْدٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى جَدِّكَ وَ أَبِيكَ وَ عَمِّكَ وَ لَقَدْ أَخَذالله مِيثَاقَ أُنَاسٍ مِنْ هَذِه الْأُمَّةِ لَا تَعْرِفُهُمْ فَرَاعِنَةُ هَذِهِ الْأَرْضِ وَ هُمْ مَعْرُوفُونَ فِي أَهْلِ السَّمَاوَاتِ أَنَّهُمْ يَجْمَعُونَ هَذِهِ الْأَعْضَاءَ الْمُتَفَرِّقَةَ فَيُوَارُونَهَا وَ هَذِهِ الْجُسُومَ الْمُضَرَّجَةَ وَ يَنْصِبُونَ لِهَذَا الطَّفِّ عَلَماً لِقَبْرِ أَبِيكَ سَيِّدِ الشُّهَدَاءِ لَا يَدْرُسُ أَثَرُهُ وَ لَا يَعْفُو رَسْمُهُ عَلَى كُرُورِ اللَّيَالِي وَ الْأَيَّامِ وَ لَيَجْتَهِدَنَّ أَئِمَّةُ الْكُفْرِ وَ أَشْيَاعُ الضَّلَالَةِ فِي مَحْوِهِ وَ تَطْمِيسِهِ فَلَا يَزْدَادُ أَثَرُهُ إِلَّا ظُهُوراً وَ أَمْرُهُ إِلَّا عُلُوّاً» مبادا اين منظره دلخراش تو را دچار جزع و فزع نمايد! بخدا قسم اين پيش آمد يك عهد و پيمانى است از پيامبر خدا با جد و پدر و عموى تو. خدا تعهدى از گروهى از اين امت گرفته كه ستمكاران و قلدران زمين آنان را نمى‏شناسند. ولى ايشان نزد اهل آسمانها معروفند. آنان هستند كه اين اعضاء پراكنده را جمع ميكنند و اين اجساد غرقه بخون را بخاك مى‏سپارند.در اين كنار فرات پرچمى براى قبر مقدس پدرت سيد الشهداء نصب ميكنند كه تا شب و روز برقرار باشند اثر آن كهنه و رسم آن محو نخواهد شد.حتما پيشوايان كفر و تابعين ضلالت فعاليت‏هائى ميكنند كه اثر و ساختمان قبر پدرت را محو و نابود كنند. ولى جز بر ظهور و علو اثر و امر آن چيزى افزوده نخواهد شد.    من بعمه‏ام گفتم: آن تعهد و آن خبر چيست؟ فرمود:  «حَدَّثَتْنِي أُمُّ أَيْمَنَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) زَارَ مَنْزِلَ فَاطِمَةَ (ع) فِي يَوْمٍ مِنَ الْأَيَّامِ فَعَمِلَتْ لَهُ حَرِيرَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهَا وَ أَتَاهُ عَلِيٌّ ع بِطَبَقٍ فِيهِ تَمْرٌ ثُمَّ قَالَتْ أُمُّ أَيْمَنَ فَأَتَيْتُهُمْ بِعُسٍّ فِيهِ لَبَنٌ وَ زُبْدٌ فَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ ع مِنْ تِلْكَ الْحَرِيرَةِ وَ شَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ شَرِبُوا مِنْ ذَلِكَ اللَّبَنِ ثُمَّ أَكَلَ وَ أَكَلُوا مِنْ ذَلِكَ التَّمْرِ بِالزُّبْدِ ثُمَّ غَسَلَ رَسُولُ اللَّهِ يَدَهُ وَ عَلِيٌّ يَصُبُّ عَلَيْهِ الْمَاءَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ غَسْلِ يَدِهِ مَسَحَ وَجْهَهُ ثُمَّ نَظَرَ إِلَى عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ نَظَراً عَرَفْنَا فِيهِ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ»  فرمود: ام ايمن براى من گفت: يك روز پيغمبر خدا (ص) به منزل فاطمه زهراء (ع) رفت. فاطمه اطهر براى پيامبر خدا حريره درست كرد. حضرت امير هم يك طبق خرما آورد.ام ايمن مي گويد: من هم يك قدح شير و كره براى آنان بردم. پيغمبر خدا، على، فاطمه، حسن و حسين (ع) از آن حريره و شير و كره و خرما خوردند و آشاميدند. سپس حضرت امير آب بدست رسول خدا (ص) ريخت و آن حضرت دست خود را شست.هنگامى كه پيغمبر خدا از شستن دست مبارك خود فراغت حاصل كرد دست خود را بصورت مبارك خويش ماليد و نظرى به حضرت امير و فاطمه و حسن و حسين (ع) كرد كه ما اثر خوشحالى را در صورت مقدسش ديديم.  ثُمَّ رَمَقَ بِطَرْفِهِ نَحْوَ السَّمَاءِ مَلِيّاً ثُمَّ وَجَّهَ وَجْهَهُ نَحْوَ الْقِبْلَةِ وَ بَسَطَ يَدَيْهِ يَدْعُو ثُمَّ خَرَّ سَاجِداً وَ هُوَ يَنْشِجُ فَأَطَالَ النُّشُوجَ وَ عَلَا نَحِيبُهُ وَ جَرَتْ دُمُوعُهُ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَ أَطْرَقَ إِلَى الْأَرْضِ وَ دُمُوعُهُ تَقْطُرُ كَأَنَّهَا صَوْبُ الْمَطَرِ فَحَزِنَتْ فَاطِمَةُ وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ وَ حَزِنْتُ مَعَهُمْ لِمَا رَأَيْنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ وَ هِبْنَاهُ أَنْ نَسْأَلَهُ حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ قَالَ لَهُ عَلِيٌّ وَ قَالَتْ لَهُ فَاطِمَةُ مَا يُبْكِيكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَا أَبْكَى اللَّهُ عَيْنَيْكَ وَ قَدْ أَقْرَحَ قُلُوبَنَا مَا نَرَى مِنْ حَالِكَ»  سپس آن حضرت چند لحظه‏اى چشم خود را متوجه آسمان نمود. بعدا صورت مبارك خود را بسوى قبله‏ برگردانيد، دستهاى خود را گشود و پس از اينكه دعا كرد مشغول سجده شد. گريه آن بزرگوار بطول انجاميد، ناله‏اش بلند و اشكهايش نظير باران فرو ميريخت و به زمين نگاه مى‏كرد. وقتى حضرت فاطمه و على و حسن و حسين (ع) با اين منظره روبرو شدند محزون گرديدند و من نيز محزون شدم. هنگامى كه اين حالت را از پيامبر خدا مشاهده كرديم ترسيديم از علت آن جويا شويم. موقعى كه اين منظره بطول انجاميد حضرت امير و فاطمه برسول خدا گفتند: يا رسول اللَّه! چه باعث گريه شما شده؟ خدا چشم‏هاى تو را گريان نكند. اين حالتى كه ما از تو مشاهده ميكنيم قلب‏هاى ما را جريحه‏دار مى‏كند. پيغمبر اعظم (ص) به ايشان فرمود: «يَا أَخِي سُرِرْتُ بِكُمْ وَ قَالَ مُزَاحِمُ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ فِي حَدِيثِهِ هَاهُنَا فَقَالَ يَا حَبِيبَيَّ إِنِّي سُرِرْتُ بِكُمْ سُرُوراً مَا سُرِرْتُ مِثْلَهُ قَطُّ وَ إِنِّي لَأَنْظُرُ إِلَيْكُمْ وَ أَحْمَدُ اللَّهَ عَلَى نِعْمَتِهِ عَلَيَّ فِيكُمْ إِذْ هَبَطَ عَلَيَّ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اطَّلَعَ عَلَى مَا فِي نَفْسِكَ وَ عَرَفَ سُرُورَكَ بِأَخِيكَ وَ ابْنَتِكَ وَ سِبْطَيْكَ فَأَكْمَلَ لَكَ النِّعْمَةَ وَ هَنَّأَكَ الْعَطِيَّةَ بِأَنْ جَعَلَهُمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ مُحِبِّيهِمْ وَ شِيعَتَهُمْ مَعَكَ فِي الْجَنَّةِ لَا يُفَرِّقُ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُمْ يَحْيَوْنَ كَمَا تَحْيَا وَ يُعْطَوْنَ كَمَا تُعْطَى حَتَّى تَرْضَى وَ فَوْقَ الرِّضَا عَلَى بَلْوَى كَثِيرَةٍ تَنَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَ مَكَارِهَ تُصِيبُهُمْ بِأَيْدِي أُنَاسٍ يَنْتَحِلُونَ مِلَّتَكَ وَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ مِنْ أُمَّتِكَ بِرَاءٌ مِنَ اللَّهِ وَ مِنْكَ خَبْطاً خَبْطاً وَ قَتْلًا قَتْلًا شَتَّى مَصَارِعِهِمْ نَائِيَةٌ قُبُورُهُمْ خِيَرَةٌ مِنَ اللَّهِ لَهُمْ وَ لَكَ فِيهِمْ فَاحْمَدِ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ عَلَى خِيَرَتِهِ وَ ارْضَ بِقَضَائِهِ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَ رَضِيتُ بِقَضَائِهِ بِمَا اخْتَارَهُ لَكُمْ» اى دو محبوب من! من اكنون به نحوى از ديدن شما مسرور شدم كه تا كنون هرگز مسرور نشده بودم. من بشما نظر كردم و خدا را براى نعمت وجود شما سپاسگزار شدم. ناگاه ديدم جبرئيل نازل شد و گفت: يا محمّد خداى عليم از نيت تو آگاه شد. از خوشحالى تو براى وجود برادرت على و دخترت و دو سبط عزيزت مستحضر شد. خدا نعمت را براى تو كامل نموده و در باره اين عطيه كه ايشان، فرزندان ايشان، دوستان آنان و شيعيانشان را با تو در بهشت قرار داده است تهنيت مى‏گويد. بين تو و ايشان جدائى نخواهد افتاد. آنان نظير تو زندگى مى‏كنند. مثل تو عطا مى‏كنند: تو راجع به آن بليه‏هائى كه در دنيا به ايشان ميرسد راضى شوى و در باره آن رفتارهاى ناپسندى كه بدست آن مردمى كه اسلام را به خود مى‏بندند و گمان مى‏كنند از امت تو ميباشند با ايشان مى‏شود راضى باشى.آن افراد از خدا و تو بيزارند. ايشان فرزندان تو را شديدا مي زنند و بشدت مي كشند. قتلگاه آنان پراكنده و قبورشان از يك ديگر دور خواهد بود.خدا اين سرنوشت را براى آنان و تو انتخاب كرده است. تو خدا رابراى اين سرنوشت سپاسگزار و بقضاوت او راضى باش.لذا من حمد خداى را بجا آوردم و در باره آن سرنوشتى كه براى شما اختيار كرده راضى شدم. سپس جبرئيل گفت: «يَا مُحَمَّدُ إِنَّ أَخَاكَ مُضْطَهَدٌ بَعْدَكَ مَغْلُوبٌ عَلَى أُمَّتِكَ مَتْعُوبٌ مِنْ أَعْدَائِكَ ثُمَّ مَقْتُولٌ بَعْدَكَ يَقْتُلُهُ أَشَرُّ الْخَلْقِ وَ الْخَلِيقَةِ وَ أَشْقَى الْبَرِّيَّةِ نَظِيرُ عَاقِرِ النَّاقَةِ بِبَلَدٍ تَكُونُ إِلَيْهِ هِجْرَتُهُ وَ هُوَ مَغْرِسُ شِيعَتِهِ وَ شِيعَةِ وُلْدِهِ وَ فِيهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ يَكْثُرُ بَلْوَاهُمْ وَ يَعْظُمُ مُصَابُهُمْ» يا محمّد! برادرت: على بعد از تو مورد قهر دشمنان و مغلوب امت تو و دچار رنج و تعب دشمنان تو مى‏شود و بعد از تو شهيد خواهد شد.او را شريرترين و شقى‏ترين خلق كه نظير پى‏كننده ناقه صالح است خواهد كشت وى در شهرى شهيد مى‏شود كه بسوى آن هجرت ميكند. آن شهر محل نشو و نماى شيعيان او و شيعيان فرزندانش خواهد بود. در آن شهر على كل حال بليه آنان زياد و مصيبت ايشان بزرگ خواهد بود.  وَ إِنَّ سِبْطَكَ هَذَا وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْحُسَيْنِ (ع) مَقْتُولٌ فِي عِصَابَةٍ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ وَ أَهْلِ بَيْتِكَ وَ أَخْيَارٍ مِنْ أُمَّتِكَ بِضِفَةِ الْفُرَاتِ بِأَرْضٍ تُدْعَى كَرْبَلَاءَ مِنْ أَجْلِهَا يَكْثُرُ الْكَرْبُ وَ الْبَلَاءُ عَلَى أَعْدَائِكَ وَ أَعْدَاءِ ذُرِّيَّتِكَ فِي الْيَوْمِ الَّذِي لَا يَنْقَضِي كَرْبُهُ وَ لَا تَفْنَى حَسْرَتُهُ وَ هِيَ أَطْهَرُ بِقَاعِ الْأَرْضِ وَ أَعْظَمُ حُرْمَةً وَ إِنَّهَا لَمِنْ بَطْحَاءِ الْجَنَّةِ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي يُقْتَلُ فِيهِ سِبْطُكَ وَ أَهْلُهُ وَ أَحَاطَتْ بِهِمْ كَتَائِبُ أَهْلِ الْكُفْرِ وَ اللَّعْنَةِ تَزَعْزَعَتِ الْأَرْضُ مِنْ أَقْطَارِهَا وَ مَادَتِ الْجِبَالُ وَ كَثُرَ اضْطِرَابُهَا وَ اصْطَفَقَتِ الْبِحَارُ بِأَمْوَاجِهَا وَ مَاجَتِ السَّمَاوَاتُ بِأَهْلِهَا غَضَباً لَكَ» ين سبط تو: حسين عليه السلام در ميان گروهى از فرزندان و اهل بيت و افراد نيك رفتارى از امت تو در كنار فرات در زمينى كه آن را كربلاء مى‏نامند شهيد خواهد شد. براى خاطر آن زمين در آن روزى كه غم و اندوه و حسرت آن منقضى و فانى نخواهد شد كرب و بلاء فراوانى دامنگير دشمنان تو و دشمنان ذريه تو خواهد شد.زمين كربلاء طيب و طاهرترين و با حرمت‏ترين بقعه‏هاى زمين بشمار ميرود. آن زمين از بطحاء بهشت است.وقتى آن روزى كه سبط تو و اهل بيت او در آن شهيد مى‏شوند فرا رسد و تاراج‏گران اهل كفر و ملعون بر آنان احاطه پيدا كنند قطرهاى زمين و كوه‏ها متحرك و اضطراب آنها زياد خواهد شد، درياها بوسيله امواج خود دچار اضطراب مى‏شوند، آسمانها به وسيله اهل خود موج خواهند زد.   يَا مُحَمَّدُ وَ لِذُرِّيَّتِكَ وَ اسْتِعْظَاماً لِمَا يُنْتَهَكُ مِنْ حُرْمَتِكَ وَ لِشَرِّ مَا يُتَكَافَى بِهِ فِي ذُرِّيَّتِكَ وَ عِتْرَتِكَ وَ لَا يَبْقَى شَيْ‏ءٌ مِنْ ذَلِكَ إِلَّا اسْتَأْذَنَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِي نُصْرَةِ أَهْلِكَ الْمُسْتَضْعَفِينَ الْمَظْلُومِينَ الَّذِينَ هُمْ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ بَعْدَكَ فَيُوحِي اللَّهُ إِلَى السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ وَ الْبِحَارِ وَ مَنْ فِيهِنَّ إِنِّي أَنَا اللَّهُ اللَّهُ الْمَلِكُ الْقَادِرُ وَ الَّذِي لَا يَفُوتُهُ هَارِبٌ وَ لَا يُعْجِزُهُ مُمْتَنِعٌ وَ أَنَا أَقْدَرُ عَلَى الِانْتِصَارِ وَ الِانْتِقَامِ وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي لَأُعَذِّبَنَّ مَنْ وَتَرَ رَسُولِي وَ صَفِيِّي وَ انْتَهَكَ حُرْمَتَهُ وَ قَتَلَ عِتْرَتَهُ وَ نَبَذَ عَهْدَهُ وَ ظَلَمَ أَهْلَهُ عَذَاباً لَا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعَالَمِينَ» اي محمّد! آنها همه براى تو و ذريه تو و بخاطر هتك حرمت بزرگ تو و به جهت شرى كه دچار فرزندان تو مى‏شود غضب ميكنند. چيزى از آنها باقى نخواهد ماند مگر اينكه راجع به نصرت اهل بيت ضعيف و مظلوم تو كه بعد از تو بر خلق حجت خدايند از خدا اجازه ميخواهند.پس از اين جريان: خدا به آسمان‏ها و زمين و كوه‏ها و درياها و اشخاصی كه در آنها وجود دارند خطاب می كند  و ميفرمايد: من همان خدائى هستم كه پادشاهى قادر ميباشم، همان خدائى كه هيچ فراركننده‏اى از دست قدرت او نمي تواند فرار كند، هيچ شخص قلدرى نميتواند او را عاجز نمايد. من اين قدرت را دارم كه يارى كنم و انتقام بگيرم. بعزت و جلال خودم من آن كسى را كه خون فرزندان پيامبر صفى مرا بريزد، حرمت وى را هتك نمايد، عترت او را شهيد كند، و عهد او را پشت سر بيندازد و در حق اهل بيت وى ظلم نمايد بنحوى عذاب ميكنم كه احدى از اهل عالمين را عذاب نكرده باشم.  فَعِنْدَ ذَلِكَ يَضِجُّ كُلُّ شَيْ‏ءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ بِلَعْنِ مَنْ ظَلَمَ عِتْرَتَكَ وَ اسْتَحَلَّ حُرْمَتَكَ فَإِذَا بَرَزَتْ تِلْكَ الْعِصَابَةُ إِلَى مَضَاجِعِهَا تَوَلَّى اللَّهُ جَلَّ وَ عِزَّ قَبْضَ أَرْوَاحِهَا بِيَدِهِ وَ هَبَطَ إِلَى الْأَرْضِ مَلَائِكَةٌ مِنَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مَعَهُمْ آنِيَةٌ مِنَ الْيَاقُوتِ وَ الزُّمُرُّدِ مَمْلُوءَةٌ مِنْ مَاءِ الْحَيَاةِ وَ حُلَلٌ مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ وَ طِيبٌ مِنْ طِيبِ الْجَنَّةِ فَغَسَّلُوا جُثَثَهُمْ بِذَلِكَ الْمَاءِ وَ أَلْبَسُوهَا الْحُلَلَ وَ حَنَّطُوهَا بِذَلِكَ الطِّيبِ وَ صَلَّى الْمَلَائِكَةُ صَفّاً صَفّاً عَلَيْهِمْ» در همين موقع است كه هر چيزى كه در آسمانها و زمين‏ها است ضجه ميكنند و هر كسى را كه در باره عترت تو ظلم كرده باشد و احترام تو را از بين برده باشد لعنت مى‏كنند.هنگامى كه اين گروه با سعادت متوجه خوابگاه خويشتن گرديدند خداى مهربان بدست قدرت خود متصدى قبض روح آنان خواهد شد. گروهى از ملائكه آسمان هفتم بزمين نزول مى‏كنند كه ظرفهاى ياقوت و زمرد با خود داشته باشند آن ظرفها پر از آب حيات مى‏باشند. حله‏هائى از حله‏هاى بهشتى و عطرى از عطرهاى بهشت مى‏آورند. سپس جثه‏هاى مقدس شهيدان كربلا را بوسيله آن آب غسل مي دهند و از آن حله‏ها به آنها مى‏پوشانند و با آن عطرها حنوط مى‏كنند و هر صف ملائكه پس از ديگرى بر بدن آنان نماز ميخوانند.    «ثُمَّ يَبْعَثُ اللَّهُ قَوْماً مِنْ أُمَّتِكَ لَا يَعْرِفُهُمُ الْكُفَّارُ لَمْ يَشْرَكُوا فِي تِلْكَ الدِّمَاءِ بِقَوْلٍ وَ لَا فِعْلٍ وَ لَا نِيَّةٍ فَيُوَارُونَ أَجْسَامَهُمْ وَ يُقِيمُونَ رَسْماً لِقَبْرِ سَيِّدِ الشُّهَدَاءِ بِتِلْكَ الْبَطْحَاءِ يَكُونُ عَلَماً لِأَهْلِ الْحَقِّ وَ سَبَباً لِلْمُؤْمِنِينَ إِلَى الْفَوْزِ» سپس خداى توانا گروهى از امت تو را كه كفار آنان را نمى‏شناسند و راجع بريختن آن خونها بزبان و عمل و نيت شركت نكرده‏اند مبعوث و مأمور مى‏كند تا اجساد مقدس ايشان را بخاك بسپارند و رسما بر سر قبر سيد الشهداء كه در آن گودى قرار دارد اقامت مي نمايند. آن قبر يك پناهگاهى است براى اهل حق و وسيله‏اى است براى رستگارى مؤمنين. «وَ تَحُفُّهُ مَلَائِكَةٌ مِنْ كُلِّ سَمَاءٍ مِائَةُ أَلْفِ مَلَكٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ وَ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ وَ يُسَبِّحُونَ اللَّهَ عِنْدَهُ وَ يَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لِزُوَّارِهِ وَ يَكْتُبُونَ أَسْمَاءَ مَنْ يَأْتِيهِ زَائِراً مِنْ أُمَّتِكَ مُتَقَرِّباً إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْكَ بِذَلِكَ وَ أَسْمَاءَ آبَائِهِمْ وَ عَشَائِرِهِمْ وَ بُلْدَانِهِمْ وَ يُوسِمُونَ فِي وُجُوهِهِمْ بِمِيسَمِ نُورِ عَرْشِ اللَّهِ هَذَا زَائِرُ قَبْرِ خَيْرِ الشُّهَدَاءِ وَ ابْنِ خَيْرِ الْأَنْبِيَاءِ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ سَطَعَ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ ذَلِكَ الْمِيسَمِ نُورٌ تَغْشَى مِنْهُ الْأَبْصَارُ يَدُلُّ عَلَيْهِمْ وَ يُعْرَفُونَ بِهِ»  در هر شب و روزى از هر آسمانى تعداد صد هزار ملك در اطراف قبر امام‏ حسين خواهند بود كه بر آن حضرت درود ميفرستند خدا را نزد قبر آن حضرت تسبيح ميگويند. براى زوارش طلب مغفرت مينمايند. نام‏هاى افرادى از امت تو را كه قربتا الى اللَّه و اليك بزيارت او مى‏آيند و نام‏هاى پدران و خويشاوندان و شهرهاى ايشان را مي نويسند. بوسيله نور عرش خدا يك علامت در صورت‏هاى آنان مى‏گذارند بدين مضمون: هذا زائر قبر خير الشهداء و ابن خير الأنبياءيعنى اين شخص زائر قبر بهترين شهيدان و پسر بهترين پيامبران است.وقتى روز قيامت فرا ميرسد يك نورى از صورتهاى آنان ساطع مى‏شود كه چشم‏ها را خيره و مردم را بر آنان راهنمائى مى‏كند و بواسطه آن نور معروف و شناخته مى‏شوند. «وَ كَأَنِّي بِكَ يَا مُحَمَّدُ بَيْنِي وَ بَيْنَ مِيكَائِيلَ وَ عَلِيٌّ أَمَامَنَا وَ مَعَنَا مِنْ مَلَائِكَةِ اللَّهِ مَا لَا يُحْصَى عَدَدُهُ وَ نَحْنُ نَلْتَقِطُ مِنْ ذَلِكَ الْمِيسَمَ فِي وَجْهِهِ مِنْ بَيْنِ الْخَلَائِقِ حَتَّى يُنْجِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ هَوْلِ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ شَدَائِدِهِ وَ ذَلِكَ حُكْمُ اللَّهِ وَ عَطَاؤُهُ لِمَنْ زَارَ قَبْرَكَ يَا مُحَمَّدُ أَوْ قَبْرَ أَخِيكَ أَوْ قَبْرَ سِبْطَيْكَ لَا يُرِيدُ بِهِ غَيْرَ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ» يا محمّد! گويا: در آن روز تو و من و ميكائيل ايستاده‏ايم و على در جلو ما ميباشد و بقدرى از ملائكه پروردگار با ما خواهند بود كه عدد آنان قابل شماره نخواهد بود. ما آن افرادى را كه آن علامت در صورتشان باشد از بين خلائق مى‏ربائيم، تا خدا ايشان را از هول و سختى‏هاى آن روز نجات دهد. اين حكم و عطاء پروردگار نصيب كسى مى‏شود كه: قبر تو، يا قبر برادرت على، يا قبر دو سبط تو را زيارت كند. و منظور او از اين زيارت غير از خداى سبحان چيزى نباشد.   « وَ سَيَجِدُ أُنَاسٌ مِمَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ مِنَ اللَّهِ اللَّعْنَةُ وَ السَّخَطُ أَنْ يَعْفُوا رَسْمَ ذَلِكَ الْقَبْرِ وَ يَمْحُوا أَثَرَهُ فَلَا يَجْعَلُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَهُمْ إِلَى ذَلِكَ سَبِيلًا ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَهَذَا أَبْكَانِي وَ أَحْزَنَنِي» بزودى گروهى از آن مردمى كه خدا لعنت و سخط را براى آنان لازم دانسته است فعاليت مى‏كنند تا اثر آن قبر را محو نمايند. ولى خداى توانا براى اين عمل راهى براى آنان باز نخواهد كرد.پيغمبر خدا فرمود: اين موضوع است كه مرا گريان و محزون نموده است.زينب كبرا مي فرمود: «فَلَمَّا ضَرَبَ ابْنُ مُلْجَمٍ لَعَنَهُ اللَّهُ أَبِي ع وَ رَأَيْتُ أَثَرَ الْمَوْتِ مِنْهُ قُلْتُ لَهُ يَا أَبَهْ حَدَّثَتْنِي أُمُّ أَيْمَنَ بِكَذَا وَ كَذَا وَ قَدْ أَحْبَبْتُ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْكَ فَقَالَ يَا بُنَيَّةُ الْحَدِيثُ كَمَا حَدَّثَتْكِ أُمُّ أَيْمَنَ وَ كَأَنِّي بِكِ وَ بِبَنَاتِ أَهْلِكِ سَبَايَا بِهَذَا الْبَلَدِ أَذِلَّاءَ خَاشِعِينَ تَخافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَصَبْراً صَبْراً فَوَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ مَا لِلَّهِ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ يَوْمَئِذٍ وَلِيٌّ غَيْرُكُمْ وَ غَيْرُ مُحِبِّيكُمْ وَ شِيعَتِكُمْ»  هنگامى كه ابن ملجم بر فرق پدرم ضربت زد و من اثر موت را بر آن حضرت مشاهده نمودم به آن بزرگوار گفتم: ام ايمن براى‏ من چنين و چنان گفت: من دوست دارم گفته‏هاى ام ايمن را از تو بشنوم فرمود:اى دختر من! حديثى كه ام ايمن براى تو گفته صحيح است.گويا: من تو و دختران اهل بيت تو را در اين شهر كوفه اسير و ذليل و خاشع مى‏بينم. شما مي ترسيد از اينكه مبادا مردم شما را بربايند. صبر كنيد صبر كنيد! بحق آن خدائى كه حبه را مي شكافد و بشر را مى‏آفريند در آن روز غير از شما و دوستان و شيعيان شما دوستى در روى زمين براى خدا نخواهد بود.آن موقعى كه پيغمبر خدا(ص) اين خبر را بما مي داد مي فرمود: «إِنَّ إِبْلِيسَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ يَطِيرُ فَرَحاً فَيَجُولُ الْأَرْضَ كُلَّهَا فِي شَيَاطِينِهِ وَ عَفَارِيتِهِ فَيَقُولُ يَا مَعْشَرَ الشَّيَاطِينِ قَدْ أَدْرَكْنَا مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ الطَّلِبَةَ وَ بَلَغْنَا فِي هَلَاكِهِمُ الْغَايَةَ وَ أَوْرَثْنَاهُمُ النَّارَ إِلَّا مَنِ اعْتَصَمَ بِهَذِهِ الْعِصَابَةِ فَاجْعَلُوا شُغُلَكُمْ بِتَشْكِيكِ النَّاسِ فِيهِمْ»  شيطان در آن روز براى خوشحالى كه دارد پرواز ميكند و در كليه زمين جولان ميزند و به شياطين خود مى‏گويد: اى گروه شياطين! ما مطلوب خود را از فرزندان آدم دريافت نموديم و هلاكت آنان را به نهايت رسانديم. ما وارث آتش شديم مگر آن افرادى كه به اين گروه يعنى آل محمّد متوسل شوند شما مشغول اين موضوع شويد كه ايشان مشكوك مردم واقع شوند.   وَ حَمْلِهِمْ عَلَى عَدَاوَتِهِمْ وَ إِغْرَائِهِمْ بِهِمْ وَ أَوْلِيَائِهِمْ حَتَّى تَسْتَحْكِمَ ضَلَالَةَ الْخَلْقِ وَ كُفْرَهُمْ وَ لَا يَنْجُوَ مِنْهُمْ نَاجٍ» مردم را بر دشمنى آنان وارد كنيد، مردم را با ايشان و دوستانشان دشمن نمائيد تا پايه گمراهى خلق و كفرشان مستحكم شود و احدى از آنان نجات پيدا نكند. « أَنَّهُ لَا يَنْفَعُ مَعَ عَدَاوَتِكُمْ عَمَلٌ صَالِحٌ وَ لَا يَضُرُّ مَعَ مَحَبَّتِكُمْ وَ مُوَالَاتِكُمْ ذَنْبٌ غَيْرَ الْكَبَائِرِ» با دشمنى شما عمل صالح نفعى نخواهد داشت و يا محبت و دوستى شما غير از گناهان كبيره ضررى نخواهد داشت.ثُمَّ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بَعْدَ أَنْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ خُذْهُ إِلَيْكَ أَمَا لَوْ ضَرَبْتَ فِي طَلَبِهِ آبَاطَ الْإِبِلِ حَوْلًا لَكَانَ قَلِيلا[63]» على بن الحسين اين حديث را براى من نقل كرد بمن فرمود: اين حديث را از دست مده. آيا نه چنين است كه اگر يك سال بر شتر سوار شوى و بدنبال آن بروى قليل و اندك است. [1] ـ ال عمران /144. [2] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج22،ص477. ابهى المراد ، ج2، ص432. [3] ـ ‏علي يزدى حائرى‏ ، الزام الناصب ، بيروت‏ ، موسسة الاعلمي ، 1422 ق ، ج2، ص220. بحار،ج53،ص18. [4] ـ عطيه- جميل حمود ، ابهى المراد، بيروت‏، موسسة الاعلمي،1423 ق ، ج2، ص432. [5] ـ ابهى المراد ، ج2، ص432. بحار،ج22،ص477. [6] ـ ابهى المراد ، ج2،ص447. [7] ـ ابهى المراد ، ج2،ص447. [8] ـ ابهى المراد ، ج2،ص449.وبحار ،ج28،ص 276. [9] ابهى المراد ، ج2،ص450. الاعراف /150. [10] ـ ‏ سليم بن قيس‏، كتاب سليم بن قيس ،قم‏، انتشارات هادي،1405 ق‏،ص863. [11] ـ ابن قتيبة دينوري‏ ، الإمامة و السياسة ، بيروت، دارالأضواء، 1410/1990،ج1،ص30. [12] ـ  محمد امينى گلستانى‏، از مباهله تا عاشورا،ص 255. [13] ـ احمد بن على طبرسى‏،الإحتجاج على أهل اللجاج‏،مشهد ،مرتضى‏،1403 ق‏،ج1،ص258. [14] ـ فضل بن شاذان نيشابوري ،الايضاح‏، تهران،انتشارات دانشگاه تهران‏،1363 ش‏ ،ص 197. [15] ـ الايضاح‏ ، ص 197. [16] ـ  علامه حلى ، كشف اليقين‏ ، تهران ‏، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي‏ ، 1411 ق‏،ص 63. [17] ـ النساء /20. [18] ـ ‏فخر الدين رازى‏، الاربعين في اصول الدين، قاهره ،مكتبة الكليات الازهرية،1986 م‏،ج2،ص303. [19] ـ زمخشرى محمود ، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل‏، بيروت‏،دار الكتاب العربي،1407 ق‏،ج1،ص491. [20] ـ سيوطى جلال الدين ، الدر المنثور فى تفسير المأثور،  قم‏،كتابخانه آية الله مرعشى نجفى‏ ، 1404 ق‏،ج2،ص133. [21] ـ الدر المنثور فى تفسير المأثور،ج2،ص133. [22] ابن أبى الحديد، شرح نهج البلاغة لابن أبى الحديد،قم‏، مكتبة آية الله المرعشي،ج20،ص326. [23] محمد امينى گلستانى‏، مباهله تا عاشورا،بی تا،ص324. [24] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج36، ص352 . [25] ـ  نهج البلاغه ،خطبه3(شقشقیه) [26] ـ  نهج البلاغه ،خطبه3(شقشقیه) [27] ـ نهج البلاغه ،خطبه3(شقشقیه) [28] ـ مسعودی،مروج الذهب،بی تا،ص3. [29] ـ همان. [30] ـ همان،ص4. [31] ـ مروج الذهب ،ص14. [32] ـ مسعودي‏،مروج الذهب‏ و معادن الجوهر، قم، دار الهجرة،1409،ج3،4. [33] ـ همان ص10. [34] ـ ابو القاسم پاینده،ترجمه مروج الذهب،بی تا،ص12. [35] ـ ماهنامه تخصصي امام شناسي،شماره 36،صفر1433،ص1. [36] ـ الاسراء /60. [37] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج31،ص 525. [38] ـ سيوطى جلال الدين‏، الدر المنثور فى تفسير المأثور ،قم‏، كتابخانه آية الله مرعشى نجفى‏،1404 ق‏،4،ص191. [39] ـ أبو جعفر محمد بن جرير الطبري، تاریخ الطبری، بيروت، دار التراث ، 1387/1967،ج10،ص58. [40] ـ تاریخ الطبری ،ج10،ص85. [41]ـ تاریخ الطبری ، ج10،ص85. [42] ـ الفتوح ، ابن اعثم كوفى ،مترجم محمد بن احمد مستوفى هروى ، تهران، انتشارات و ...، 1372ش، ص385. [43]ـ 53     ابن أبى الحديد ، شرح نهج البلاغة لابن أبى الحديد ،قم‏، مكتبة آية الله المرعشي‏،1378- 1383 ه ش‏، ج‏9 ، ص53. [44] ـ علامه حلى‏، نهج الحق و كشف الصدق، بيروت‏، دار الكتاب اللبناني،1982 ، ص309. [45] ـ  بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج45،ص328. [46] ـ  بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج45،ص328. .[47]تقى الدين أحمد بن على المقريزى ، إمتاع الأسماع، بيروت، دار الكتب العلمية،1420/1999،ج15،ص66.  [48] ـ پیامهای عاشورا،ص141. [49] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج44، ص192. [50] ـ  سيد ابن طاوس‏،للهوف على قتلى الطفوف‏، تهران‏ ، جهان‏،1348 ش‏،ص1. [51]ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج44،ص331. [52] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج44،ص367. [53] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج45،ص99. 35ـ الخرائج و الجرائح‏، قطب راوندى‏،قم‏،مدرسه امام مهدى‏،1409 ق، ج2،ص 487. [55] ـ الخرائج و الجرائح‏،ج2،ص488. [56] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج45،ص12. [57] ـ الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ‏،ج2،ص133. [58] ـ  الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ، ج2،ص132. [59] ـ الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد،ج2ص123. [60] ـ الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ، ج2،ص133. [61] ـ الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ، ج2،ص134. [62] ـ الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ، ج2،ص134. [63] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج45ص179.

                        علی(ع)ازمنظرابن ابي الحديد بارويكردنقد 

                خوشترآن باشد كه سرّدلبران      گفته آيد درحديث ديگران    

    علی(علیه السلام)درمنابع اهل سنت اززبان صحابه پیغمبر(صل الله علیه وآله)اینگونه موردتمجید وستایش قرارگرفته اند: ...أبا الطفيل يقول كان بعض أصحاب النبي (صل الله علیه وآله) يقول: «لقد كان لعلي بن أبي طالب ع من السوابق ما لو أن سابقة منها قسمت بين الخلائق لأوسعتهم خيرا[1]». برخی ازاصحاب رسول خدا(صل الله علیه وآله)گفته اند که:برای علی بن ابی طالب (علیه السلام)سوابق درخشانی است،اگریکی ازآنها بین خلائق تقسیم شود،همه راخیرفراخواهد گرفت. واقعا اگریکی ازسوابق وفضائل علی(علیه السلام)دربین همه افراد کره ی زمین تقسیم شوند٬همه آنان راخیرفراخواهد گرفت. معنای این سخن ۱ـ یعنی امنیت همه ی عالم رافراخواهد گرفت.  ۲ـ ثروت همه ی=================.  ۳ـ عزت همه ی=================.  ۴ـ همه ی خوبیها بروزووظهورپیداخواهد کردولی چه کسانی بودندکه دست انسانهاراازاین چشمه ی جوشان پرازخیروبرکت کوتاه کردندوجهان را رهنمون کردبسوی جهل٬تاریکی٬ ظلم وستم که نتیجه ای آن این شد که تاامروزبشریت درآتش می سوزد.          چوسلطان همارابال وپرسوخت              شهنشاه    ولایت   راجگر  سوخت                  سموم کین چوزد برگلشن دین             نه تنهاشاخ گل هرخشک و ترسوخت                زداغ  لاله  زار  علم  و  حکمت               کتاب وسنت و خیر   البشر  سوخت                 سزدگز چشم زمزم خون ببارد                که رکن کعبه و  حجرو حجرسوخت                                              تهمت بزرگ به خدای متعال          ابن ابی الحدید درابتداءشرح نهج البلاغه:  «الحمدالله الذی...قدّم المفضول علی الافضل[2]». سپاس ميگويم خداي را كه مفضول رابرافضل مقدم داشت . این سخن ابن ابی الحدید تهمت به خدای متعال است.بااینکه ايشان باشرحی که برنهج البلاغه کرده وحقایقی رابیان کرده،خدمت بزرگ براسلام وتشیّع کرده ولی درعین حال بعضی حرفهایش تحت تأثیرتفکر مذهبی شان بوده مثل سخن فوقش که البته،این سخن٬تهمت به خدای متعال وبرخلاف  صریح قرآن کریم است.علم وحکمت خدای متعال اقتضامی کند،که به طورابد،افضل رابرمفضول مقدم گردد،چنانکه درقرآن کریم به طورصریح این مطلب رابرای عموم بشر اعلام نموده است: «وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً[3]»خداوند مجاهدین را برقاعد ین  فضلیت  وبرتري داد بوسیله اجروپاداش عظیم. چنانکه خدای متعال درسوره آل عمران٬ازمبعوث نمودن پیامبری خبرمي دهدکه ازهمه ی مخلوقات خداوند افضل وبرتراست وازآن به صورت منت برمؤمنین یاد شده که اشاره داردبراینکه  وجود وجودمقدس پیامبرخاتم(صل الله علیه وآله)وبعثت آن بزرگوارازبزرگترین نعمتها وازبهترین انتخابها است. «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِين[4]» خداوند بر مؤمنان منت گذارد (نعمت بزرگى بخشيد) هنگامى كه در ميان آنها پيامبرى از جنس خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنها بخواند و كتاب و حكمت به آنها بياموزد اگر چه پيش از آن در گمراهى آشكارمي بردند. لذاانتخاب خدایک انتخاب بدون حساب وکتاب نیست.يكي از بزرگترین انتخاب هاي خدایی متعال درغدیرخم اتفاق افتاد که به پیامبرش دستوراکیددادکه: «ياأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ[5]». اى پيامبر آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است كاملا (به مردم) برسان و اگر نكنى، رسالت او را انجام نداده‏اى و خداوند تو را از (خطرات احتمالى) مردم نگاه مى‏دارد، و خداوند جمعيت كافران(لجوج) را هدايت نمى‏كند. خداوندپای این دستور،محکم استادوبه پیامبرش اطمئنان دادكه:خودم تورا ازکافرین حفظ خواهم نمود.این است انتخاب خدای متعال٬نه آن اجماع بی خاصیت شش نفره ی که یکی از آنهاامیرالمؤمنین بود ومخالف شورا. جاي تأسف است براهل سنت که­اساس عقائد٬کلام،تفسيرومذهبشان چنین اجماعي تشكيل مي دهد كه كسي اگر كوچك ترين اطلاع ازاجماع داشته باشد،به شوراي كه درسقيفه تشكيل شد،اجماع اطلاق نمي كند.لذا معنا ندارد که خدایی متعال مفضول رابرافضل مقدم بدارد.چنانكه هيچ عاقلي دردنيا پيدا نمي­شودكه،وبدرا،برخوب ترجيح بدهد.همۀ این حرفها وکج روی ها به خاطر توجیه خلافت  غاصبانه آن سه تانامرداست.متأسفانه علمای اهل سنت  اینگونه چشم شان رابه روی حقايق و واقعیت بستند که میراث خوارشان مشتی وهابی شدندکه اسلام رابازیچه قرارداده وبه گونه ای اسلام رامعرفی میکند که طفل کوچک هم نمی پذیرد. نگاه علماي اهل سنت درباره به ابابكر ابن ابي الحديد اتفاق علماي عامّه رانقل مي كند مبني براينكه بيعت باابكر صحيح وشرعي بوده؛نص وروايت ندارد بلكه صحت آن بخاطراختياربوده كه بوسيله ي اجماع ثابت شده است: «اتفق شيوخنا كافة رحمهم الله المتقدمون منهم و المتأخرون و البصريون و البغداديون على أن بيعة أبي بكر الصديق بيعة صحيحة شرعية و أنها لم تكن عن نص و إنما كانت بالاختيار الذي ثبت بالإجماع[6]» نقداين ديدگاه: اولا اجماعي دركارنيست؛ازبين اجتماع عظيم مسلمانان شيش نفراعضاي شوراانتخاب شده كه يكي ازآنها علي(ع)است ومخالف شورا واساسا درسقيفه حضورندارد.ابابكروعمرازتشتت انصاروعدم حضورعلي(ع)سوءاستفاده نمودوصورت كودتا خلافت غصب كردند.وحتي حضرت علي(ع)درباره شورائي كه عمرتشكيل دادبراي به كرسي نشاندن عثمان،مي فرمايد: «جَعَلَهَا فِيّ سِتَّةٍ جَمَاعَةٍ زَعَمَ أَنِّي أَحَدُهُمْ فَيَا لَلَّهِ وَ لِلشُّورَى مَتَى اعْتَرَضَ الرَّيْبُ فِيَّ مَعَ الْأَوَّلِ مِنْهُمْ حَتَّى صِرْتُ أُقْرَنُ إِلَى هَذِهِ النَّظَائِر[7]»  سپس عمر خلافت را در گروهى شش نفره قرار داد كه پنداشت من همسنگ آنان مى‏باشم!! پناه بر خدا از اين شورا! در كدام زمان در برابر شخص اوّلشان در خلافت مورد ترديد بودم، تا امروز با اعضاى شورا برابر شوم؟ كه هم اكنون مرا همانند آنها پندارند؟ و در صف آنها قرارم دهند؟[8]  اعضاءشورا:على، عثمان، عبد الرحمن بن عوف، سعد وقاص، زبير و طلحه     وشرايطي راكه عمربرشوراتحميل كرد٬آنراازصلاحيت ساقط كرد؛ابن اثیر مي نويسد:  «عمربراي صهیب دستورمیدهدکه این شیش نفرراداخل خانه کن وبرسرآن بایست اگرپنج تای آنها توافق کردند٬ویکی ازآنها نکرد گردنش بزن٬اگردوتا مخالفت کرد گردن دوتایش بزن واگرسه تابریکی وسه تای دیگربردیگری توافق کردند٬عبدالله ابن عمررا،حکم قراربده واگرراضی بحکم او نشدند٬باعده ی باشیدکه عبدالرحمن ابن عوف دربین آنها هست وبقیه رابکش[9]» حال من درعجبم که عمر این همه صلاحیت رااز کجا بدست آورده؟ که چنین دستورات خطرناک میدهد!؟وازهل سنت که اساس تمام عقایدش را چنین شورایی قرارداده!؟ ونقد اساسي كه برتمام اهل سنت ازجمله بر ابن ابي الحديد وارد است٬اين است كه: وقتي سه خليفه مشرعيت خودراازيك چنين اجماع ناقص مي گيرندو به اعتراف خودشان هيچ نص ازقرآن وروايات ندارد،چرا اينهاخدارا متهم مي كندكه:مفضول رابرافضل مقدم داشته است؟ برتري علي (ع)ازنظرعلماي عامّه : ابن ابی الحدید میگوید: همة علماي بغداداعمّ ازقدما ومت‍‍‍أخرين شان قائل اند براينكه علي ع افضل ازابابكراست: «علي(ع)افضل من ابابکر[10]» درصورتی که همه ا ينهاازعلماي عامّه بودند،درعین حال اعتراف به فضائل  علی(ع) نمودند.  این فضائل افتخارآمیزودرعین حال حیرت آوراست ازجانب کسانیکه تلاش میکنندتافضائل علی(ع)راکتمان کنند. ابن ابی الحدید٬فضائل علي (ع)راازقول عدۀازاهل بصره نيزنقل میکند مبني براينکه علي(ع) افضل وبرترازابابكروعمراست ؛ازجمله آنها،ابوعلی محمد بن عبدالوهّاب است: «والی هذالمذهب ذهب من البصریین ابوعلی محمدبن عبدالوهاب الجبایی اخیراًوکان من قبل من المتوقفین،کان یمیل الی التفضیل ولایصرّح به[11]» محمدبن عبدالوهّاب دراواخرعمرش تمایل به فضیلت علی(ع)پیداکرده است ولی تصریح به آن نکرده ودرکتابهایش هم ذکرنکرده. این کتمان حقیقت است و برخلاف وظیفۀ یک عالم ودانشمند؛انسان نبايداینقدر تابع تعصبات کورباشد که،حقیقت را برای پیروانش بصورت روشن بیان نکند؛به حدّی که قاضی القضاة درشرح مقالات ابی القاسم بلخی می نویسد: ابوعلی قبل ازمرگش قائل به فضیلت علی(ع)شد؛واین مطلب ازاوشنیده است ولی درهیچ یک ازکتابهایش دیده نشده است وهمینطورنقل شده که او،درروزمرگش صدایش ضعیف شده بود ،فرزندش اباهاشم راجلوخواست وچیزهای زیادی به اوگفت ازجمله برتری علی(ع)رابه اواعلام کرد. وچه خوب بودکه تعصب راکنارگذاشته وبرتري علي (ع)رابرای عموم مردم اعلام می کرد: «ثمّ انّ قاضی القضاة ذکرفی شرح المقالات لابی القاسم البلخی انّ اباعلی مامات حتیّ قال بتفضیل علی علیه السلام وقال انّه نقل ذالک عنه سماعاولم یوجد فی شِيءمن مصنفّاته وقال ایضا:انّ اباعلی یوم مات استدنی ابنه اباهاشم الیه ـ وکان قدضعف عن رفع الصوت ـ فالقی الیه اشیاء من جملتها القول بتفضیل علی ع[12]» اکثرعلمای عامّه به خاطرتعصبات کورشان تلاش میکنند٬فضائل علی(ع)کتمان کنند٬بعددربرابروجدانشان قرارمی گیرند‏٬ناچارا به زبان می آورند٬ولی درنوشتار کتمان میکنند.  ابن ابی الحدیداین بازاززبان شیخ ابو عبدالله برتری امیرالمؤمنین(ع)رانقل میکندالبته ایشان بطورقاطع علی(ع)ازابوبکرافضل میداندودراین زمینه کتاب جداگانه نویشته است:  «و ممن ذهب من البصريين إلى تفضيله ع الشيخ أبو عبد الله الحسين بن علي البصري رضي الله عنه كان متحققا بتفضيله و مبالغا في ذلك و صنف فيه كتابا مفردا[13]» وقاضی القضات ابوالحسین عبدالجبار،ازجمله کسانی هست که قائل به برتري علی(ع) نسبت به ابابکرمیباشد٬که ابن متویه درکتاب کفایه نقل کرده که او قبلا درفضیلت بین علی(ع)وابابکربود متوفق بودوسپس بطورقاطع قائل به فضیلت علی(ع)شد: «و ممن ذهب إلى تفضيله ع من البصريين قاضي القضاة أبو الحسن عبد الجبار بن أحمد رحمه الله ذكر ابن متويه عنه في كتاب الكفاية في علم الكلام أنه كان من المتوقفين بين علي ع و أبي بكر ثم قطع على تفضيل علي ع بكامل المنزلة[14]». وخودابن متویه درکتاب کفایه تصریح به فضیلت وبرتری علی(ع) نسبت به ابابکر نموده­وبراین مطلب استدلال طولانی نموده است: «و من البصريين الذاهبين إلى تفضيله ع أبو محمد الحسن بن متويه صاحب التذكرة نص في كتاب الكفاية على تفضيله ع على أبي بكر احتج لذلك و أطال في الاحتجاج[15]» نظرابن ابی الحدیددررابطه بافضليت علی(ع) دیدگاه ابن ابی الحدیداز اول روشن بود هیچ ابهامی درآن وجودندارد،برای اینکه ايشان دراول شرح نهج البلاغه اش مي نويسد: سپاس میگویم خدای را مفضول رابرافضل مقدم داشت؛ایرادفرمایش ایشان دراین است که تقدم مفضول برافضل را بخدا نسبت میدهد٬درحالی هیچ برهانی منطقی برگفتارخویش نیاورده است٬ بلکه برهان قرآنی٬ روائی وکلامی برعکس گفتار او موجوداست٬ این همه تجلیل ازمتقین٬پرهیزگاران٬عالمان٬خوبان ومجاهدین درقرآن برای چیست؟فقط برای مقدم داشتن افضل برمفضول است.لذا،فرمایش ابن ابی الحدید ازاین جهت٬تهمت به خدای متعال است. امّادرارتباط به برتری علی(ع)می فرماید: ما٬مثل شیوخ بغدادی خودمان٬علی(ع)راافضل ازدیگران میدانیم.وطبق هردومعنای­که برای كلمةافضل ذکرکردم٬امیرالمؤمنین(ع)افضل وبرتری ازدیگران است:   «و أما نحن فنذهب إلى ما يذهب إليه شيوخنا البغداديون من تفضيله ع و قد ذكرنا في كتبنا الكلامية ما معنى الأفضل و هل المراد به الأكثر ثوابا أو الأجمع لمزايا الفضل و الخلال الحميدة و بينا أنه ع أفضل على التفسيرين معا و ليس هذا الكتاب موضوعا لذكر الحجاج في ذلك[16]»                                                دیدگاه ابن ابی الحدیدواهل سنت به اصحاب جمل ابن ابی الحدید درادامه نظرخود و اهل سنت رادرباره اصحاب جمل اینگونه بیان میکندکه: اصحاب جمل همه ی شان درنزدی اصحاب ما هلاک شده اندوجایشان جهنّم اند٬مگرعایشه٬طلحه وزبیرکه٬اینها توبه کرده اند٬اگرتوبه نمی کردند٬آنان هم جایش درآتش بودند٬بخاطراینکه اصراربرطغیان نمودند: «أما أصحاب الجمل فهم عند أصحابنا هالكون كلهم إلا عائشة و طلحة و الزبير رحمهم الله فإنهم تابوا و لو لا التوبة لحكم لهم بالنار لإصرارهم على البغي[17]»  ابن ابی الحدید واصحاب آن معتقد اند که طلحه٬زبیروعایشه٬توبه کردند٬لذاجایشان دربهشت اند. نقد این دیدگا بحث توبۀ این سه تن كه ازسران فتنۀ جمل بودند نقدوبررسی زیادی را می طلبد،که به بعضی آنها اشاره میگردد: اوّلا٬طلحه وزبیردرجنگ جمل کشته شده اند؛وطبق فرمایش قرآن کریم٬ توبه اینهاارزش ندارد«وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ[18]­» براى كسانى كه كارهاى بد را انجام مى‏دهند، و هنگامى كه مرگ يكى از آنها فرا مى‏رسد مى‏گويد:الان توبه كردم،توبه نيست... وثانیا٬توبۀ آنان معلوم نیست٬هیچ تاریخ نویسی توبه آنان رابه صورت روشن ثبت نکرده اند. ثالثا٬برفرض توبه؛آیابعدازریختن خونهای زیادکه عامل آن٬این سه تن بوده اند٬توبه آنان پذیرفته است؟درصورتیکه آنان طبق عقیدۀ خود اهل سنت٬برعلیه خلیفۀ طغیان کرده بوده اند. رابعا٬دلیل قرآنی داریم مبنی اینکه٬توبه آنان پذیرفته نیست: «مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى‏ بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيع[19]»  به همين جهت، بر بنى اسرائيل مقرّر داشتيم كه هر كس، انسانى را بدون ارتكاب قتل يا فساد در روى زمين بكشد، چنان است كه گويى همه انسانها را كشته و هر كس، انسانى را از مرگ رهايى بخشد، چنان است كه گويى همه مردم را زنده كرده است. خامسا٬شواهد زيادي نشان مي دهدكه عائشه تاآخرعمرتوبه نكرده است،ازجمله ابو الفرج اصفهاني از أبي البختري نقل مي كندكه:وقتى عايشه خبرشهادت على(ع) را شنيد سجده‏ى شكر بجاى آورد. «لما أن جاء عائشة قتل علي عليه السلام سجدت[20]». آياكسي كه ازشهادت خليفه چهارم مسلمين ،اينقدراظهارخوشحالي مي كند،دراواثري از اصلاح وتوبه ديده مي شود؟!!لذا،دفاع ازفرد هتاکی چون عائشه اشتباه بس بزرگ وعظیم  اهل سنت است که اصل وريشه (پیغمبروآل)را،رهاکرده  به دفاع ازکسی پرداخته فرع هم محسوب نمی شود. غزالی هتاکی اورا به پیامبر(ص)اینگونه بیان می کند كه عائشه خطاب به پيامبر(ص): «انت الّذى تزعم انّك نبىّ اللَّه[21]»  توئى آن كسى كه گمان مى‏كنى پيامبر خدا هستى!!! آيا اين جملات طعن به مقام نبوت نيست؟ مگر عايشه آن حضرت را پيغمبر بر حق نمى‏دانست كه چنين كلماتى نسبت به آن حضرت ادا مى‏نمود ؟!! تبرئه این سه تن،ظلم مضاعف به اصحاب جمل است٬به دلیل اینکه اکثرآنان را سران فتنه جمل،اغفال کرده وبه جنگ خلیفه مسلمین وادارشان کرده اند،علي(ع)باقلب مهربانش براي كشته شده گان جمل اشك ريخت.بنابراین٬تبرئه آنان کارصحیح نیست. دیدگاه ابن ابی الحدیدواصحابش درباره لشکر شام درصفین: ابن أبى الحديد : لشکريان شام وروئسای شان که درصفین حضورداشتند٬همه جهنمی هستند٬برای اینکه اصرار برطغیان علیه خلیفه مسلمین داشته اند «وأما عسكر الشام بصفين فإنهم هالكون كلهم عند أصحابنا لا يحكم لأحد منهم إلا بالنار لإصرارهم على البغي و موتهم عليه رؤساؤهم و الأتباع جميعا.[22]» البته این فرمایش ابن ابی الحدید کاملا درست است٬ولی اهل سنت عملا به اين حرف شان پشت پازده وپابند به آن نبوده­اند.لذا،درکتابهایشان ودرسخنانشان ازمعاویه تجلیل به عمل آورده اند؛و به عنوان خال المومنین،ازعملکرداو،دفاع نموده اند.واين همه نام گذاري مراكز علمي شان بنام آن طغيان گر عليه مسلمانان وخليفه مسلمين،براي چست؟!!

 خوارج دیدگاه اهل سنت

ابن ابی الحدید راجع به خوارج می نویسد: خوارج طبق روایت پیامبر(ص)ازدین خارج شده اند؛ وهمه اصحاب ما اتفاق نظردارد براينکه آنان اهل جهنم اند. «وأما الخوارج فإنهم مرقوا عن الدين بالخبر النبوي المجمع عليه و لا يختلف أصحابنا في أنهم من أهل النار[23]». ­ابن ابي الحديددراين زمينه اينگونه‌ استدلال: همه ي اصحاب ما حكم نموده مبني براين است ،هرفاسقي که بافسقش ازدنيا بروددرجهنم خواهدبود؛وبدون شك،كسي كه بر عليه امام برحق خروج وقيام كند،فاسق است،چه قيام آنان باشبهه باشدويا بدون شبهه.   «وجملة الأمر أن أصحابنا يحكمون بالنار لكل فاسق مات على فسقه و لا ريب في أن الباغي على الإمام الحق و الخارج عليه بشبهة أو بغير شبهة فاسق[24]» البته اگراهل سنت این حرف شان رادرهمه موارد که٬مردم علیه امام شان دست به طغیان وسرکشی زده اند٬تسری می داد و ازتوجیهات بی مورد دست برمی داشت٬خيلي عالي بود؛ ازجمله درمورد سران جمل که فتنه ی عظیمی راعلیه خلیفه مسلمین بوجود آوردند٬بايد گفته مي شد؛چنانکه درمورد عبدالله زبيرگفته اند: وقتی درنزدی شیخ ابوالقاسم بلخی ازعبدالله ابن زبیریادشد٬درجواب گفت : هیچ خیری دراونیست وازنمازوروزه اوتعجب ندارم واینها برای او هیچ نفعی نخواهدداشت باوجود کلام پیامبر(ص)که راجع به علی(ع)فرمود :ای علی(ع)بغض وکینه ی تورا جزمنافق كسي ديگربه دل ندارد.«لا يبغضك إلا منافق»‏ کاش اهل سنت به این حدیث پیغمبر(ص) عمل می کردو آنهائی را که با علی(ع)دشمنی کردند٬ به عنوان دشمن اسلام ومسلمین معرفی می کرد.این بودخلاصه ازفضائل علی(ع)ازنظر بزرگان اهل سنت ازجمله معتزله.                                                  اولین نام علي(ع) ابن ابی الحدید می نویسد: اولین نام گذاری را مادرش انجام داد٬مادرش نام اوراحیدرکه هم نام پدرش بود٬گذاشت٬همان نام بلندی که درآن روزتاریخی ووقتی قدم به میدان مبارزه گذاشت٬درجواب رجز خوانی مرحب که: انالذی سمتنی امی مرحبا  فرمود:انالذی سمتنی امی حیدرة «وکان اسمه الأول الذي سمته به أمه حيدرة باسم أبيها أسد بن هاشم و الحيدرة الأسد فغير أبوه اسمه و سماه عليا[25]» امّاپدرش اسم اوراعلی گذاشت.                                                                                                   لقب امیرالمؤ منین ابن ابی الحدید راجع به خصوص این لقب او٬می گوید: شیعیان گمان می کنند علی(ع)درزمان رسول(ص)به این لقب ازجانب او خطاب شده است و همه مهاجر وانصاراورابه این لقب خطاب می نمودند «وتزعم الشيعة أنه خوطب في حياة رسول الله ص بأمير المؤمنين خاطبه بذلك جلة المهاجرين و الأنصار[26]» ولی این مطلب درروایات محدثین نیامده است٬ولی پیغمبر(ص) اورا به القابی خطاب کردکه معنایش همان امیرالمؤمنین است گرچه لفظ آن نیست. «لم يثبت ذلك في أخبار المحدثين إلا أنهم قد رووا ما يعطي هذا المعنى و إن لم يكن اللفظ بعينه». رسول خدا(ص) دريك روايتي خطاب به علي(ع)فرمود :  «أنت يعسوب الدين و المال يعسوب الظلمة»ودر روايت ديگرنيزخطاب رسول خدا(ص)به علي(ع) اينگونه بود:«هذا يعسوب المؤمنين‏و قائد الغر المحجلين[27]» اهل الغت،یعسوب رابه معنای امیرو بزرگ قوم معنا می كند: «أمير النحل و فحلها[28]» طبق اعتراف­آنان،این دوروایت درمتون اهل سنت وجوددارد مبني براينکه پیغمبر(ص)ازعلی(ع)به عنوان امیرورائيس قوم یادکرده است: «وروى هاتين الروايتين أبو عبد الله أحمد بن حنبل الشيباني في المسند في كتابه فضائل الصحابة و رواهما أبو نعيم الحافظ في حلية الأولياء[29]». ابن ابی الحدیدوسائراهل سنت اعتراف به وصایت علی(ع)دارندولی ادعا می کند که وصایت بمعنای خلافت نیست: «ودعي بعد وفاة رسول الله ص بوصي رسول الله لوصايته إليه بما أراده و أصحابنا لا ينكرون ذلك و لكن يقولون إنها لم تكن وصية بالخلافة[30]» البته،اهل سنت بيان نكرده كه پيامبر(ص)درچه رابطه ي علي(ع)را وصي خويش قرارداده؟لذا،این مورد نیز از جمله تناقض گوئی های اهل سنت است که ادعای وصایت منهای خلافت رادارند درصورتيكه معنا ندارد وصی باشد ولي هیچ یک ازوظایف پیغمبر(ص)خدارابه عهده نداشته باشد.      علی (ع)باب امامان مبین است         فقط حیدر امیرالمؤمنین است     خلافت را ز مولی غصب­کردند         بجایش­ظالمی را نصب کردند  دودستش­را میان کوچه بستند          هماندم پهلوی  زهرا  شستند لذا٬ همّ تمام علمای عامّه توجیه نمودن کارخلفا ي ثلاثه است،واينكه درتمام مسائل كلامي قرآن کریم را به ر‌‌‌‌أی خويش تفسیر نمايند. اهل سنت به اين حديث پيغمبر(ص)كه خطاب به علي(ع)فرمود :«لا يبغضك إلا منافق»،عمل نكردنددرحالي كه اين حديث مورد قبول همه آنان است ودرتمام منابع آنان ذكرشده است.واگرعمل مي كردند٬بايدازدشمنان علي(ع)وسران فتنه جمل ومعاويه،برائت مي جستند .                                   نسب مولي متقيان علي(ع)                                                 پدرعلي(ع) ابن ابي الحديد به نسب اميرالمؤمنين(ع)اشاره مي كند و به طورمختصربه فضائل آنان اشاره مي كند،ومي گويد:علي(ع)فرزندابي طالب كه اسمش عبد مناف است واوفرزندعبدالمطلب و...است «هو أبو الحسن علي بن أبي طالب و اسمه عبد مناف بن عبد المطلب و[31]...» ابوطالب بزرگ مكه ورئس بني هاشم بود،اوشخصيتي كه بعدازدرگذشت جدپيامبر(ص)،عبدالمطلب،تا۴۲سال ازپيامبر(ص) حراست وحمايت كرد.                                             مادرعلي(ع) مادرش فاطفه بنت اسدوکوچک ترین فرزندش علی(ع)است وبه ترتیب فرزندان دیگرش جعفر٬عقیل وطالب است.فاطمه بنت اسد مادراین چهار بزرگوارا ست.             «وأمه فاطمة بنت أسد بن هاشم بن عبد مناف بن قصي أول هاشمية ولدت لهاشمي كان علي ع أصغر بنيها و جعفر أسن منه بعشر سنين و عقيل أسن منه بعشر سنين و طالب أسن من عقيل بعشر سنين و فاطمة بنت أسد أمهم جميعا[32]». ابن ابی الحدید به بعض ازفضائل مادرعلی(ع) اشاره می کنند: مادرامیرالمؤمنین یازدهمین فردی بودکه به پیغمبر(ص)اسلام آورد.  «أسلمت فاطمة بنت أسد بعد عشرة من المسلمين و كانت الحادية عشرة[33]» وپیغمبر(ص) اوراتعظیم می کردوازاوبه عنوان مادر یاد می کرد.فاطمه بنت اسددرهنگام مرگ به پیغمبر(ص)وصیت کردوآنحضرت وصیت اوراقبول کردوشخصابراونمازخواندوپیغمبر(صل الله علیه وآله)درقبر فاطمه بنت اسدخوابیدولباس خویش رابراوکفن کرد.اصحاب پیغمبر(صل الله علیه وآله)به آنحضرت عرض کرد:یارسول الله شما به هیچ کس چنین احترامی نکردید،دراین مورد چرا؟! پیامبر(صل الله علیه وآله)فرمود: هيچ كس پس از ابو طالب در حق من به مهربانى فاطمه نبوده است.  من پيراهنم را بر او پوشانيدم تا پروردگار من از حله‏هاى بهشتى بر او پوشاند و در كنارش بر خاك گور دراز كشيده‏ام تا وحشت قبر بر او آسان شود.وفاطمه بنت اسداز زنها،نخستین کسی بود که به پیغمبرخدا(صل الله علیه وآله)بیعت نمود. «و كان رسول الله ص يكرمها و يعظمها و يدعوها أمي و أوصت إليه حين حضرتها الوفاة فقبل وصيتها و صلى عليها و نزل في لحدها و اضطجع معها فيه بعد أن ألبسها قميصه فقال له أصحابه أنا ما رأيناك صنعت يا رسول الله بأحد ما صنعت بها فقال إنه لم يكن أحد بعد أبي طالب أبر بي منها إنما ألبستها قميصي لتكسى من حلل الجنة و اضطجعت معها ليهون عليها ضغطة القبر و فاطمة أول امرأة بايعت رسول الله ص من النساء[34]». این تنها يكي ازفضائل مادربزرگوارعلي(ع) بود که ابن ابی الحدید،برشمرد،آن کسی که مادرعلی(ع)باشدوبسيارمهربان به پیغمبرخدا(ص)،معلوم است که فضائلش قابل شمارش نیست.   ابو الفرج اصفهانی جمله را ازپیغمبراکرم(ص) رادرباره جعفر فرزنددیگر فاطمه بنت اسدکه دروقت فتح خیبر٬ازحبشه برگشته بود٬ نقل می کند که بیانگرشدت علاقه رسول خدا(ص)است نسبت به جعفراست، آنحضرت درحال که اورادراغوش کشیده بود وپیشانی اورا می بوسید فرمود: «ما أدري بأيهما أنا أشد فرحا بقدوم جعفر أم بفتح الخیبر»  من نميدانم بكداميك از اين دو پيش آمد بيشتر مسرور باشم؛آيا به فتح  قلعة خيبر يا به باز گشت پسر عمم جعفر از سفر ‏ .  این گوشه ازفضائل مادرامیرالمؤمنین(ع)بود که ابن ابی الحدید به آن اشاره نموده است.

            محل ولادت امیرالمؤمنین

ابن ابی الحدید درص ۱۴ازشرح نهج البلاغه خود می نویسد:درمحل ولادت امیرالمؤمنین(علیه السلام)اختلاف نظر وجوددارد٬بسیار ازشیعیان عقیده دارند که علی(علیه السلام)درخانه خدامتولد شده است ومحدیثین این راقبول ندارندو انها عقیده دارند که مولود کعبه حكيم بن حزام بن خويلد بن أسد....است.  واختلف في مولد علي ع أين كان-  فكثير من الشيعة يزعمون أنه ولد في الكعبة-  و المحدثون لا يعترفون بذلك-  و يزعمون أن المولود في الكعبة-  حكيم بن حزام بن خويلد بن أسد بن عبد العزى بن قصی. محدیثین اهل سنت به یک ولادت درخانه خدا٬اذعان می کنند ولی می گوید:آن علی(علیه السلام)نیست بلکه کس دیگراست ازکسانی که هیشه به دنبال مفضول هستند این حرفها بعید نیستند.                                           سن علی(علیه السلام)درزمان بعثت درسن امیرالمؤمنین(علیه السلام) درزمان بعثت پیغمبر(صل الله علیه واله)اختلاف نظروجودداردوطبق روایات که مشهورتر سن آنحضرت درآن زمان ده سال بوده است٬اما عده ازمتکلمین می گوید درآن زمان آنحضرت سیزده  ساله بوده است:  «اختلف في سنه حين أظهر النبي ص الدعوة إذ تكامل له ص أربعون سنة فالأشهر من الروايات أنه كان ابن عشر و كثير من أصحابنا المتكلمين يقولون إنه كان ابن ثلاث عشرة سنة ذكر ذلك شيخنا أبو القاسم البلخي و غيره من شيوخنا».                                          زمان شهادت امیرالمؤمنین طبق نقل اول آنحضرت در۶۳سالگی به دررفیع شهادت نائل گشته وطبق قول دوم درسن ۶۶سالگی شهید شده است: «و الأولون يقولون إنه قتل و هو ابن ثلاث و ستين سنة و هؤلاء يقولون ابن ست و ستين».                                                                            فضائل امیرالمؤمنین(علیه السلام) ابن ابی الحدید شروع می کند به شمارش فضائل علی(علیه السلام)؛فضائلی که درهیچ کس دیگرنمی توان سراغش راگرفت؛لذا است که ابن ابی الحدید می گوید:امّافضائل علی(علیه السلام)به حدی ازبزرگی وعظمت رسیده که قابل ذکروبیان نیست واساسا نمی شود به طورتفصیل به آن پرداخت. «فأما فضائله ع فإنها قد بلغت من العظم و الجلالة و الانتشار و الاشتهار مبلغا يسمج معه التعرض لذكرها و التصدي لتفصيلها[1]» واقعا فضائل مولی مثل چشمه ی جوشان است که نمی شود آنرابرشمرد،محمد بن منصورنقل می کند که از أحمد بن حنبل شنیدم که می گفت: برای هیچ یکی ازاصحاب رسول خد(صل الله علیه وآله)فضائل ابه اندازه علی ابن ابی طالب(علیه السلام) وارد نشده است،«ما جاء لأحد من أصحاب رسول الله ص من الفضائل­أكثر مما جاء لعلي بن أبي طالب[2]» خیلی عجیب است که حتی احمد بن حنبل که یکی ازئمه ی اهل سنت اینگونه درباره فضائل علی(علیه السلام)اعتراف می کند،بااین اعترافات چگونه اهل سنت واقعه مهم غدیررافراموش نمودند.   [1] ـ شرنهج البلاغه،ابن ابی الحدید،عبدالحمید،ج1،ص17،کتابخانه آیه الله مرعشی،قم،1404ق. [2] ـ شواهدالتنزیل لقواعد التفضیل،حسکانی،عبیدالله بن احمد،ج1،ص26،1411ق،   ابن ابی الحدیدبازاینگونه دم ازفضائل مولی علی(علیه السلام)می زند:چه بگویم درباره کسی که دشمنانش اقراربه فضائل اونمودندونتوانستند مناقب وفضائل اوراانکارنمایند. «و ما أقول في رجل أقر له أعداؤه و خصومه بالفضل و لم يمكنهم جحد مناقبه و لا كتمان فضائله» ابن ابی الحدیدمی گوید:شماخوددانی که بنی امیه مسلط شدبرسلطنت شرق وغرب عالم وبانیرنگهای گوناگون٬جهت مخدوش نمودن چهره امیرالمؤمنین(علیه السلام)درزمینه های ذیل تلاش فراوان نمودند: « فقد علمت أنه استولى بنو أمية على سلطان الإسلام في شرق الأرض و غربها و اجتهدوا بكل حيلة» ۱ـ نورعلی(علیه السلام)راخاموش نماینددراین راه کوشش زیادنمود.«في إطفاء نوره و التحريض عليه» ۲ـ وعیبهای زیادی را نسبت به اوجعل نمودندوعلی(علیه السلام)رازیادموردملامت وعیبجوئی قرارمی دادند «ووضع المعايب و المثالب(ای لامه وعابه وصرح بالعیب.لسان العرب) له» ۳ـ برتمام منابربراو لعن می فرستاد.«و لعنوه على جميع المنابر» ۴ـ تهدیدمی کردند بلکه زندان وبه شهادت می رساندندهمه ی کسانی راکه لب به مدح ثنای مولی می گشودند.«وتوعدوا مادحيه بل حبسوهم و قتلوهم» ۵ـ ومنع می کردازهر روایت وحدیثی که متضمن فضیلت ویاد علی(علیه السلام)بودوحتی مردم رابرحذرداشت ازاینکه فرزندان خویش رابنام اواسم گذاری نمایند.«و منعوا من رواية حديث يتضمن له فضيلة أو يرفع له ذكرا حتى حظروا أن يسمى أحد باسمه» همه ی این قدامات جز٬رفعت وعلو درجه ی مولی علی(علیه السلام)رادرپی نداشت٬مانند مشکی بودهرچه آنرا مستورومخفی می نمود عطر اوفضا راپرمی کرد هرچه فضائل اورامخفی می کرد٬انتشاراوبیشتر می شودومانند خورشیدی است که با انگشت مخفی نمی شودومانند روشنائی نهار ی است جلوی یک چشم رابگیری هزارچشم دیگراورامی بینند. «فما زاده ذلك إلا رفعة و سموا و كان كالمسك كلما ستر انتشر عرفه و كلما كتم تضوع نشره و كالشمس لا تستر بالراح و كضوء النهار إن حجبت عنه عين واحدة أدركته عيون كثيرة.» بازابن ابی الحدید درص۱۷اينگونه اظهارعجزمی کندازذکرفضائل امیرالمؤمنین: چه بگویم درباره شخصیتی که هرفضلیت وارزش به اومنتسب می شود وهرپراکنده برمحور اومی چرخد وهمه طوائف مجذوب ودلباخته اویندپس اورئیس وسرچشمه ی همه فضائل وخوبیهااست٬...؟روشن است فضائل وارزشهاي اوبرهمه افراد كه بعدازاومي آيدوذرّه ازآن فضائل دارد٬ارزشهارا ازاواخذ مي كندوازاو پيروي مي كندوبراواقتدا مي كند. و ما أقول في رجل تعزى إليه كل فضيلة و تنتهي إليه كل فرقة و تتجاذبه كل طائفة فهو رئيس الفضائل و ينبوعها {و أبو عذرها و سابق مضمارها؟} و مجلي حلبتها كل من بزغ فيها بعده فمنه أخذ و له اقتفى و على مثاله احتذى. گفتار ابن ابي الحديد٬شبيه آيه قرآن است كه خداوند درسوره ابراهيم/۲۴-۲۵.مورد پيغمبر(صل الله عليه وآله)نازل كرده است:أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِتُؤْتي‏ أُكُلَها كُلَّ حينٍ   خداوند متعال ازپيغمبر(صل الله عليه وآله)وآلش به عنوان شجره طيب ياد مي كند كه،درهرشرايط ودرهرزمان ومكان وبراي هركس كه بيخواهد ميوه مي دهد.                                                                              علم اميرالمؤمنين(عليه السلام)  یکی ازفضائل بسیاربرجسته علی(علیه السلام)٬علم وافر آن شخصیت تراز اول جهان اسلام بعدپیغمبر(صل الله علیه وآله)است.علامه مجلسی دربحارالأنوار ج10  ٬ص125 ٬باب 8  ٬این حدیث رانقل می کند: « أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع كَانَ يَخْطُبُ فَقَالَ فِي خُطْبَتِهِ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي فَوَ اللَّهِ لَا تَسْأَلُونِّي عَنْ فِئَةٍ تُضِلُّ مِائَةً وَ تَهْدِي مِائَةً إِلَّا أَنْبَأْتُكُمْ بِنَاعِقِهَا وَ سَائِقِهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ‏» در اخبار رسيده كه امير المؤمنين عليه السلام مشغول خطبه بود فرمودسلونى قبل ان تفقدونى‏ به خدا قسم از من نخواهيد پرسيد از گروهى كه صد نفر را گمراه نموده‏اند و صد نفر را هدايت كرده‏اند مگر اينكه تبليغ‏كننده آنها و رهبرشان را برايتان معرفى مى‏كنم تا روز قيامت.  فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ «4» فَقَالَ أَخْبِرْنِي كَمْ فِي رَأْسِي وَ لِحْيَتِي مِنْ طَاقَةِ شَعْرٍ  مردى از جاى حركت كرد (سعد بن ابى وقاص) و گفت بگو ببينم تعداد مويهاى سر و ريش من چقدر است؟ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام): «وَ اللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي خَلِيلِي رَسُولُ اللَّهِ ص بِمَا سَأَلْت عَنْهُ وَ أَنَّ على كُلّ طَاقَةِ شعْرٍ فِي رَأْسِكَ مَلَكاً يَلْعَنُكَ وَ عَلَى كُلِّ طَاقَةِ شَعْرٍ فِي لِحْيَتِكَ شَيْطَاناً يَسْتَفِزُّكَ وَ أَنَّ فِي بَيْتِكَ سَخْلًا يَقْتُلُ ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ص آيَةُ ذَلِكَ مِصْدَاقُ مَا خَبَّرْتُكَ به»  امير المؤمنين(عليه السلام) فرمود: برادرم پيامبر اكرم(صل الله عليه و آله) مرا از سؤال تو مطلع نموده و بر هر دانه موى سرت يك فرشته تو را لعنت مى‏كند و بر هر يك از مويهاى ريشت شيطانى است كه تو را مى‏كشاند و در خانه‏ات گوساله‏اى است (عمر بن سعد) كه فرزند پيامبر(صل الله عليه و آله) را مى‏كشد نشانه تعداد موى‏هاى سر و ريشت همين مطلبى است كه برايت گفتم.    وَ لَوْ لَا أَنَّ الَّذِي سَأَلْتَ يَعْسِرُ بُرْهَانُهُ لَأَخْبَرْتُكَ بِهِ وَ لکن آيَةُ ذَلِكَ مَا أَنْبَأْتُكَ بِهِ مِنْ لَعْنَتِكَ وَ سَخْلِكَ الْمَلْعُونِ وَ كَانَ ابْنُهُ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ صَبِيّاً صَغِيراً يَحْبُو  فَلَمَّا كَانَ مِنْ أَمْرِ الْحُسَيْنِ ع مَا كَانَ تَوَلَّى قَتْلَهُ وَ كَانَ الْأَمْرُ كَمَا قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام)  اگر نه اينست اثبات تعداد مويهايت مشكل است مى‏گفتم تعداد آنها چقدر است ولى دليل اين مطلب همان خبرى است كه اطلاع دادم از لعنتى كه تو را مى‏كنند و گوساله ملعونت. پسرش در آن موقع پسر بچه كوچكى بود چهار دست وپاحرکت مى‏كرد در جريان كربلا متصدى قتل آن جناب شد. مطلب همان طورى كه امير المؤمنين عليه السلام فرموده بود شد. این است آن علم وسیع که علی(علیه السلام)داشت چه کسی می تواند منکرآن شود٬لذا است ابن ابی الحدید اینگونه اعتراف می کند:  ابن ابي الحديد اشرف علوم را علم الهي مي داند،براي اينكه شرافت وارزش علم به شرافت معلوم است ومعلوم علم الهي اشرف موجودات است وعلوم الهي ازكلام ازكلام مولاعلي(عليه السلام)اقتباس شده وازاونقل شده وبه اومنتهي،وازاوشروع مي شود:    نه تنها علوم اسلامي؟؟؟؟؟ «و قد عرفت أن أشرف العلوم هو العلم الإلهي لأن شرف العلم بشرف المعلوم و معلومه أشرف الموجودات فكان هو أشرف العلوم و من كلامه ع اقتبس و عنه نقل و إليه انتهى و منه ابتدأ»  زيرا واصل بن عطا بنيان‏گذار معتزله طبق گفته ابن ابى الحديد، شاگرد هاشم بن محمد بن حنفيه و محمد بن حنفيه شاگرد مكتب پدرش(على عليه السلام) بوده است. «واصل بن عطاء تلميذ أبي هاشم عبد الله بن محمد بن الحنفية و أبو هاشم تلميذ أبيه و أبوه تلميذه(علیه السلام)» بنابراین٬پیشوای معتزله شاگردامیرالمؤمنین(علیه السلام)بوده است. اشعری هانیزشاگردی امیرالمؤمنین(علیه السلام)کرده اند. و أما الأشعرية فإنهم ينتمون إلى أبي الحسن علي بن إسماعيل بن أبي بشر الأشعري و هو تلميذ أبي علي الجبائي و أبو علي أحد مشايخ المعتزلة فالأشعرية ينتهون بآخره إلى أستاذ المعتزلة و معلمهم و هو علي بن أبي طالب(علیه السلام). شیعیان وزیدی ها به شاگردی وپیروی ازمولی خود به خودمی بالند وافتخارمی کنند٬حماسه ی راکه شیعیان درجهان خلق کرده ازبرکت همان شاگردی وپیروی مولای شان امیر المؤمنین(علیه السلام)اولاد معصوم آن بزرگواربوده است .تمام رمزموفقیت شیعه درجهان پیروی از شخصیت بی نظیری امیرالمؤمنین(علیه السلام) است که٬ فخررازی درکتاب الاربعین فی اصول الدین ج۲ص۳۰۳نقل می کندکه عمربارهادرباه اش گفت: «لولاعلی(علیه السلام)لهلک العمر» چنانکه ابوحنیفه درمقابل فرزند برومندش امام صادق(علیه السلام)اینگونه اظهارعجزکرد: الآلوسي: هذا أبو حنيفة و هو من أهل السنة يفتخر و يقول بأفصح لسان «لولا السنتان لهلك النعمان» يعني السنتين اللتين جلس فيهما.العقایدالامامیه الاثنی عشریه ج۱ص۱۷۵.  بایدروشنفکران اهل سنت شکستهای شان رارمزگشای کنند.اینها بخاطرپیروی ازکسانی که علم نداشتندومدریت جهان اسلام رابلد نبودنددچارشکستهای جبران ناپذیری شدند.مگرباصدام٬بن علی٬حسنی مبارک٬قذافی٬ملک عبدالله٬طالبان و...جهان اداره می شوددرصورتیکه همه شان عوامل کفردرجهان اسلام بود.رمزشکست اهل سنت این است که ازعالمی که می فرمود: سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي٬پیروی نکردند رفت سراغ کسی که احمدبن حنبل درکتاب الفضائل به نقل ازعبدالله قواریری واوازمؤمل ازقول یحی بن سعید٬ازابو مسیب درباره چنین می گوید:  عمر بن خطّاب بارها مى‏گفت: «پناه مى‏برم به خدا از مسأله پيچيده‏اى كه دسترسى به ابو الحسن نباشد».  ابن مسيّب مى‏گويد: اين گفتار علتى دارد و آن اين است كه امپراتور روم نامه‏اى به عمر نوشت و از او چند مسأله را پرسيد و عمر آنها را به صحابه عرضه كرد و از آنها جوابى دريافت نكرد پس به امير المؤمنين عرضه كرد و او در اسرع وقت، بهترين پاسخ را داد. ازیک چنین آدمی انسان هاچه می تواندیادبگیرد؟!!!!کسی که به همه ی مقدسات اینگونه هتاکی می کند: دو متعه ی(متعه نساءومتعه حج) که درزمان رسول خداحلال بود من ازآن نهی کردم مردم رابرآن مؤاخذه خواهم کرد « بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ قَالَ عُمَرُ مُتْعَتَانِ كَانَتَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَا أَنْهَى عَنْهُمَا وَ أُعَاقِبُ عَلَيْهِمَا مُتْعَةُ النِّسَاءِ وَ مُتْعَةُ الْحَجِّ»  عمراعتراف می کند که حلال پیامبر(صل الله علیه وآله)راحرام کردم کسانی را که مرتکب این حلال پیغمبر(صل الله علیه وآله)گردد ٬مجازات می کنم. اشکالات اساسی براین کارعمر: الف. اولا٬متعه حج نه تنهاحلال بوده بلکه درحج واجب بوده .پس جناب عمر واجب پیغمبر(صل الله علیه وآله)راتحریم کرده است. ب. درزمان رسول خداوبعدازآن تامتعه حج(طواف النساءونمازآن)انجام نشود همسران حاجیان برآنان حرام است.نتیجه تمام کسانی که انجام دهند بدون متعه آن فرزندان شان ؟!!!   ج . دربین همه اهل سنت یک نفرپیدانشدکه بگوید:جناب عمر این همه صلاحیت راازکجاپیداکردی که حلال پیغمبر(صل الله علیه وآله)رااینگونه تحریم منمائی؟!!!  و أما الإمامية و الزيدية فانتماؤهم إليه ظاهر. لذا٬امامیه به شاگردی مولای شان افتخار می کنندودراین راه سرازپانمی شناسند. علی(علیه السلام)سرچشمه ی فقه شیعه وعامّه. ابن ابی الحدیداعتراف می کنندکه منبع وسرچشمه علم فقه امیرالمؤمنین(علیه السلام)است همه ی فقیهان دراسلام مدیون آن بزرگوارهستند برای اینکه اساس تمام فقه عامّه رافقه ابوحنیفه تشکیل می دهدبرای اینکه برگشت فقه شافعی وحنبلی به فقه حنفی است وابوحنیفه فقهش رابطورمستقیم ازامام صادق واوازپدرانش وآنان ازامیرالمؤمنین(علیهم السلام) دریافت نموده است. وفقه مالکی نیزبه علی(علیه السلام)منتهی می شود:  «و من العلوم علم الفقه و هو ع أصله و أساسه و كل فقيه في الإسلام فهو عيال عليه و مستفيد من فقهه أما أصحاب أبي حنيفة كأبي يوسف و محمد و غيرهما فأخذوا عن أبي حنيفة و أما الشافعي فقرأ على محمد بن الحسن فيرجع فقهه أيضا إلى أبي حنيفة و أما أحمد بن حنبل فقرأ على الشافعي فيرجع فقهه أيضا إلى أبي حنيفة و أبو حنيفة قرأ على جعفر بن محمد ع و قرأ جعفر على أبيه ع و ينتهي الأمر إلى علي ع و أما مالك بن أنس فقرأ على ربيعة الرأي و قرأ ربيعة على عكرمة و قرأ عكرمة على عبد الله بن عباس و قرأ عبد الله بن عباس على علي بن أبي طالب». ابن ابی الحدید: برگشت فقه شیعه به امیرالمؤمنین روشن است .«و أما فقه الشيعة فرجوعه إليه ظاهر» امّامنشأومنبع فقه صابه کجااست؟ ابن ابی الحدیددراینجا به نکته ی بسیارمهمّ می کندومی گوید: فقهای صحابه عمربن خطّاب وعبدالله بن عباس است که همان دارایی ناچیزش راازعلی(علیه السلام)دریافت نموده است.امّاازابن عباس که واضح وروشن است.  «و أيضا فإن فقهاء الصحابة كانوا عمر بن الخطاب و عبد الله بن عباس و كلاهما أخذ عن علي ع أما ابن عباس فظاهر » وامّاعمرراهمه ی مردم میدانددربسیاری ازمسائلی که برای خودش وصحابه دیگر مشکل بود به علی(علیه السلام)مراجعه می کرد:  «و أما عمر فقد عرف كل أحد رجوعه إليه في كثير من المسائل التي أشكلت عليه و على غيره من الصحابة» عمرازنظرعلمی سخت نیازمند به علی(علیه السلام)بودبه طوری مکررمکررمی گفت:اگرعلی(علیه السلام)نبودعمرهلاک می شد«غير مرة لو لا علي لهلك عمر» ومرتب این جملات رامی گفت: «و قوله لا بقيت لمعضلة ليس لها أبو الحسن‏و قوله لا يفتين أحد في المسجد و علي حاضر» ابن ابیالحدید: ومیدانیدکه به این صورت فقه صحابه منتهی به علی(علیه السلام)است.«فقد عرف بهذا الوجه أيضا انتهاء الفقه إليه».و سپس ابن ابی الحدیدروایتی را پیغمبر(صل الله علیه وآله)که ازطریق شیعه وعامّه واردشده نقل می کند که پیغمبر(صل الله علیه وآله)خطاب به صحابه فرمود:«أقضاكم علي»‏ سيوطي روايتي رانقل مي كندمبني براينكه روزي عمررفت بالاي منبرخطاب به مردم: مهرهمسرتان رابيش ازچهارصددرهم قرارندهيد،زيرارسول الله(صل الله عليه وآله)واصحاب اومهرهمسرانشان راچهارصدوپايين ترازآن قرارمي دادنداگرمهربيشترارزش محسوب مي شد، دراين جهت كسي بر پيامبر(صل الله عليه وآله) سبقت نمي گرفتند؛سپس ازمنبرپائين آمد. زني روكردبه عمر:آياشمازنهاراازاينكه مهريه اش بيش چهارصددرهم قراردهند،منع مي نمائيد؟ عمر:بلي. زن: نشنيدي آية راكه خدانازل كرده است« و آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئ». و مال فراوانى به عنوان مهر به او پرداخته‏ايد، چيزى از آن را نگيريد. عمر: خداياببخشاي،همه مردم ازعمرداناتراست،دوباره بالاي منبررفت: هرمقداري دوست داريد،مهرزنهاي تان قراردهيد.[1]   فخرالرازي قصه را اينگونه نقل مي كند: أن عمر قال يوما على المنبر: «ألا لا تغالوا فى مهور النساء، فمن غالى فى مهر امرأة جعلته فى بيت المال» فقامت عجوز و قالت: يا أمير المؤمنين أ تمنع عنا ما أحله الله لنا؟ قال تعالى: «وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَكانَ زَوْجٍ، وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراًفَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً» و اگر تصميم گرفتيد كه همسر ديگرى به جاى همسر خود انتخاب كنيد و مال فراوانى به عنوان مهربه او پرداخته‏ايد، چيزى از آن را نگيريد.  فقال عمر: كل الناس أفقه من عمر، حتى المخدرات فى البيوت» فهذه الوقائع وقعت لغير على‏[2]. خودعمراعتراف مي كند كه پيرزنها ازاوداناتراست،حال اگرچنين ناداني دررأس اموربه عنوان خليفة مسلمين قرارگيرد،فجائع بزرگي به بارخواهد آورد؟كه به بارآورد،زمينه سازمصيبتهاي بزرگ درجهان اسلام شد،كه تاالآن مسلمانها درآتش آن مي سوزد.درخانه فاطمه آتش زد،كربلاهم درآن آتش سوخت:                            ازآن آتش كه نامردي برافروخت     مدينه درگرفت وكربلاسوخت   علي(عليه السلام)راخانه نشين كردهمه مسلمانان راازفيض وجود آن بزرگوارمحروم ساخت:             چوسلطان همارابال وپرسوخت               شهنشاه    ولایت   را جگر  سوخت           سموم کین چوزد برگلشن دین               نه تنهاشاخ گل هرخشک و ترسوخت           زداغ  لاله  زار  علم  و  حکمت               کتاب وسنت و خیر   البشر   سوخت            سزد گزچشم زمزم خون ببارد               که رکن کعبه و  حجرو   حجر سوخت   [1] الدرالمنثور في تفسيرالمأثور،سيوطي،جلال الدين،ج،ص133،قم،1404ق.الكشاف عن حقايق غوامض التنزيل،زمخشري،ج1، 491. [2] ـ الاربعين في اصول الدین         [1] ـ شواهد التنزيل،حسكاني،حاكم،ج1، 28، 1411ق. [2] ـ  شرح نهج البلاغه،ابن ابي الحديد،ج1، ص2، مكتبه آيه الله المرعشي،قم،1383ش. [3] ـ النساء/95. [4] ـ  آل عمران/164. [5] ـ مائده/67. [6] ـ شرح نهج بلاغه،ابن ابي الحديد،ج1، ص7. [7] ـ نهج البلاغه ،سيدرضي،ص49،هجرت،قم،1414ق. [8] ـ نهج البلاغه،دشتي ،ص47،مشهور،قم،1379ش. [9] ـ الكامل، ابن اثير،ج3،ص67، بيروت،1965م. [10] ـ پيشين، ص7. [11] ـ همان. [12] ـ همان،ص8. [13] ـ همان. [14] ـ همان . [15] ـ همان. [16] ـ همان ،ص 9. [17] ـ همان . [18] ـ‌ مائده/18. [19] ـ همان/32. [20] ـ مقاتل الطالبييبن،ابي الفرج الاصفهاني ،ص55،دارالمعرفه،بيروت،بي تا. [21] ـ احیاء علوم الدين،ابوحامد،غزالی،ج4،ص136،دارالكتاب العربي،بيروت لبنان،بي تا. [22] ـ شرح نهج البلاغه؛،ابن ابي الحديد،ج1،ص9. [23] ـ  همان. [24] ـ همان ،ص10. [25] ـ  همان،ص12. [26] ـ  همان. [27] ـ همان ،ص13. [28] ـ كتاب العين،ج1،ص342. [29] ـ  شرح نهج البلاغه،ص13. [30] ـ همان. [31] ـ همان،ص11. [32] ـ همان،ص13. [33] ـ همان ص14. [34] ـ همان.

  

                        واقعه ی غدیر

انس بن مالك گويد سوگند به وحدانيت خدا شنيدم از پيغمبر(ص)فرمود:

«عنوان صحيفة المؤمن حبّ على بن أبي طالب (ع)[1]»،

عنوان صحيفه مؤمن، دوستى على بن أبي طالب عليه السّلام است.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص):

«يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ أَفْضَلُ أَعْيَادِ أُمَّتِي وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَمَرَنِي اللَّهُ تَعَالَى ذِكْرُهُ فِيهِ بِنَصْبِ أَخِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع عَلَماً لِأُمَّتِي يَهْتَدُونَ بِهِ مِنْ بَعْدِي وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللَّهُ فِيهِ الدِّينَ وَ أَتَمَّ عَلَى أُمَّتِي فِيهِ النِّعْمَةَ وَ رَضِيَ لَهُمُ الْإِسْلَامَ دِيناً[2]»

فاطمه ی زهرا (س) :

 «فما جعل الله لأحد بعد غدير خم من حجة و لا عذر[3]»

 پيغمبر(ص)فرمود:

«من سرّه أن يحيى حياتي و يموت مماتي و يسكن جنّة عدن غرسها ربّي، فليوال علياً من بعدي، و ليوال وليّه، و ليقتد بالأئمة من بعدي، فإنَّهم عترتي، خلقوا من طينتي، رُزقوا فهماً و علماً، و ويل للمكذّبين بفضلهم من أمّتي، القاطعين فيهم صلتي، لا أنالهم اللَّه شفاعتي[4]»

علامه امینی در «الغدیر» به شعری از یکی از شعرایی که به واقعه غدیر به همان نحوی که در باور شیعه است، اشاره می کند و این دشمن اهل بیت(ع) و امیرالمؤمنین(ع) کسی نیست جز عمروعاص.

عمروعاص قصیده ای دارد به نام «جلجلیه» که از شاهکارهای ادبی عرب است. قضیه از این قرار است که وقتی معاویه عمروعاص را به فرمانداری مصر منصوب می کند از او خراج مصر را طلب می کند و با شانه خالی کردن عمروعاص از پرداخت مالیات، معاویه تهدید می کند که اگر خراج مصر را ندهی تو را عزل می کنم و عمروعاص در جواب معاویه این قصیده را می فرستد.

         معاوية الحال لا تجهل             و عن سبل الحقّ لا تعدل‏

        نسيت احتيالى فى جلّق             على اهلها يوم لبس الحلى؟

       وقد اقبلو ازمرا يهرعون                   مهاليع   كالبقر   الجفّل

  و قولي لهم: انّ فرض الصّلاة             بغير وجودك لم تقبل‏

   فولّوا و لم يعبأوا بالصّلاة             و رمت النفار الى القسطل‏

     و لمّا عصيت امام الهدى             و فى جيشه كلّ مستفحل‏

       ابا لبقر البكم اهل الشآم             لاهل التّقى و الحجى أبتلى؟

       فقلت: نعم، قم فانّى أرى             قتال المفضّل بالافضل‏

       فبى حاربوا سيّد الاوصيآء             بقولى: دم طلّ من نعثل‏

     و كدت لهم ان اقاموا الرّماح             عليها المصاحف فى القسطل‏

      و علّمتهم كشف سوآتهم             لردّ الغضنفرة المقبل‏

        فقام البغاة على حيدر             و كفّوا عن المشعل المصطلى‏

       نسيت محاورة الاشعرىّ             و نحن على دومة الجندل‏

      الين فيطمع فى جانبى             و سهمى قد خاض فى المقتل‏

      خلعت الخلافة من حيدر             كخلع النّعال من الارجل‏

      و البستها فيك بعد الاياس             كلبس الخواتيم بالانمل‏

     و رقيّتك المنبر المشمخرّ             بلا حدّ سيف و لا منصل‏

      و لو لم تكن انت من اهله             و ربّ المقام و لم تكمل‏

     و سيّرت جيش نفاق العراق             كسير الجنوب مع الشّمال‏

    و سيّرت ذكرك فى الخافقين             كسير الحمير مع المحمل‏

    و جهلك بي يابن آكلة ال             كبود لاعظم ما أبتلي‏

     فلو لا مؤازرتى لم تطع             و لو لا وجودى لم تقبل‏

    و لولاى كنت كمثل النّساء             تعاف الخروج من المنزل‏

     نصرناك من جهلنا يابن هند             على النّبأ الاعظم الافضل‏

     و حيث رفعناك فوق الرّؤس             نزلنا الى اسفل الاسفل‏

    و كم قد سمعنا من المصطفى             وصايا مخصّصة فى علىّ‏

    و فى يوم «خم» رقى منبرا             يبلغ و الرّكب لم يرحل‏

     و فى كفّه كفّه معلنا             ينادى بامر العزيز العليّ‏

    الست بكم منكم فى النّفوس      باولى؟ فقالوا: بلى فافعل‏

    فانحله امرة المؤمنين             من اللّه مستخلف المنحل‏

    و قال: فمن كنت مولى له             فهذا له اليوم نعم الولىّ‏

    فوال مواليه يا ذا لجلا             ل و عاد معادى اخ المرسل‏

    و لا تنقضوا العهد من عترتى             فقاطعهم بى لم يوصل‏

    فبخبخ شيخك لمّا رأى             عرى عقد حيدر لم تحلل‏

    فقال: وليّكم فاحفظوه             فمدخله فيكم مدخلى‏

     انّا و ما كان من فعلنا             لفى النّار فى الدّرك الاسفل‏

    وما دم عثمان منج لنا             من اللّه فى الموقف المخجل‏

    و انّ عليا غدا خصمنا             و يعتزّ باللّه و المرسل‏

     يحاسبنا عن امور جرت             و نحن عن الحقّ فى معزل‏

     فما عذرنا يوم كشف الغطاء             لك الويل منه غدا ثمّ لى‏

    الا يابن هند أبعت الجنان             بعهد عهدت و لم توف لى‏

    و اخسرت اخراك كيما تنال       يسير الحطام من الاجزل‏

    و اصبحت بالنّاس حتّى استقام      لك الملك من ملك محول‏

    و كنت كمقتنص فى الشّراك         تذود الظّماء عن المنهل‏

    كانّك انسيت ليل الهرير             بصفين مع هولها المهول‏

    و قدبت تذرق ذرق النّعام             حذارا من البطل المقبل‏

    و حين ازاح جيوش الضّلا             ل و افاك كالاسد المبسل‏

    و قد ضاق منك عليك الخناق         و صار بك الرّحب كالفلفل‏

    و قولك: يا عمرو! اين المفرّ         من الفارس القسور المسبل؟

    عسى حيلة منك عن ثنيه             فان فؤادى فى عسعل‏

    و شاطرتنى كلّ ما يستقيم        من الملك دهرك لم يكمل‏

     فقمت على عجلتى رافعا        و اكشف عن سوأتى أذيلى‏

    فستّر عن وجهه و انثنى             حياء و روعك لم يعقل‏

    و انت لخوفك من بأسه             هناك ملئت من الافكل‏

    و لمّا ملكت حماة الانام             و نالت عصاك يد الاوّل‏

     منحت لغيرى وزن الجبال             و لم تعطنى زنة الخردل‏

    و انحلت مصرا لعبد الملك       و انت عن الغىّ لم تعدل‏

    و ان كنت تطمع فيها فقد         تخلّى القطا من يد الاجدل‏

    و ان لم تسامح الى ردّها             فانّي لحوبكم مصطلى‏

     بخيل جياد و شمّ الانوف             و بالمرهفات و بالذّبّل‏

     و اكشف عنك حجاب الغرور             و ايقظ نائمة الاثكل‏

     فانّك من امرة المؤمنين             و دعوى الخلافة فى معزل‏

    و  مالك  فيها  و لا  ذرّة             و لا   لجدودك  بالاوّل‏

     فان كان بينكما نسبة                فاين الحسام من المنجل‏

    و اين الحصا من نجوم السّماء       و اين معاوية من على؟

     فان كنت فيها بلغت المنى             ففى عنقى علق الجلجل[5]
جلجل صدای زنگ شتر را می گویند و عمروعاص در آخر قصیده خطاب به معاویه می گوید نگذار این شتر گردنش تکان بخورد و صدای جلجل بلند شود که آبروی تو می رود. این قصیده دقیقا به مر غدیر و خلافت و ولایت امیرالمؤمین(ع) بر اساس همان اعتقاد شیعه اشاره می شود. حتی بزرگان مذاهب اهل سنت مثل شافعی شعرهایی در مورد امیرالمؤمنین(ع) دارد که اگر کسی نداند فکر می کند سید رضی آن را سروده است آنجا که می گوید: "لَو اَنَّ المُرتَضَی اَبدَی مَحَلَّهُ لَصَارَ النَّاسُ طُرّاً سُجّداً لَهُ وَ مَاتَ الشَّافِعِی وَ لَیسَ یَدْرِی عَلِیٌّ رَبُّهُ اَمْ رَبُّهُ الله" یعنی « اگر علی جایگاه و حقیقت خویش را برای مردم آشکار کند، هر آینه مردم دسته دسته در برابر او به سجده خواهند افتاد، شافعی مُرد و عاقبت نفهمید پروردگار او علی است یا خدا.» شافعی در این شعر آنقدر غلو می کند که به حضرت علی(ع) مقام ربوبیت می دهد.

                         الشَّافِعِی:

كفى في  فضل  مولانا  عليّ          وقوع  الشكّ   فيه  أنّه  الله

و مات الشافعيّ و ليس يدري        عليّ    ربّه   أم   ربّه    الله

أنا عبد لفتى أنزل فيه هل أتى       إلى متى أكتمه أكتمه إلى متى

قوم أتى في مدحهم هل أتى      ما شكّ  في ذلك  إلّا  ملحد[6]ا

 

[1] ـ حسينى شاه عبدالعظيمى حسين بن احمد، تفسير اثنا عشرى‏، تهران‏، انتشارات ميقات‏،1363 ش‏،ج10،ص92.

[2] ـ شيخ صدوق ،أمالي الصدوق‏،بيروت‏، اعلمى‏،1400 ق،ص125.‏

[3] ـ محمد بن جریر طبری،دلائل الامامه ، قم ، دارالزخائر للمطبوعات،ص38.

[4] ـ سيد مرتضى فيروز آبادى‏، فضائل الخمسة من الصحاح الستة، تهران‏، اسلاميه‏،1392 ق‏،ج1ص170.

 

 

 

[5] ـ علامه امینی ،الغدیر، تهران ،بنیاد بعثت،ج3،ص203.

[6] ـ محمدجعفراسترآبادی،البراهن القاطعه،قم،مکتب الاعلام الاسلامی،1382ش،ج3،ص297.

 

 

 

ابرو باد و مه و خورشيد و فلك دركارند         تا تونانى به كف آرى و به غفلت نخورى‏  

 همه از بهرتو سرگشته و فرمانبردار ­­­­­­­          شرط انصاف نباشد كه توفرمن نبری

 آبروی اهل دل از خاک پای مادر است          هر چه دارند این جماعت از دعای مادر است

آن بهشتی را که قرآن می کند توصیف آن                 صاحب قرآن بگفتا زیر پای مادر است
آسمان زندگی شد روشن از نور پدر                 گلشن هستی مصفا از صفای مادر است

قوت شیر از شیره جان می خوراند طقل را      وین شگفت آید که خون دل  غذای مادر است 

گرمی  آغوش  مهرش را  ندارد  آفتاب            مهربان تر دیگر از مادر خدای مادر است  

از دم روح  القدس عیسی  پدید  آمد  اگر          باز هم پرورده در ظلّ همای مادر است

 اوج گیرد قدر فرزند از دعای خیر او           چون دم عیسی بن مریم در دعای مادر است

 قدر و جاهی را که در اسلام دارا شد اُویس      از کمال طاعت و خدمت برای مادر است

 امر او را داد رجحان بر ملاقات نبی           چون رضای مصطفی هم در رضای مادر است 

 بسکه محبوب است مادر داشتن بر هر کسی    مصطفی را دخترش زهرا، به جای مادر است

 من که از مهر علی جان و دلم دارد صفا           این صفای باطن من از صفای مادر است 
طبع والایم که منت بر نمی دارد ز کس            شرمگین از رحمت بی منتهای مادر است

 بهترین منظر به چشم و دل مرا سیمای اوست     خوش ترین آواز در گوشم صدای مادر است  

با تضرع چهره بر پایش (موید)سود گفت:                آبروی اهل دل از خاک پای مادراست

 

الاهی مرده ام من زنده ام کن          فقیرم  دولت  پاینده  ام کن

الاهی راه  را گم کرده  ام من          ازین جویندگی یاینده ام کن

الاهی  سوختم  درآتش  جهل          رها از آتش سو زنده ام کن

اگر عمری  گنه  کردم الاهی          کرم برعمرباقی مانده ام کن

غلامم  سر خط  آزادیم   ده           زغفلت برده ام من بنده امکن

اگرشرمی نکردم  ازتو  یارب           توبابخشنده گی شرمنده ام کن

تهی دستم بگیر ازلطف دستم          زپا افتاده  ام  پوینده  ام   کن

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                          مقدمه ی کوتاه

درابتدا معذرت می خواهم ازهمه ی کساینکه وابستگی های حزبی وجناحی دارند ومطالبم به مذاق شان خوش نمی آیند.ومطالبی که به سمع ونظربینندگان خواهدرسید،برداشتهای حقیربوده ازوقعیتهای که طی ۱۵ سال وبیشتر برمردم افغانستان گذشته اند درضمن حقیرهیچ وابستگی حزبی ندارم واساسا ازدوران کودکی تنفرشدید ازگروه گرایی وطایفه پرستی داشتم برای اینکه بسیاری ازهتک حرمتها،توهین ها، خون ریزی هاو...رادرقالب تمایلات شدیدحزبی ونژادی، دیدم .ولذا،تا هنوزنفرت فوق العاده ازجریان بازی وبالاخص ازنوعی که درافغانستان رایج است،دارم.

  رهبران شیعی درافغانستان درمواقع مختلف شعارهای را درحمایت ازمردم شیعه وهزاره داده اند البته دراین راه زحمتها وتلاش های فراوانی رابه خرچ داده اند ولی به نظر می رسد که دراثر خود خواهی وخود محوری ضرباتی رابه پیکرملت مظلوم شیعه واردساخته اند و شاید هدف شان خدمت بوده ولی دوری ازخدای متعال وخودمحوری،آنان را به سمت خیانت سوق داده اند.لذا،در صحنه ی میدانی به عمل کرد رهبران سیاسی شیعه در دو دوره 1 ـ بعد ازسقوط دولت نجیب.2 ـ بعد تشکیل دولت حامد کرزی. پرداخته خواهدشد:

                            دوره ی اول

رؤس خیانتها به نظرنویسنده در دوره ی اول:

1.ایجاداختلاف بین سید و هزاره.

هرکسی و به هرلباسی که مرتکیب چنین کاری شده باشد جرمش نابخشودنی است؛

اولا بخاطر اینکه امیر المؤمنین (ع)در نامه ی به مالک اشتر می نویسد:«فانّهم صِنفانِ: اِمّا اخٌ لکَ فی الدّینِ، او نَظیرٌ لک فی الخَلقِ»

ثانیا،سادات منتسب به پیامبر(ص)وآل اوهستند،جایگاهی ویژه ی دارنداکتسابی نیست بلکه اعطایی هست وتاج گزاری الاهی شده است . لذا،احترام همه ی انسان ها وبالاخص سادات ضروری است اساسا احترام به دیگران پیامدهای با ارزش اجتماعی دارد.

ثالثا.ما(شیعه)ادعاداریم که 25./.درصد جمعیت افغانستان راتشکیل می دهیم دیگران آن را قبول ندارد حتی عده ی ازپشتونها مانند گلبدین حکمتیارموجودیت شیعه نمی پذیرد ؛درچنین وضعیتیایجاد اختلاف بین همه ی ملت افغانستان بالاخص شیعه ها، کاربسیار نادرست و احمحقانه است.

2 ـ هماهنگی با گلبدین حکمتیار.

وحدت وهمدلی باشخصی که ادعادارند شیعه ها ازچین وارد افغانستان شده،یک خطای جبران ناپذیرمحسوب واساسا برخلاف شعارهای شخصی آقای مزاری بوده است،اوهمیشه داد ظلم وتعدی وتجاوزپشتونها نسبت به اقلیت ها و هزارها می زد ولی عملا و به دست خویش خود را درکام بدترین آنها(گلبدین) خود راگرفتار کرد اوهم کوتاهی نکرد مزاری رابه طالبان تحویل داد ؛ جناب رهبر اینگونه مزدش را از دوستش (گلبدین) دریافت کرد،البته این هزینه را تنها جناب مزاری نپرداخت بلکه همه ی ملت شیعه حتی غیر شیعه جرم این کار احمقانه را پرداختند ،از کشتار ها ،چپاول ها ،تاراج ها ،بی ناموسی های غرب کابل گرفته تا قتل عام های یکاولنگ وبامیان وتحت تأثیر قرارگرفتن تمام مناطق شیعه نشین، ازپیامد همین اتحاد نامقدس  مزاری وگلبدین بود ،کسانی که می خوهنداین مسئله توجیه کنند،فقط به خاطروابستگیهای حزبی بوده است وهیچ دلیل منطقی برای این کار،وجود ندارد.به صلاح ملت شیعه این بود که با اقلیت ها ازقبیل ازبک ها وتا جیک هاایجاد وحدت وهمدلی می شد.لذا،اگربعدازسقوط دولت نجیب چنین وحدتی به وجود می آمد،دولت به صورت وحدت ملی  درافغانستان تشکیل می شد گلبدین چاره ی جز پذیرش آن ویا خروج از افغانستان را نداشت؛اساسادرخواست پست کلیدی که یکی ازعوامل اختلاف با احمد شاه مسعودبود،توسط حزب وحدت کاراشتباهی بود،برای اینکه در زمان فعلی تجربه نشان داد که  حاکمان براساس رأی مردم انتخاب می شوند،شیعه نتوانسته دست به پست کلیدی پیدا کند،در زمانی که تمام حرفها ازگلوله تفنگ گفته می شد،به هیچ صورت امکانش نبود بهترین دلیل عدم وقوعش هست؛درضمن اگرهمین درخواست ازگلبدین ویا حتی از ازبکها هم می شد،به طریق اولی مورد پذیرش واقع نمی شد.لذا،به هرصورت ممکن،بایدبین شیعه ها وازبکها وتاجیکها،وحدت برقرارمی شد،چنانکه درشرِاِِئط فعلی وحدت بین اینها،ضامن موجودیت و حیات آنان خواهد بود والاّدشمنی وهابیت،پاکستان،عربستان ونفاق موجود درون وبیرون این سه قوم ،آینده سه اقلیت را بالاخص شیعه ها با خطرجدی مواجه نموده است، کوچهای دسته جمعی،گورهای دسته جمعی وقتل عام های دسته جمعی در راه خواهد بود،آثارش ازهمین الآن معلوم است.اصلا راه سازش باوهابیت وجود ندارد،سازش با اینها ازهمان اول غلط بود  که وضربه ی سازش با گلبدین وملا بورجان را اولا ،ملت شیعه،بعدخود شهیدمزاری وسپس تمام مردم افغانستان دید؛اگرهمان سیاست دنبال شود،آینده بسیار خطرناکی در انتظارخواهدبود.

3 ـ عدم عمل به اساس نامه حزب وحدت.

همین عمل باعث کشته شدن فصیحی، وانشعاب حزب وحدت،آوارگی آیه الله  فاضل واکبری،ازغرب کابل شد و وحدت مردم  شیعه درهم شکسته شد زمینه ی درگیری بین شیعیان و تسلط دشمنان آنان فراهم گشت؛لذا،عدم عمل به اساس نامه ی حزب وحدت کار بسیار اشتباهی بود که ازسو رهبران شیعه بالاخص مزاری انجام شد.مزاری لجاجت رابه حدی رساندکه حاضرشد باملابورجان ازهبران طالبان مذاکره کنند (فایل صوتی آن موجوداست)که همین امرباعث دستگیری وشهادت وی شد و لی دربرابر بقیه ی رهبران شیعی و تا جیکها ازخودش هیچ انعطاف نشان نداد البته معنای این حرف این نیست که احمد شاه مسعود انعطاف طلب وانعطاف پذیربوده بلکه او نیز در ایجاد نفاق بین اقلیت ها سهم بیشتری از دیگران داشته او به عنوان وزیر دفاع باید بیشتر ازدیگران مصالح مردم افغانستان را درک می کرد. لذا،خود او و برهان الدین مانند مزاری ، در آتشی که خود شعله کرده بود سوخت،منظورم این است که شیعیان بیشتر دیگران نیاز به وحدت داشتند ولی تک روی های مزاری ،کار دستش داد.لذا،کاش رهبران ما آن را  درک می کرد.

4 ـ تسلیم نمودن تمام امکانات نظامی _ اقتصادی حزب وحدت در بامیان به دست بد ترین دشمن تشیع(طالبان) .

بعد از شکست تلخ شیعیان در غرب کابل مردم، فرماندهان و رهبران شیعه تلاش زیادی نمودند تا وضعیت خویش را درعرصه سیاسی، نظامی افغانستان بهبود بخشند، خوش بختانه زحمتها به ثمر نشست مردم شیعه به قدرت دفاع ازخویش دست یافتند اما در زمانیکه حزب وحدت با فداکاری مردم وفرماند هان دربامیان به قدرت عظیمی دست پیداکرده بودند و مردم تشیع نسبت به آینده خویش مطمئن تر می شد،فاجعه ی دیگر رخ داد و آن سقوط بامیان بود توسط  طالبان، رهبری تشیع برعهده ی یکی ازعناصر بسیار ناکار آمد و بی کفایت وبی لیاقت بود وآن کسی نبود جز کریم خلیلی اسم بدون مسمی نه از کرامت خبری بود ونه ازخلت، و در آن وقت جبهه ی متحد شمال و رزمندگان شیعه مشغول دفاع ازمردم خویش بودند که مزارشریف برای باردوم مورد هجوم طالبان قرار گرفت و پس ازسقوط مزار، طالبان راهی بامیان شد جناب خلیلی بدون هیچ مقاومتی بامیان را باتمام امکاناتش تسلیم طالبان کرد و برخلاف ادعای همیشگی اش که می گفت: اگر گم شدم مرا دربین شهدای بامیان جستجو کنید، به صورت مفتضحانه ازآنجا فرار کرد.تسلیحات نظامی که دربامیان وجود داشت درحد امکانات یک دولت بود، همه ی آنها بدون درگیری بدست طالبان افتاد، این درحالی بود که دریکاولنگ ولعل، از هم حزبی ها ی خلیلی حاکم بود ذرّه ازآن امکانات برای مردم این دومنطقه هم فرستاد نشد اگربخشی ازآن تجهیزات بدست مردم این دومنطقه می رسید، هیچ فاجعه ی انسانی درآنجا اتفاق نمی افتاد.شاید عدم ارسال سلاح و امکانات در دو منطقه ی لعل ویکاولنگ به جهت این بودکه: درصورت متواری شدن خلیلی ،دیگران به قدرت برسند او را به رسمیت نشناسد یک چنین تنگ نظری های دربین رهبران شیعه وجود داشته، این بدترین حادثه غمبار بعد شکست تشیع درغرب کابل بود، البته عده ی ادعادارد که والی بامیان با طالبان معامله کرده اند و بر فرض که درست باشد، باز بی کفایتی آن مرد نامرد خائن، به اثبات می رسد و دبیرکل درکجا خواب بوده که یک والی توانسته یک چنین معامله ی کلان را انجام دهد؟!!! البته این رهبران گورشان را بدست خویش کندند دیگرگذشت آن زمان که مردم شیعه باتمام توان و بامال وجانشان از آنها دفاع می کردند لذا، در آینده اولین قربانی خود اینها خواهد بود، چنانکه درمورد سه تن ازعناصر نفاق و اختلاف(مسعود، ربانی و مزاری ) اتفاق افتاد آنان در مرحله ی اول، در ابتدا  به اقوام خویش  و بعد به تمام ملت افغانستان خیانت کردند ازفرصت بوجود آمده استفاده نکردند و دربین شان اختلاف کردند سبب ایجاد کینه و دشمنی بین ملت افغانستان شدند و زمینه تسلط طالبان برملت مظلوم افغانستان را فراهم کردند ازآن زمان تاحالامردم افغانستان گرفتار دشمن بسیار خطرناکی شده اند  که به هیچ کس رحم نمی کنند به شیعه وسنی وبه عرب وعجم رحم نمی کنند حماقت را به جای رسانده اگرکسی تذکره (شناسنامه ی افغانستان ) را  داشته باشند یا کارت رأی و یا در دانشگاه ها تحصیل کنند،دولتی محسوب شده مثل گوسفند سرمی برد . لذا،پاسخ این همه جرم و جنایت را باید مسعود، ربانی، مزاری و  سیاف به پیشگاه خدای متعال دربرابر ملت مظلوم افغانستان بگویند باید تمام اقوام افغانستان حتی پشتونها رهبران دوران جهاد را نبخشند همه ی اقوام افغانستان از جمله مردم پشتون هزینه های زیادی را بابت حماقت رهبران شان پرداخت کردند باید به این چهارتن از رهبران جهادی (گلبدین، مسعود، ربانی و مزاری) به دید آتش افروزان جنگ داخلی  نگاه شوند این چهار تن باعث شد که ملت مؤمن، شجاع و پر تلاش افغانستان هیچ بهره از مبارزات و جهاد خویش نبرند بلکه روز به روز به سمت بد بختی و بی چاره گی پیش روند.

دوره دوم 

در دوره ی دوم نیز رهبران شیعه دست ازخیانت برنداشتند در این دوره فرصت برای مردم افغانستان پیش آمد که درنوع خود بی نظیر وبی سابقه بود،برای اینکه اولا گلیم ترورستها ازافغانستان جمع شدومردم افغانستان ازچنگال بد ترین دشمن نجات پیدا کردو ثانیا تمام جامعه جهانی متعهد شدند که افغانستان را به صورت اساسی بسازند؛لذا،انبوه کمکهای مالی به افغانستان سرا زیرشد،لذا، موقعیت فوق العاده بوجود آمد اما ملت افغانستان با روی کار آمدن حامد کرزی تمام شانسش را از دست داد،مردی بی کفایتی قدرت اداره ی یک خانه را نداشت برای اینکه وظیفه ی مدیر یک خانه در برابر اعضا ناساز گار خانه بعد از صبر وحوصله، برخورد وتردآنان است اما جناب ایشان حتی نتوانست امنیت شاه راهای افغانستان را تأمین نماید دلائل آن بسیار روشن است: نژاد پرستی، به صرف اینکه پشتون است چشم روی تمام جنایات آنان بست و با این کار به تمام ملت افغانستان وبالاخص به پشتونها خیانتی بزرگی نمود. با امنیت افغانستان همه اهالی آن  به آسایش و رفاه می رسید بالاخص پشتونها،اما این شخص بی کفایت به ملت افغانستان جفانمود در این بین خیانت رهبران شیعی قابل توجه است حامد کرزی حتی در دوره انتقالی چهره اش را نشان داده بود ولی افراد مثل خلیلی ومحقق او را نشناختند لذا،این دوتا اقدامات مهمی را درجهت کمک به حامد کرزی که  درواقع خیانت به ملت شیعه نمودند رؤس خیانت های این نفر ازسران شیعه دراین دوره:                                                                         1 ـ خلع سلاح مردم شیعه.                                                                                                خلیلی و محقق ازهمه مردم بیشتر باشرائط افغانستان بود واقوام افغانستان مانند پشتون ها که همان خواب حکومت دوصد ساله ی خویش را میدید و به این خاطر،نه دولت افغانستان قبول داشت ونه تسلیم نیروهای بین المللی شد تخریب ونا امنی وجنایت را تا الآن کار آنان است.تاجیکها تلاش کردند قدرت سیاسی ونظامی خود حفظ کنند که در زمینه ی دوم بیشتر موفق به نظر می رسد. ازبک ها نیز قدرت نظامی خویش حفظ کرده اند.اما به اصطلاح دو تا از رهبران شیعه تمام سلاح های مردم شیعه را تسلیم دولت نمود وزمینه را برای سوزاندن خانه ومزارع مردم شیعه بدست کوچیها وطالبان آماده ساختند. وهمه ی جنایات که کوچی ها در طی ده سال اخیر در بهسود وجای دیگر مرتکب شدند،خلیلی ومحقق شریک جرم آنان است برای اینکه مردم شیعه را خلع سلاح نمودند تو خود از این مجمل حدیث مفصل بیخوان.

2 ـ خیانت در انتخابات (ریختن آراء مردم شیعه درصندوق کرزی)

دومین جنایت این دو تن از رهبران شیعه، تبلیغات وسیع خلیلی و محقق از آقای کرزی بوده است، در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری در افغانستان بودم خود شاهد بودم که عمال این دو تلاشهای فراوان کردند برای جمع آوری آراء برای کرزی. کرزی که حتی تروریستها را به صرف اینکه آنها پشتون و از اهل سنت است، مورد حمایت بی دریغ خویش قرار دادند اما خلیلی ومحقق از مردم که مال وجان وحتی ناموس خویش فدای آنان می کردند،حمایت نکرددند که هیچ، بلکه آراء آنان را در صندوق بد ترین دشمن شیعه ریختند.البته این کار محقق وخلیلی دور از انتظار نبود وقتی مزاری لجاجت به جای می رساند با گلبدین حکمتیار هم پیمان می شود و با ملا بورجان مذاکره می کند این دوتا نیز به خودش حق می دهند برای حفظ معاونت دوم ومسائل دیگر مردم را خلع سلاح و آراء آنان را درصندوق وهابیت بریزند.  

 

 

                              

                                              اصلاح شده

                                     علائم منافق ازمنظرقرآن

 

درقرآن ازمنافق زیاد سخن به میان آمده و به شدت مورد ملامت وسرزنش واقع شده وبه ذکرعلائم آنان پرداخته شده،تامؤمنین درزندگی اجتماعی،سیاسی وفردی شان دردام اینها قرارنگیرند؛لذا،شناخت منافق ودانستن علائم آنهااز ضروریات زندگی مسلمانان ومتدینین محسوب می شود برای اینکه مسلمانان درطول تاریخ،ازاین گروه، ضربات جبران ناپذیر دیده اند که اگردربعض مواردی هشیاری ودقت رهبران دینی مسلمانان نبود،به نابودی کلی اسلام ومسلمین ختم می شد؛ازاين رو،پرسش هاي فراواني درباره منافق مطرح مي باشدكه بايد بدان ها پاسخ داده شود.يكي ازپرسش ها اين است كه علائم منافق درازنظرقرآن كريم چيست؟اين مقاله درپي پاسخ به اين پرسش ازنظرقرآن كريم است.

واژه شناسی:اهل لغت واژه نفاق را اینگونه معنا کرده اند:

نفاق از «نفق (بر وزن فرس) و نفاق (بفتح- ن) بمعنى خروج يا تمام شدن است[1]»

طبرسي اين واژه را اينگونه معنا مي كند: «نفق: نقب و پناهگاه در زير زمين. اصل اين كلمه به معناى خارج شدن است. منافق يعنى كسى كه خارج از ايمان است[2]»

منافق رابه اين جهت منافق مي گويندكه ­ازايمان خارج دركفرداخل شده اند.لذا،منافق­باطنا كافر و در ظاهروبه زبان اظهارمسلماني مي­كند ­كه اين مطلب ازديدقرآن كريم پنهان نمانده وبه آن اشاره مي كند:«يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ[3]» به زبان چيزى اظهار كنند كه در دل خلاف آن پنهان داشته‏اند[4].

منافق دراصطلاح

منافق درصطلاح به انسان دو رو،گفته مي شودكه ظاهروباطنش يكي نيست.شهيد مطهري در اين رابطه مي نويسد:« منافق، به طور خلاصه يعنى دو رو، يعنى مردمى كه متظاهر به اسلامند ولى در باطن ايمان ندارند، ظاهرشان به شكلى است و باطنشان به شكل ديگر[5]»

  علائم منافق

قرآن كريم توجه خاصي به منافق،رفتار وعلائم آنان نموده است كه به صورت مختصر به آن اشاره مي گردد.

1ـ فريب خدا

 یکی ازعلائم منافق این است که درپی فریب خدای متعال است درصورت كه خدا،آنها را فريب مى‏دهد براي اينکه او،خالق همه ی کائنات است وعلمش به همه چیز احاطه داردوهيچ چيز ازديد خدا پنهان نيست؛.«إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يخَُادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خَادِعُهُم[6]».

منافق درانجام دستورات الاهي اخلاص ندارد ومنشأاعمال آنها رياء است لذا گمان مي كند كه خدا را فريب داده است ؛ چنانكه رسول خدا درپاسخ به اين سؤال كه منافق چگونه خدا را گول مي زند، فرمود:«يَعْمَلُ بِمَا أَمَرَهُ اللَّهُ ثُمَّ يُرِيدُ بِهِ غَيْرَهُ غَيْرَهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الرِّيَاءَ فَإِنَّهُ شِرْكٌ بِاللَّهِ إِنَّ الْمُرَائِيَ يُدْعَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَرْبَعَةِ أَسْمَاءٍ يَا كَافِرُ يَا فَاجِرُ يَا غَادِرُ يَا خَاسِرُ حَبِطَ عَمَلُكَ وَ بَطَلَ أَجْرُكَ وَ لَا خَلَاقَ لَكَ الْيَوْمَ فَالْتَمِسْ أَجْرَكَ مِمَّنْ كُنْتَ تَعْمَلُ لَه[7]‏» بدستور خدا عمل كند و اراده اش غيرخداباشد ، از خدا بپرهيزيد و از رياء كناره كنيد كه آن شرك بخداست. ريا كار روز قيامت بچهار نام خوانده   شود اى كافر فاجر، غادر، خاسر عملت حبط شد و اجرت باطل گرديد و امروز آبروئى ندارى مزد خود را از آن كس بطلب كه برايش كار ميكردى‏.

خدعه خدا نسبت به منافقين

 منافق گمان مي كند كه ميتواند خدارافريب دهد درصورتيكه خدا آنان باعمل كرد خودشان فريب مي دهد چنانكه علامه طباطبايي دراين زمينه مي نويسد:

«منافقين با خداى تعالى خدعه مى‏كنند، در حالى كه او با همين عمل آنان، آنان را خدعه مى‏كند و برگشت معنا به اين مى‏شود كه اين منافقين با اظهار ايمان كردن در نزد مؤمنين و خود را به آنان نزديك كردند وبا حضور در مجالس و محافل آنان مى‏خواهند خدا را خدعه كنند و بيچاره‏ها نمى‏دانند كه آن كسى كه راه را براى اينگونه نيرنگ‏ها براى آنان باز كرده و جلوى آنان را نگرفته، همان خداى سبحان است و همين خود، خدعه‏اى است از خداى تعالى نسبت به ايشان،پس خدعه منافقين عينا همان خدعه خداى تعالى به ايشان است.[8]»

علي بن ابراهيم مي نويسد:خدعه خدا نسبت به منافق،عذاب است كه برآنان نازل مي كند:

« الخديعة من الله العذاب[9]»

لذا،خدعه وفريب خدا نسبت به منافق اين است كه ، جلوي اعمال منافقانه ي آنان را نگرفته وزمينه عقاب آنها در دنيا وآ خرت فراهم شده است.بنابراین، امكان ندارد كسي خدارا فريب دهد واينكه منافق درپي اين كاربرآمده است،خود نشانه حماقت وناداني آنان است.

2 ـ سستي درنماز

 دومین علامت آنان بی حالی وسستي درنمازاست وجنبه ریا درنمازشان بیشتروبه همین جهت خداراکمتریادمی کند؛لذا،­ هدفي جزفريب ونيرنگ ندارند.«وَ إِذَا قَامُواْ إِلىَ الصَّلَوةِ قَامُواْ كُسَالىَ‏ يُرَاءُونَ النَّاسَ وَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا[10] »

معناي كسل

اهل لغت كسل را اينگونه معنا مي كند:« الْكَسَلُ: التثاقل عمّا لا ينبغي التثاقل عنه[11]»‏سستى در چيزي كه نبايد در آن سستى كرد و لذا مذموم است. منافق ، دريكي از مهمترين واجبات(نماز)كه ترك وسستي درآن به هيچ وجه جائز نيست ، ازخود سستي وبي حالي نشان مي دهد وبه اين خاطرجنبه ي ريا درعبادت آنها بسيار زياد و ذكرخدا كم است.   يكي ازمفسرين اهل سنت به نكته ي جالب اشاره مي كند: هركه دوست داشته باشد كه مردم زيبايي هاي اعمال ورفتارش راببيند،درخود شعبه ي از نفاق وريا رادارد؛علامت رياكار،   زيبا سازي ظاهر، وخراب نمودن باطن است،منافق ورياكار مواظب مردم است تا زشتي هايش رانبينند ولي مراقب خدانيست.

«كل من أحب أن يرى الناس محاسن أعماله و أحواله، ففيه شعبة من النفاق و شعبة من الرياء، و علامة المرائى: تزيين ظاهرة و تخريب باطنه، يتزين للناس بحسن أعماله و أحواله، يراقب الناس و لا يراقب الله[12]»‏

 ودر روايت به علامت رياكارومنافق اشاره گرديده است،امام صادق(ع) ازپدرش و او ازپيغمبرخدا نقل مي كند كه فرمود:« لِلْمُرَائِي ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ يَكْسَلُ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ وَ يَنْشَطُ إِذَا كَانَ عِنْدَهُ أَحَدٌ وَ يُحِبُّ أَنْ يُحْمَدَ فِي جَمِيعِ أُمُورِه[13]‏»

رياكار، سه علامت دارد:

1 ـ درعبادت تنهايي كسيل هست

2 ـ درجمع مردم بانشاط عبادت مي كند.

3 ـ ودر همه ي امور دوست دارد كه ستايش شود. 

در اينكه چرا عمل منافق ازنظر قرآن كريم قليل شمرده شده است؟،علي(ع) دليل آن را اينگونه بيان مي كند:  «من ذكر الله في السر فقد ذكر الله كثيرا، ان المنافقين كانوا يذكرون الله علانية و لا يذكرونه في السر[14]»

كسي كه خدارا زياد ياد مي كند كه درخفاوبي ريا اورا يادكند ومنافقين فقط درجلوي چشم ديگران خدارا ياد مي كند،لذا،ياد خدا درعمل آنان كمتر صورت مي گيرد.وازطرفي ديگرسيوطي روايتي را نقل مي كند مبني براينكه عمل پرهيزكاران  هيچ وقت كم نيست چطوركم باشد عملي كه مورد قبول خداي متعال قرار گرفته است :« لا يقل عمل مع تقوى، و كيف يقل ما يتقبل[15]؟   عمل منافق چون مورد قبول خداي متعال قرارنگرفته ،اندك است وهرچيزي كه ازنظرخداي متعال مردود باشد، ناچيز است امّا عملي راكه خدابپذيرد فراوان است«لان الله لم يقبله وكل مارد الله قليل وكل ما قبل الله كثير[16]»

لذا،عمل منافق هيچ ارزشي ندارد براي اينكه خداي متعال از آنان نمي پذيرد. 

3ـ تزلزل درعقائد

سستي درعقايد ورفتار، مشخصۀ ی سوم آنها­ است که بیانگرنوعی بی هدفی وسردرگمي آنان درزندگی است؛وشایدیکی ازجهت های که عدۀ آنهارا بدترازکفار می داند،همین تزلزل آنان باشد. 

«مُّذَبْذَبِينَ بَينْ‏َ ذَالِكَ لَا إِلىَ‏ هَؤُلَاءِ وَ لَا إِلىَ‏ هَؤُلَاءِ  وَ مَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَن تجَِدَ لَهُ سَبِيلًا[17]» بين كفر و ايمان سرگشته‏اند، نه با اين گروه‏اند و نه با آن گروه و خداوند هر كه را گمراه كند، براى او راه نجاتى نخواهى يافت[18].

لذا،تحيروسرگرداني ازمشخصه هاي بارز منافق است كه خودموجب آزارواذيت روحي آنان است.

4 ـ امر به منكر ونهي ازمعروف

چهارمين علامت منافق،امر به منكر ونهي ازمعروف است. آنان برخلاف همۀ مردان وزنان مؤمن،امربه بدی هاونهی ازخوبیهامی کننددراین جهت زنان ومردان منافق مثل هم اند.«الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ[19]» كه بد ترين

 سيوطي روايتي نقل مي كند مبني براينكه مرادازمنكردرآيه ي شريفه تكذيب رسول خدا است كه بد ترين منكرات محسوب مي شود؛ ومراد ازمعروف هم شهادت ان لا اله الا الله واقرار به چيزي كه ازجانب خدا نازل شده است واين بزرگترين معروف ها است:

«يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ قال هو التكذيب قال و هو أنكر المنكر وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ قال شهادة ان لا اله الا الله و الإقرار بما أنزل الله و هو أعظم المعروف[20]‏» وقتي منافق دستوربه بد ترين منكرات دهد  ونهي ازبهترين معروفها می كند،بطريق اولي هر معصيتی را مرتكب خواهد شد،لذا،فخرالرازی درتفسیرش مي نويسد:

 این شرح وبیان دیگری ازقرآن کریم است که انواع قبائح ،خباثتهاوزشتی های منافقین را به صورت شفاف روشن بیان می کند[21].

بعضی درتفسیرآیه می نویسد:

«منافقین دستوربه کفروگناهان می دهدو ازایمان واطاعت الهی نهی می کند[22]»

5 ـ عدم انفاق در راه خدا

عدم انفاق ودستگيري ازفقراء،نشانه ي ديگري ازاهل نفاق است ؛ براي اينكه آنان نهي ازكارهاي نيك مي نمايند ودرست به همين دليل،ازيكي ازبهترين معروفها(انفاق در راه خدا)خود داري مي كنند.«يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُم[23]».

بنا براين، عدم انفاق درراه خدا ازخصلتهاي مهمّ منافقين است بالاخص اگرمستمندان ازدوستان واطرافيان رسول خداباشد،چنانكه قرآن كريم ازاين قضيه خبرمي دهدكه منافقين كساني اند كه مى‏گويند: بر آنها كه گرد پيامبر خدايند، چيزى ندهيد تا از اطرافش پراكنده شوند«هُمُ الَّذينَ يَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا[24]»

آقاي بروجردي در زمينه مي نويسد: به سبب پستى و حرص، و لئامت و بخلى كه دارند، از صرف مال در امور خيريه و صدقات و انفاق در راه خدا، دستهايشان را مى‏بندند[25] .

6 ـ فراموشي خدا

ديگرعلامتي كه مي شود براي منافق برشمرد،فراموشي خداي متعال است«ْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ[26]» 

علی(ع)درمورد آیه شریفه«نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ»منافقين خدارا فراموش كردند بوسيله ي عدم اطاعت وعدم ايمان به او و به پيامبرش(ص) لذا،خداي متعال براي آنان هيچ ثوابي قرار نداد وازاعمال خير فراموش گرديدند[27]. وبعضي ديگرهم درتفسيرآيه مي نويسد:

منافقين خدا را فراموش كرد يعني از ياد او غفلت ورزيدند واطاعت او رانكردندودرعوض خداوند لطف و فضلش را شامل حال آنان نكرد[28].

بنابراين،عمل منافق مي تواند هررنگي بخود بگيردجز رنگي الهي وبه همين دليل درفسق وگمراهي قطعي به سرمي برند؛لذا،هدايت شامل حال آنان نخواهدشد بلكه، هدايت براي كساني ميسرخواهد بودكه،كمرهمت به ياري خداي متعال ومجاهدت درراه اوامي بندد.« إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُم[29]» «وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا[30]»

ولذا، منافقين خود رادرمعرض فراموشي خداي متعال قرار داده اند وازهدايت الاهي بدور خواهد بود.

7 ـ مسخره واستهزاء

 علامت ديگرمنافق مسخره واستهزاء،هست؛منافق چون به هيچ آئيني پا بند نيست،به همه ي مقدسات مي تازندومسخره مي كندولذا،قرآن بازبان تهديد مي فرمايد: استهزا كنيد، خداوند آنچه را كه از آن بيم داريد آشكار مى‏سازد«قُلِ­اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ[31]»

آيه الله مكارم در شان نزول مي نويسد:

«گروهى از منافقان هنگامى كه موضع پيغمبر(ص) را در برابر دشمن در تبوك مشاهده كردند، از روى تمسخر گفتند:اين مرد گمان مى‏كند كه قصرهاى شام و دژهاى نيرومند شاميان را تسخير خواهد كرد چنين چيزى محال است ،خداوند پيامبر خود را از اين واقعه آگاه ساخت، و پيامبر(ص) دستور داد راه را بر اين گروه ببندند، سپس آنها را صدا زد و ملامت كرد[32]»

لذا،خصلت ديگرمنافق تمسخروبه استهزاءگرفتن مردم است كه از زشت ترين اخلاق براي يك انسان محسوب مي شود.

8 ـ تكبر وخود خواهي

خصلت ديگرمنافق،كبرورزيدن است.منافق براي اينكه از زير تكاليف شانه خالي كند ، مرتكب كبروغرور مي شود دراين آيه به اهمّ كردارمنافقين اشاره مي گردد وآن كبر ورزي عزت طلبي از راه گناه است درصورتيكه عزت از راه اطاعت خداي متعال بدست مي آيد؛لذا، وقتي به منافق گفته مي شود از خدا بترس، خودخواهى‏اش او را به گناه كشاند.«وَ إِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاثْمِ[33]»

لجاجت وناداني آنان به جاي رسيده كه دربرابراستغفارپيامبر(ص) ازخود گردن كشي وغرور نشان مي دهد.

«وَإِذَا قِيلَ لهَُمْ تَعَالَوْاْ يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْاْ رُءُوسَهُمْ وَ رَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَ هُم مُّسْتَكْبرُِونَ[34]»

 همين صفت باعث شد كه منافقين كه خودشان عزيز،وپيامبر(ص)ومؤمنين مهاجررا،ذليل پندارند؛ ولذا،مى‏گويند: چون به مدينه بازگرديم، صاحبان عزت، ذليلان را از آنجا بيرون خواهند كرد«يَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَى الْمَدينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَل[35]»البته همه ي حدس وگمانهاي منافقين ريشه درجهل وناداني آنان دارد، لذا،سراسر زندگي منافق لجاجت وحماقت است لذا،عزتي كه مال خدا ورسول او ومؤمنان است منافق مي خواهد از راه گناه بدست آورد..«وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لكِنَّ الْمُنافِقينَ لا يَعْلَمُونَ[36]»

9ـ كذب ودروغ

 نهمين علامت منافق خصلت دروغگوي است ؛ اين صفت ناپسند به حدي درو جود منافق نفوذ داردكه خدا ازباطن آنان خبر مي دهد مبني براينكه منافقين دروغگوهستند «وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقينَ لَكاذِبُونَ[37]»

دروغ صفت است كه ازنظرآيات وروايات به شدت موردنكوهش قرارگرفته است؛امام عسكري(ع)دراين زمينه مي فرمايد: همه ي پليدي هارا درخانه اي نهادند وكليد آن دروغ قرارداده شد.«جُعِلَتِ الْخَبَائِثُ فِي بَيْتٍ وَ جُعِلَ مِفْتَاحُهُ الْكَذِب[38]»‏

درست به همين جهت كه منافقين مرتكب دروغ مي شدند،ازسوگند دروغ به عنوان پوشش دروغ استفاده مي كردند تا مردم را ازراه خدابازدارند.«تَّخَذُوا أَيْمانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبيلِ اللَّهِ[39]»

 بنابراين،ازآيات وروايات به خوبي استفاده مي شودكه منافق بدترازكفار است،براي اينكه به هيچ آئيني پابند نيست ظاهرفريبندوباطن كشنده دارد؛به همين خاطر،منافقين مواجه شدند با پاسخهاي كوبنده ي حضرت باري تعالي كه به پيامبرش(ص)فرمود:

 مى‏خواهى برايشان آمرزش بخواه مى‏خواهى آمرزش نخواه، اگر هفتاد بار هم برايشان آمرزش بخواهى خدايشان نخواهد آمرزيد، زيرا به خدا و پيامبرش ايمان ندارند«اسْتَغْفِرْ لهَُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لهَُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لهَُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لهَُمْ  ذَالِكَ بِأَنهَُّمْ كَفَرُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِه[40]»

در روايت آمده[41] كه پيامبر(ص)بعدنزول آيه ي فوق،صد بار براي منافقين طلب استغفار كرد، خدا اين آيه رانازل فرمود:«سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقينَ[42]» تفاوتى نمي كند، چه برايشان آمرزش بخواهى چه آمرزش نخواهى. خدايشان نخواهد آمرزيد؛براي اينكه سنت خدا اين است كه هر گزفاسقين را هدايت نمى‏كند؛ وچون اينها ايمان مي آورندوكافر مي شوند،لذا،خدا دلهايشان را مُهر مي كنند ولي آنان نمي فهمند «ذلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا فَطُبِعَ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ[43]» مردان منافق و زنان منافق و كافران دردشمني باخدا ازهيچ روشي كوتاهي نكردند درعوض خداي متعال براي آنان وعده دائمي آتش جهنم داده است؛ كه همين برايشان كافي بوده است ومورد  لعن وعذابى پايدار الاهي قرار گرفتند.  «وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها هِيَ حَسْبُهُمْ وَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَ لَهُمْ عَذابٌ مُقيمٌ[44]»

بنابر اين خداي متعال دشمني ولجاجت منافقين را بي پاسخ نگذاشته وآنان را از رحمت خويش دور براي آنان عذاب درد ناك فراهم نموده است.

آنچه كه ذكرشد ، بيان تمامي علائم منافقين نستند بلکه تنها بخشی از آن مورد بررسی قرار گرفته منتهی رویکرد منافقين يك رويكرد ضدانساني ­وضد ديني بوده،به همین خاطر علائم که برای آنان ذکرشد بوضوح مي رساندكه همه ي خصلتهاي زشت وناپسند دروجود آنها جمع اند.البته شناخت منافق كارهركس نيست قلب بصيروديدگاه عميق مي خواهد.

 

 

 

[1] ـ سیدعلی اکبر قرشی، قاموس قرآن ، ،تهران ،دارالکتب الاسلامیه،1371ش، ج7،ص97.

[2] ـ مترجمان،ترجمه مجمع البيان في تفسيرالقرآن، ،انتشارات فراهاني،تهران،1360ش، ج8 ،ص73.

[3] ـ آل عمران/167.

[4] ـ الهي قمشه ي مهدي ،ترجمه قرآن، قم ،انتشارات فاطمه الزهراء، ،1380ش،ج1،ص72.

 [5] ـ استاد مطهري، مجموعه آثاراستاد مطهري،ج27،ص312.

[6] ـ النساء/142.

[7] ـ علامه مجلسى ،بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،تهران،اسلاميه،ج69،ص295.

 [8] ـ محمدحسين طباطبايي،الميزان في تفسيرالقرآن،مترجم،سيد محمد باقرموسوي همداني،قم،دفترانتشارات ...،1374،ج5 ،ص190.

[9] ـ على بن ابراهيم‏ قمى،تفسيرقمي، قم‏،دار الكتاب‏،1367 ش‏،ج1، 157.

[10] ـ النساء /142.

[11] ـ حسين بن محمد راغب اصفهانى،المفردات في غريب القرآن‏، بيروت‏، دارالعلم الدار الشامية،ج1، ص711. 

[12] ـ احمد بن محمد ابن عجيبه ،البحر المديد فى تفسير القرآن المجيد، قاهره‏، دكتر حسن عباس زكى، 1419 ق‏،ج1،ص579.

7ـ علامه مجلسي،بحارالانوار،بيروت ،مؤسسه الوفاء،1404،ج69،ص 205.

[14] ـ شيخ حرعاملي،وسائل الشيعه،قم،مؤسسه آل البيت،1409،ج7 ص164.

[15] ‌ـ جلال الدين سيوطى ،‏الدرالمنثورفي تفسيرالمأثور، قم‏، كتابخانه آية الله مرعشى نجفى،1404 ق‏،ج2، ص236.

[16] ‌ـ همان.

[17] ـ همان/143.

[18]ـ محسن قرائتی،تفسیرنور، تهران ،مرکز...، ،1383ش،ج2،ص416.

[19] ـ التوبه/ 67.

[20] ـ الدرالمنثور في تفسيرالمأثور،ج3،ص255.

[21] ـ ابوعبدالله...فخرالدین رازی، مفاتیح الغیب، بیروت ،داراحیاء...، ،1420ق، ج16ص97.

[22] ـ عبدالله بن عمر بيضاوى، أنوار التنزيل و أسرار التأويل‏، بيروت‏، دار احياء التراث العربى‏،1417 ق،ج3،ص88.

[23]ـ التوبه /67 .

[24]ـ منافقون/7.

[25] ـ سيدمحمد ابراهيم، تفسيرجوامع الجامع،مترجم:مترجمان، مشهد ،بنيادپ‍ژوهشهاي اسلامي... ،1377ش، ج2،ص565.

[26] ـ توبه/67.

[27] ـ  بحارالانوار،4ص91.

[28] ـ محمد بن محمدرضا قمى مشهدى ،تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب‏، تهران‏، سازمان چاپ وانتشارات...، 1368 ش،ج5،ص493.

[29] ـ محمد/7.

[30] ـ العنكبوت/69.

[31] ـ التوبه / 67.

[32] ـ تفسير نمونه،ج8،ص24.

[33] ـ بقره /206.

[34] ـ المنفقون/5.

[35] ـ منافقون/8.

[36] ـ همان .

[37] المنافقون/1.

[38] ـ بحارالانوار،ج69،ص263.

[39] ـ ـ المنافقون/2.

[40] ـ التوبه /80 .

[41] ـ ملا محسن‏ فيض كاشانى ،الأصفى فى تفسيرالقرآن‏، قم‏، مركز انتشارات...، 1418 ق‏،ج2، ص1307.

[42] ـ المنافقون /6 .

[43] ـ المنافقون /3 .

[44] ـ التوبه /68.

 

                                  امر به معروف ونهی از منکر                                                 ارزش هدایت انسان «مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى‏ بَني‏ إِسْرائيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَميعاً وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَميعاً وَ لَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ إِنَّ كَثيراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ[1]» امیر المؤمنین(ع) وقتی مرا طرف یمن فرستاد به من فرمود: «يَا عَلِيُّ لَا تُقَاتِلْ أَحَداً حَتَّى تَدْعُوَهُ إِلَى اللَّهِ لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ عَلَى يَدَيْكَ رَجُلًا خَيْرٌ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ أَوْ غَرَبَت[2]»‏ «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ[3]» «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ[4]» «لَوْ لا يَنْهاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ ما كانُوا يَصْنَعُونَ[5]» «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ[6]» امام صادق(ع): «لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً جَلَسَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْكِي وَ قَالَ أَنَا عَجَزْتُ عَنْ نَفْسِي كُلِّفْتُ أَهْلِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص حَسْبُكَ أَنْ تَأْمُرَهُمْ بِمَا تَأْمُرُ بِهِ نَفْسَكَ وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا تَنْهَى عَنْهُ نَفْسَكَ[7]» «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ[8]» «يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ[9]» « إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بايَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ  التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ[10]» «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى‏ وَ يَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ[11]» «ادْعُ إِلى‏ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ...[12]»                          اهمیت امر به معروف ونهی از منکر امام باقر(ع) :  «إِنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ فَرِيضَةٌ عَظِيمَةٌ بِهَا تُقَامُ الْفَرَائِضُ هُنَالِكَ يَتِمُّ غَضَبُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهِمْ فَيَعُمُّهُمْ بِعِقَابِهِ فَيَهْلِكُ الْأَبْرَارُ فِي دَارِ الْأَشْرَارِ وَ الصِّغَارُ فِي دَارِ الْكِبَارِ إِنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ سَبِيلُ الْأَنْبِيَاءِ وَ مِنْهَاجُ الصُّلَحَاءِ فَرِيضَةٌ عَظِيمَةٌ بِهَا تُقَامُ الْفَرَائِضُ وَ تَأْمَنُ الْمَذَاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكَاسِبُ وَ تُرَدُّ الْمَظَالِمُ وَ تُعْمَرُ الْأَرْضُ وَ يُنْتَصَفُ مِنَ الْأَعْدَاءِ وَ يَسْتَقِيمُ الْأَمْرُ[13]» امام حسین(ع): « ِ وَ أَنِّي لَمْ أَخْرُجْ أَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا مُفْسِداً وَ لَا ظَالِماً وَ إِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِي أُمَّةِ جَدِّي ص أُرِيدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أَسِيرَ بِسِيرَةِ جَدِّي وَ أَبِي‏[14]» علی(ع): «غَايَةُ الدِّينِ الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ إِقَامَةُ الْحُدُودِ»[15] علی(ع): «قِوَامُ الشَّرِيعَةِ الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ إِقَامَةُ الْحُدُودِ[16]»                             آثار امر به معروف و نهي از منكر 1- باعث تقويت دين »فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَنْ نَهَى عَنِ الْمُنْكَرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ الْمُنَافِقِينَ[17]» 2- نجات از عذاب عمومي وَ لَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا هُوداً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَ نَجَّيْناهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ[18]» وَ لَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا شُعَيْباً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَ أَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيارِهِمْ جاثِمِينَ[19]» «فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا صالِحاً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَ مِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ[20]» فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَ أَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذابٍ بَئِيسٍ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ  فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ ما نُهُوا عَنْهُ قُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ[21]» 3- عمر و روزي را كم نمي كند:  «و ما أعمال البرّ كلّها، و الجهاد في سبيل اللَّه، عند الأمر بالمعروف و النّهى عن المنكر، إلّا كنفثة في بحر لجّيّ و إنّ الأمر بالمعروف و النّهي عن المنكر، لا يقرّبان من أجل، و لا ينقصان من رزق؛ و أفضل من ذلك كلّه كلمة عدل عند إمام جائر[22]» 4- جانشين خدا و رسول شدن: پیامبرخدا(ع): «مَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَى عَنِ الْمُنْكَرِ فَهُوَ خَلِيفَةُ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ وَ خَلِيفَةُ رَسُولِهِ[23]»                           عواقب ترك این دو فریضه 1- سلب صفت كمال ايمان و اسلام از تارك اين دو رسول خدا(ص) می فرماید: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَ لَمْ يُوَقِّرْ كَبِيرَنَا وَ لَمْ يَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَمْ يَنْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ[24]» 2- مورد لعن خدا، ملائکه ومردم رسول خدا(ص): «إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فِي أُمَّتِي فَلْيُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَهُ وَ إِلَّا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِين‏[25]» 3- تسلط ظالمان رسول خدا(ص): «لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَى فَإِذَا لَمْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ نُزِعَتْ مِنْهُمُ الْبَرَكَاتُ وَ سُلِّطَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ نَاصِرٌ فِي الْأَرْضِ وَ لَا فِي السَّمَاءِ[26]» 5- مبارزه با خدا: امام صادق(ع): « وَ إِذَا رَأَى الْمُنْكَرَ وَ لَمْ يُنْكِرْهُ وَ هُوَ يَقْوَى عَلَيْهِ فَقَدْ أَحَبَّ أَنْ يُعْصَى اللَّهُ وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُعْصَى اللَّهُ فَقَدْ بَارَزَ اللَّهَ بِالْعَدَاوَةِ وَ مَنْ أَحَبَّ بَقَاءَ الظَّالِمِينَ فَقَدْ أَحَبَّ أَنْ يُعْصَى اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى حَمِدَ نَفْسَهُ عَلَى هَلَاكِ الظَّلَمَةِ فَقَالَ فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ  [27]» 6- تسلط اشرار بر مردم امام رضا(ع): «لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَتَنْهُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُسْتَعْمَلَنَّ عَلَيْكُمْ شِرَارُكُمْ فَيَدْعُو خِيَارُكُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُم[28]» امام باقر(ع): «أَوْحَى اللَّهُ إِلَى شُعَيْبٍ النَّبِيِّ ع إِنِّي لَمُعَذِّبٌ مِنْ قَوْمِكَ مِائَةَ أَلْفٍ أَرْبَعِينَ أَلْفاً مِنْ شِرَارِهِمْ وَ سِتِّينَ أَلْفاً مِنْ خِيَارِهِمْ فَقَالَ يَا رَبِّ هَؤُلَاءِ الْأَشْرَارُ فَمَا بَالُ الْأَخْيَارِ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ أَنَّهُمْ دَاهَنُوا أَهْلَ الْمَعَاصِي وَ لَمْ يَغْضَبُوا لِغَضَبِي[29]» امام صادق(ع): «إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مَلَكَيْنِ إِلَى أَهْلِ مَدِينَةٍ لِيَقْلِبَاهَا عَلَى أَهْلِهَا فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الْمَدِينَةِ فَوَجَدَا فِيهَا رَجُلًا يَدْعُو وَ يَتَضَرَّعُ إِلَى أَنْ قَالَ فَعَادَ أَحَدُهُمَا إِلَى اللَّهِ فَقَالَ يَا رَبِّ إِنِّي انْتَهَيْتُ إِلَى الْمَدِينَةِ فَوَجَدْتُ عَبْدَكَ فُلَاناً يَدْعُوكَ وَ يَتَضَرَّعُ إِلَيْكَ فَقَالَ امْضِ لِمَا أَمَرْتُكَ بِهِ فَإِنَّ ذَا رَجُلٌ لَمْ يَتَمَعَّرْ وَجْهُهُ غَيْظاً لِي قَط[30]»   شرايط امر به معروف و نهي از منكر 1- علم به معروف و منكر 2- قدرت بر تأثير گذاري 3- قطع يا احتمال تأثير 4- ايمن بودن از ضرر: امام صادق(ع): «وَ الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاجِبَانِ عَلَى مَنْ أَمْكَنَهُ ذَلِكَ وَ لَمْ يَخَفْ عَلَى نَفْسِهِ وَ لَا عَلَى أَصْحَابِهِ[31]» 5- اهل عمل بودن: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ  كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ[32]» امیرالمؤمنین(ع):«مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِهِ وَ لْيَكُنْ تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِم[33]» رَسُولُ اللَّهِ(ص): «يَا ابْنَ مَسْعُودٍ لَا تَكُونَنَّ مِمَّنْ يَهْدِي النَّاسَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُهُمْ بِالْخَيْرِ وَ هُوَ غَافِلٌ عَنْهُ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ إِلَى أَنْ قَالَ ع يَا ابْنَ مَسْعُودٍ فَلَا تَكُنْ مِمَّنْ يُشَدِّدُ عَلَى النَّاسِ وَ يُخَفِّفُ عَلَى نَفْسِهِ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ[34]» أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): «احْصُدِ الشَّرَّ مِنْ صَدْرِ غَيْرِكَ بِقَلْعِهِ مِنْ صَدْرِكَ  وَ قَالَ لِرَجُلٍ رَآهُ يَسْعَى عَلَى عَدُوٍّ لَهُ بِمَا فِيهِ إِضْرَارٌ بِنَفْسِهِ إِنَّمَا أَنْتَ كَالطَّاعِنِ نَفْسَهُ لِيَقْتُلَ رِدْفَهُ[35]» امام صادق(ع) : «كُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ[36]» أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): «اَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي وَ اللَّهِ مَا أَحُثُّكُمْ عَلَى طَاعَةٍ إِلَّا وَ أَسْبِقُكُمْ إِلَيْهَا وَ لَا أَنْهَاكُمْ عَنْ مَعْصِيَةٍ إِلَّا وَ أَتَنَاهَى قَبْلَكُمْ عَنْهَا[37]» امیرالمؤمنین در وصیتش به محمد حنفیه: «يَا بُنَيَّ اقْبَلْ مِنَ الْحُكَمَاءِ مَوَاعِظَهُمْ وَ تَدَبَّرْ أَحْكَامَهُمْ وَ كُنْ آخَذَ النَّاسِ بِمَا تَأْمُرُ بِهِ وَ أَكَفَّ النَّاسِ عَمَّا تَنْهَى عَنْهُ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَكُنْ مِنْ أَهْلِهِ فَإِنَّ اسْتِتْمَامَ الْأُمُورِ عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تَفَقَّهْ فِي الدِّينِ فَإِنَّ الْفُقَهَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ إِنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَاراً وَ لَا دِرْهَماً وَ لَكِنَّهُمْ وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَ مِنْهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ وَ اعْلَمْ أَنَّ طَالِبَ الْعِلْمِ يَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ حَتَّى الطَّيْرُ فِي جَوِّ السَّمَاءِ وَ الْحُوتُ فِي الْبَحْرِ وَ أَنَّ الْمَلَائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِهِ وَ فِيهِ شَرَفُ الدُّنْيَا وَ الْفَوْزُ بِالْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِأَنَّ الْفُقَهَاءَ هُمُ الدُّعَاةُ إِلَى الْجِنَانِ وَ الْأَدِلَّاءُ عَلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ أَحْسِنْ إِلَى جَمِيعِ النَّاسِ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يُحْسَنَ إِلَيْكَ وَ ارْضَ لَهُمْ مَا تَرْضَاهُ لِنَفْسِكَ وَ اسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَيْرِكَ وَ حَسِّنْ مَعَ جَمِيعِ النَّاسِ خُلُقَكَ حَتَّى إِذَا غِبْتَ عَنْهُمْ حَنُّوا إِلَيْكَ وَ إِذَا مِتَّ بَكَوْا عَلَيْكَ وَ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ وَ لَا تَكُنْ مِنَ الَّذِينَ يُقَالُ عِنْدَ مَوْتِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ* وَ اعْلَمْ أَنَّ رَأْسَ الْعَقْلِ بَعْدَ الْإِيمَانِ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مُدَارَاةُ النَّاسِ وَ لَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يُعَاشِرُ بِالْمَعْرُوفِ مَنْ لَا بُدَّ مِنْ مُعَاشَرَتِهِ[38]»  روش هاي امر به معروف و نهي از منكر 1 ـ استفاده از روش صحيح رسول خدا(ص): «يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي وَ اللَّهِ مَا أَعْلَمُ شَابّاً فِي الْعَرَبِ جَاءَ قَوْمَهُ بِأَفْضَلَ مِمَّا جِئْتُكُمْ بِهِ إِنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِخَيْرِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ قَدْ أَمَرَنِيَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ أَدْعُوَكُمْ إِلَيْهِ[39]» 2 ـ استفاده از داستان «َاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ[40]» «فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ[41]» «وَ يا قَوْمِ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صالِحٍ وَ ما قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ[42]»- و اى قوم من! دشمنى و مخالفت با من سبب نشود كه شما بهمان سرنوشتى كه قوم نوح يا قوم هود يا قوم صالح گرفتار شدند گرفتار شويد، و قوم لوط از شما چندان دور نيست. 3 ـ استفاده از ضرب المثل «وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ[43]» «مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ[44]» 4 ـ وادار مخاطب به تفكر وتعقل قالُوا أَ أَنْتَ فَعَلْتَ هذا بِآلِهَتِنا يا إِبْراهِيمُ  قالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ فَرَجَعُوا إِلى‏ أَنْفُسِهِمْ فَقالُوا إِنَّكُمْ أَنْتُمُ الظَّالِمُونَ  ثُمَّ نُكِسُوا عَلى‏ رُؤُسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ  قالَ أَ فَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَنْفَعُكُمْ شَيْئاً وَ لا يَضُرُّكُمْ  أُفٍّ لَكُمْ وَ لِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ[45]» امام صادق(ع): «إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَزَلَ بِأَرْضٍ قَرْعَاءَ فَقَالَ لِأَصْحَابِهِ ائْتُوا بِحَطَبٍ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحْنُ بِأَرْضٍ قَرْعَاءَ مَا بِهَا مِنْ حَطَبٍ قَالَ فَلْيَأْتِ كُلُّ إِنْسَانٌ بِمَا قَدَرَ عَلَيْهِ فَجَاءُوا بِهِ حَتَّى رَمَوْا بَيْنَ يَدَيْهِ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص هَكَذَا تَجْتَمِعُ الذُّنُوبُ ثُمَّ قَالَ إِيَّاكُمْ وَ الْمُحَقَّرَاتِ مِنَ الذُّنُوبِ فَإِنَّ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ طَالِباً أَلَا وَ إِنَّ طَالِبَهَا يَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ[46]» 5 ـ استفاده از گفتگو «ادْعُ إِلى‏ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ...[47]» 6 ـ از خودگذشتگي : «بالايثار يسترق الأحرار[48]» 7 ـ  خوشرويي أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): «إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ فَسَعُوهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ اللِّقَاءِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص يَقُولُ إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ فَسَعُوهُمْ بِأَخْلَاقِكُم‏[49]» ام علي(ع):«الرفق مفتاح النجاح[50]» 8 ـ نيكي و نيكوكاري امام علي عليه السلام: بالإحسان تملك القلوب[51]». 9 ـ صبور بودن «و اصبر علي ما يقولون و اهجرهم هجرا جميلا[52]» امام علي(ع): «بالحلم تكثر الانصار[53]» خداوند خطاب به حضرت نوح(ع) مي فرمايد:«فاصبر ان العاقبه للمتقين[54]» 10 ـ حفظ خونسردي هنگام اهانت  علی (ع): «وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُكْرَمَ فَلِنْ وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُهَانَ فَاخْشُنْ وَ مَنْ كَرُمَ أَصْلُهُ لَانَ قَلْبُهُ وَ مَنْ خَشُنَ عُنْصُرُهُ غَلُظَ كَبِدُه‏[55]» امام علي(ع): «شِدَّةُ الْغَضَبِ تُغَيِّرُ الْمَنْطِقَ وَ تَقْطَعُ مَادَّةَ الْحُجَّةِ وَ تُفَرِّقُ الْفَهْم‏[56]» 11 ـ نويد دنيايي دادن حضرت نوح خطاب به قوم خويش مي فرمود: «وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى‏ قُوَّتِكُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمينَ[57]»   12 ـ استفاده از كلمات عاطفي: «يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَ لا تَكُنْ مَعَ الْكافِرينَ[58]» «يا أَبَتِ إِنِّي أَخافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطانِ وَلِيًّا[59]» 13 ـ زياد امر به معروف و نهي از منكر كردن «قالُوا يا نُوحُ قَدْ جادَلْتَنا فَأَكْثَرْتَ جِدالَنا فَأْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقينَ[60]»  14 ـ از كارهاي زشت آنان ترشرو نشدن «وَ أُوحِيَ إِلى‏ نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلاَّ مَنْ قَدْ آمَنَ فَلا تَبْتَئِسْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ[61]»   15 ـ امر به تعقل نمودن «يا قَوْمِ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى الَّذي فَطَرَني‏ أَ فَلا تَعْقِلُونَ[62]» 16 ـ اميدوار نمودن مخاطب: حضرت صالح(ع):« ... فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَريبٌ مُجيبٌ[63]» 17 ـ به مظاهر فساد با ديد استهزاء نگريسته شود «إِذْ قالَ لِأَبيهِ وَ قَوْمِهِ ما هذِهِ التَّماثيلُ الَّتي‏ أَنْتُمْ لَها عاكِفُونَ[64]» 18 ـ اشاره به نعمت هاي خداداري كند «وَ اذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَليلاً فَكَثَّرَكُ[65]»    مراتب نهي از منكر 1- انكار قلبي امام باقر(ع): «فَأَنْكِرُوا بِقُلُوبِكُمْ وَ الْفِظُوا بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ صُكُّوا بِهَا جِبَاهَهُمْ وَ لَا تَخَافُوا فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ فَإِنِ اتَّعَظُوا وَ إِلَى الْحَقِّ رَجَعُوا فَلَا سَبِيلَ عَلَيْهِمْ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيم[66]»‏ امير المؤمنين(ع): «مَنْ تَرَكَ إِنْكَارَ الْمُنْكَرِ بِقَلْبِهِ وَ لِسَانِهِ (وَ يَدِهِ) فَهُوَ مَيِّتٌ بَيْنَ الْأَحْيَاء[67]» 2- اظهار كراهت و معرفي منكر   « وَ يا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَ الْميزانَ بِالْقِسْطِ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدينَ[68]» 3 ـ استفاده از موعظه و نصيحت امام كاظم(ع) : «يَا هِشَامُ ثُمَّ وَعَظَ أَهْلَ الْعَقْلِ وَ رَغَّبَهُمْ فِي الْآخِرَة... يَا هِشَامُ ثُمَّ خَوَّفَ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ عِقَابَه‏ [69]» 4- روبر تافتن امام علي(ع):« «أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ نَلْقَى أَهْلَ الْمَعَاصِي بِوُجُوهٍ مُكْفَهِرَّة[70]»(ترشرويي) 5- قطع ارتباط امام صادق(ع): «لَوْ أَنَّكُمْ إِذَا بَلَغَكُمْ عَنِ الرَّجُلِ شَيْ‏ءٌ تَمَشَّيْتُمْ إِلَيْهِ فَقُلْتُمْ يَا هَذَا إِمَّا أَنْ تَعْتَزِلَنَا وَ تَجْتَنِبَنَا وَ إِمَّا أَنْ تَكُفَّ عَنْ هَذَا فَإِنْ فَعَلَ وَ إِلَّا فَاجْتَنِبُوه[71]»‏ آفتهای زبان «إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ. ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ[72]» رَسُولُ اللَّهِ(ص): «رَاحَةُ الْإِنْسَانِ فِي حَبْسِ اللِّسَانِ وَ قَالَ حَبْسُ اللِّسَانِ سَلَامَةُ الْإِنْسَان‏[73]» امیرالمؤمنین(ع): «ذَلَاقَةُ اللِّسَانِ رَأْسُ الْمَالِ وَ قَالَ ع الْبَلَاءُ مُوَكَّلٌ بِالْمَنْطِقِ وَ قَالَ ع فِتْنَةُ اللِّسَانِ أَشَدُّ مِنْ ضَرْبِ السَّيْف‏ وَ قَالَ ع الْبَلَاءُ مُوَكَّلٌ بِالْمَنْطِقِ‏[74]» امیرالمؤمنین(ع): «بَلَاءُ الْإِنْسَانِ مِنَ اللِّسَانِ، اللِّسَانُ سَبُعٌ إِنْ خُلِّيَ عَنْهُ عَقَرَ الْعَافِيَةَ وَ الْعَافِيَةُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ:تِسْعَةٌ مِنْهَا فِي الصَّمْتِ إِلَّا بِذِكْرِ اللَّهِ وَ وَاحِدٌ فِي تَرْكِ مُجَالَسَةِ السُّفَهَاءِ وَ الْعَاقِلُ مَنْ رَفَضَ الْبَاطِلَ عِمَادُ الدِّينِ الْوَرَعُ وَ فَسَادُهُ الطَّمَع[75]‏»  امیرالمؤمنین(ع): «ضَرْبُ اللِّسَانِ أَشَدُّ مِنْ ضَرْبِ السِّنَانِ[76]»‏ وَ قَالَ الصَّادِقُ (ع): «نَجَاةُ الْمَرْءِ حِفْظُ لِسَانِهِ‏[77]» قَالَ النَّبِيُّ (ص) فِي الْوَصِيَّةِ لِعَلِيٍّ(ع): «يَا عَلِيُّ مَنْ خَافَ النَّاسُ لِسَانَهُ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ[78]» رُوِيَ أَنَّ نُوحاً ع مَرَّ عَلَى كَلْبٍ كَرِيهِ الْمَنْظَرِ فَقَالَ نُوحٌ مَا أَقْبَحَ هَذَا الْكَلْبَ فَجَثَا الْكَلْبُ وَ قَالَ بِلِسَانٍ طَلْقٍ ذَلْقٍ إِنْ كُنْتَ لَا تَرْضَى بِخَلْقِ اللَّهِ فَحَوِّلْنِي يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَتَحَيَّرَ نُوحٌ (ع)وَ أَقْبَلَ يَلُومُ نَفْسَهُ بِذَلِكَ وَ نَاحَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعِينَ سَنَةً حَتَّى نَادَاهُ اللَّهُ تَعَالَى إِلَى مَتَى تَنُوحُ يَا نُوحُ فَقَدْ تُبْتُ عَلَيْک[79]»‏  قَالَ(ع):« مَنِ اتَّقَى مِنْ مَئُونَةِ لَقْلَقِهِ وَ قَبْقَبِهِ وَ ذَبْذَبِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ[80]» وَ قَالَ (ع): « طُوبَى لِمَنْ أَمْسَكَ فَضَلَاتِ لِسَانِهِ وَ أَنْفَقَ فَضَلَاتِ مَالِهِ‏[81]» پیغمبر(ص): «إِنَّ مِنْ شِرَارِ النَّاسِ مَنِ اتُّقِيَ لِسَانُهُ‏[82]» قَالَ (ع) : «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى عِنْدَ لِسَانِ كُلِّ قَائِلٍ[83]»‏ فَقَالَ(ع):« لَا يَسْتَقِيمُ إِيمَانُ عَبْدٍ حَتَّى يَسْتَقِيمَ قَلْبُهُ وَ لَا يَسْتَقِيمُ قَلْبُهُ حَتَّى يَسْتَقِيمَ لِسَانُه[84]‏» حسن بصری روایت می کند:  « لَمَّا قَدِمَ عَلَيْنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع الْبَصْرَةَ  مَرَّ بِي وَ أَنَا أَتَوَضَّأُ فَقَالَ يَا غُلَامُ أَحْسِنْ وُضُوءَكَ يُحْسِنِ اللَّهُ إِلَيْكَ، ثُمَّ جَازَنِي فَأَقْبَلْتُ أَقْفُو أَثَرَهُ فَحَانَتْ مِنْهُ الْتِفَاتَةٌ فَنَظَرَ إِلَيَّ فَقَالَ يَا غُلَامُ أَ لَكَ إِلَيَّ حَاجَةٌ؟ قُلْتُ:نَعَمْ،عَلِّمْنِي كَلَاماً يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهِ فَقَالَ يَا غُلَامُ مَنْ صَدَقَ اللَّهَ نَجَا وَ مَنْ أَشْفَقَ عَلَى دِينِهِ سَلِمَ مِنَ الرَّدَى وَ مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا قَرَّتْ عَيْنُهُ بِمَا يَرَى مِنْ ثَوَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ أَ لَا أَزِيدُكَ يَا غُلَامُ؟ قُلْتُ بَلَى يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ مَنْ كُنَّ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ سَلِمَتْ لَهُ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةُ : مَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ ائْتَمَرَ بِهِ وَ نَهَى عَنِ الْمُنْكَرِ وَ انْتَهَى عَنْهُ وَ حَافَظَ عَلَى حُدُودِ اللَّهِ. يَا غُلَامُ أَ يَسُرُّكَ أَنْ تَلْقَى اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ هُوَ عَنْكَ رَاضٍ؟ قُلْتُ : نَعَمْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. قَالَ: كُنْ فِي الدُّنْيَا زَاهِداً وَ فِي الْآ خِرَةِ رَاغِباً وَ عَلَيْكَ بِالصِّدْقِ فِي جَمِيعِ أُمُورِكَ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَبَّدَكَ وَ جَمِيعَ خَلْقِهِ بِالصِّدْقِ ثُمَّ مَشَى حَتَّى دَخَلَ سُوقَ الْبَصْرَةِ فَنَظَرَ إِلَى النَّاسِ يَبِيعُونَ وَ يَشْتَرُونَ فَبَكَى بُكَاءً شَدِيداً ثُمَّ قَالَ يَا عَبِيدَ الدُّنْيَا وَ عُمَّالَ أَهْلِهَا،إِذَا كُنْتُمْ بِالنَّهَارِ تَحْلِفُونَ،وَ بِاللَّيْلِ فِي فِرَاشِكُمْ تَنَامُونَ، وَ فِي خِلَالِ ذَلِكَ عَنِ الْآخِرَةِ تَغْفُلُونَ، فَمَتَى تُجَهِّزُونَ الزَّادَ وَ تُفَكِّرُونَ فِي الْمَعَاد؟ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ،إِنَّهُ لَا بُدَّ لَنَا مِنَ الْمَعَاشِ فَكَيْفَ نَصْنَعُ ؟ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): إِنَّ طَلَبَ الْمَعَاشِ مِنْ حِلِّهِ لَا يَشْغَلُ عَنْ عَمَلِ الْآخِرَةِ فَإِنْ قُلْتَ لَا بُدَّلَنَا مِنَ الِاحْتِكَارِ لَمْ تَكُنْ مَعْذُوراً،فَوَلَّى الرَّجُلُ بَاكِياً. فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): أَقْبِلْ عَلَيَّ أَزِدْكَ بَيَاناً، فَعَادَ الرَّجُلُ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ اعْلَمْ يَا عَبْدَ اللَّهِ،أَنَّ كُلَّ عَامِلٍ فِي الدُّنْيَا لِلْآخِرَةِ لَا بُدَّ أَنْ يُوَفَّى أَجْرَ عَمَلِهِ فِي الْآخِرَةِ وَ كُلُّ عَامِلِ دُنْيَا لِلدُّنْيَا عُمَالَتُهُ فِي الْآخِرَةِ نَارُ جَهَنَّمَ؛ ثُمَّ تَلَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع قَوْلَهُ تَعَالَى فَأَمَّا مَنْ طَغى‏  وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا  فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى‏[85]»  «فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَيْهِ قَالُواْ يَأَيهَُّا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنَا بِبِضَعَةٍ مُّزْجَئةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنَا  إِنَّ اللَّهَ يجَْزِى الْمُتَصَدِّقِينَ. قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَاهِلُونَ. قَالُواْ أَ ءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ  قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِى  قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا  إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَ يَصْبرِْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ قَالُواْ تَاللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَ إِن كُنَّا لَخَطِِينَ قَالَ لَا تَثرِْيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ  يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ  وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ[86]» دوستی قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع):  «مَنِ استَحْكَمَت لِي فِيهِ خَصلَةٌ مِن خِصَالِ الْخَيرِ احتَمَلْتُهُ عَلیهَا وَ اغْتَفَرتُ فَقدَ مَا سِوَاهَا وَ لَا أَغْتَفِرُ فَقْدَ عَقْلٍ وَ لَا دِينٍ لِأَنَّ مُفَارَقَةَ الدِّينِ مُفَارَقَةُ الْأَمْنِ فَلَا يَتَهَنَّأُ بِحَيَاةٍ مَعَ مَخَافَةٍ وَ فَقْدُ الْعَقْلِ فَقْدُ الْحَيَاةِ وَ لَا يُقَاسُ إِلَّا بِالْأَمْوَات[87]» امام صادق(ع): «مودة يوم خلة و مودة شهر قرابة و مودة سنة رحم من قطعها قطعه اللّه و من وصلها وصله اللّه[88].» رَسُولُ اللَّهِ(ص): «التَّوَدُّدُ إِلَى النَّاسِ نِصْفُ الْعَقْلِ وَ حُسْنُ السُّؤَالِ نِصْفُ الْعِلْمِ وَ التَّقْدِيرُ فِي النَّفَقَةِ نِصْفُ الْعَيْش[89]»‏  امام باقر(ع)ازپدرانش وآنان عَلِي(ع)نقل می کند: «قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَخْفَى أَرْبَعَةً فِي أَرْبَعَةٍ أَخْفَى رِضَاهُ فِي طَاعَتِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَيْئاً مِنْ طَاعَتِهِ فَرُبَّمَا وَافَقَ رِضَاهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ وَ أَخْفَى سَخَطَهُ فِي مَعْصِيَتِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَيْئاً مِنْ مَعْصِيَتِهِ فَرُبَّمَا وَافَقَ سَخَطُهُ (مَعْصِيَتَهُ) وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ وَ أَخْفَى إِجَابَتَهُ فِي دَعْوَتِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَيْئاً مِنْ‏دُعَائِهِ فَرُبَّمَا وَافَقَ إِجَابَتَهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ وَ أَخْفَى وَلِيَّهُ فِي عِبَادِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ عَبْداً مِنْ عَبِيدِ اللَّهِ فَرُبَّمَا يَكُونُ وَلِيَّهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ[90]»  علي(ع) : « لَا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضَارِياً تَغْتَنِمُ أَكَلهُم فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ وَ إِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ يَفرُطُ مِنهُمُ الزَّلَلُ وَ تَعرِضُ لَهُمُ العِلَلُ وَ يُؤتَى عَلَى أَيدِيهِم فِي العَمدِ وَ الخَطَإِ فَأَعْطِهِم مِن عَفوِكَ وَ صَفحِكَ مِثلِ الَّذِي تُحِبُّ وَ تَرضَى أَنْ يُعْطِيَكَ اللَّهُ مِن عَفوِهِ وَ صَفحِهِ فَإِنَّكَ فَوْقَهُم وَ وَالِي الْأَمرِ عَلَيكَ فَوْقَكَ وَ اللَّهُ فَوقَ مَنْ وَلَّاك[91]» مهدویت ِ عَنِ مفضل بن عمرمی گوید از امام صادق (ع) پرسیدم  «هَلْ لِلْمَأْمُورِ الْمُنْتَظَرِ الْمَهْدِيِّ ع مِنْ وَقْتٍ مُوَقَّتٍ يَعْلَمُهُ النَّاسُ فَقَالَ حَاشَ لِلَّهِ أَنْ يُوَقِّتَ ظُهُورَهُ بِوَقْتٍ يَعْلَمُهُ شِيعَتُنَا قُلْتُ يَا سَيِّدِي وَ لِمَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّهُ هُوَ السَّاعَةُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَة أَيَّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ... ٍ قُلْتُ أَ فَلَا يُوَقَّتُ لَهُ وَقْتٌ؟ فَقَالَ يَا مُفَضَّلُ لَا أُوَقِّتُ لَهُ وَقْتاً وَ لَا يُوَقَّتُ لَهُ وَقْتٌ إِنَّ مَنْ وَقَّتَ لِمَهْدِيِّنَا وَقْتاً فَقَدْ شَارَكَ اللَّهَ تَعَالَى فِي عِلْمِه‏[92]»       دعای های ابرار: امیرالمؤمنین(ع): «أَرْبَعَةٌ لَا تُرَدُّ لَهُمْ دَعْوَةٌ :الْإِمَامُ الْعَادِلُ لِرَعِيَّتِهِ وَ الْوَلَدُ الْبَارُّ لِوَالِدِهِ وَ الْوَالِدُ الْبَارُّ لِوَلَدِهِ وَ الْمَظْلُومُ يَقُولُ اللَّهُ وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي لَأَنْتَصِرَنَّ لَكَ وَ لَوْ بَعْدَ حِين‏[93]» [1] ـ المائده/32. [2] ـ فضل بن حسن حفيد شيخ طبرسى ،مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، نجف‏،حيدريه‏،1385 ق‏،ص107. [3] ـ آل عمران /104. [4] ـ آل عمران /110. [5] ـ المائده /63. [6] ـ التحریم /6. [7] ـ فتال نيشابورى ، روضة الواعظين و بصيرة المتعظين‏،قم‏، انتشارات رضى،چ اول،ج2،ص365. [8] ـ الحج،41. [9] ـ لقمان / 17. [10] ـ التوبه /111و112. [11] ـ النحل /90. [12] ـ النحل /125. [13]ـ شیخ حر عاملی ،وسائل الشیعه ، قم، مؤسسه آل البیت،1409،ج16،ص119. [14] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج44،ص329. [15] ـ  عبد الواحد تميمى آمدى ،تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏،قم‏، دفتر تبليغات‏،1366 ش‏،ص332.‏ [16] ـ تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏‏،ص332.‏ [17] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج65،ص348. [18] ـ هود/58. [19] ـ هود/ 94. [20] ـ هود /66. [21] ـ الاعراف /165و166. [22] ـ اخوان حكيمى- احمد آرام‏،الحياة با ترجمه احمد آرام‏، تهران‏، دفتر نشر فرهنگ اسلامى،1380‏،ص805. [23] ـ محدث نورى، مستدرك الوسائل، قم ، مؤسسه آل البيت عليهم السلام ، 1408 ق،ج12،ص179. [24] ـ محدث نوری ، مستدرک الوسائل،قم،مؤسسه آل البیت ،1408،ج12،ص185. [25] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج54،ص234. [26] ـ محدث عاملى‏، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة،قم‏، آل البيت،1409 ق،16،ص123.‏ [27] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج67،ص304. [28] ـ ‏ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،16،ص118. [29] ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،ج16،ص146. [30] ـ محدث عاملى ، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، قم‏، آل البيت،1409 ق‏،ج16،ص 144.ج [31]ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،ج16،ص125. [32] ـ الصف /2و3. [33] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج2،ص56. [34] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج74، ص111. [35] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج72، ص212. [36]ـ  بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج67،ص309. [37] ـ  اخوان حكيمى- احمد آرام ،الحياة با ترجمه احمد آرام، تهران‏، دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏،1380 ش‏،ج2ص325. [38] ـ شيخ صدوق‏،من لا يحضره الفقيه‏،قم‏، جامعه مدرسين‏،1404 ق‏،ج4ص387. [39]ـ  الحياة با ترجمه احمد آرام، ج1،ص241. [40] ـ الاعراف ،176. [41] ـ الاعراف /103. [42] ـ هود /89. [43] ـ ابراهیم/25. [44] ـ العنکبوت /41. [45] ـ الانبیاء /62 الی67. [46] ـ شيخ كلينى‏، الكافي‏،تهران‏، اسلاميه‏،1362ش،ج2، ص288. [47] ـ النحل /125. [48] ـ عبد الواحد تميمى آمدى، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏،قم، دفتر تبليغات‏،1366ش،ص396. [49] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص 384. [50] ـ تصنيف غرر الحكم و درر الكلم،ص244. [51] ـ  تصنيف غرر الحكم و درر الكلم،ص385. [52] ـ المزمل /10. [53] ـ تصنيف غرر الحكم و درر الكلم،ص287. [54] ـ هود /49. [55] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج75، ص269. [56] ـ ‏ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج 68، ص428. [57] ـ هود /52. [58] ـ هود /42 [59] ـ مریم /45. [60] ـ هود /32. [61] ـ هود /36. [62] ـ هود /51. [63] ـ هود /61. [64] ـ الانبیاء /52. [65] ـ الاعراف /86. [66] ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،ج16،ص131. [67] ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،ج16،ص132. [68] ـ هود /85. [69] ـ الکافی ،ج1،ص14. [70] ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،ج16،ص143. [71] ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة ،ج16،ص146. [72] ـ ق /17و18. [73] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص286. [74] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص286. [75] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج75،ص91. [76] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص286. [77] ـ تاج الدين شعيرى‏، جامع الأخبار، قم‏ ، انتشارات رضى ، 1405ق،ص93. [78] ـ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص286. [79] ـ جامع الأخبار، ص93. [80] ـ جامع الأخبار، ص94. [81] ـ جامع الأخبار، ص94. [82] ـ جامع الأخبار، ص94. [83] ـ جامع الأخبار، ص94. [84] ـ  جامع الأخبارص93.   [85] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج74،ص425. [86] ـ یوسف/88 الی 92.0 [87] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج75،ص59. [88] ـ سيد ابن طاوس ،الملاحم و الفتن في ظهور الغائب المنتظر( عج)، قم ،شريف رضى،1370 ش‏،ص215. [89] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج1،ص224. [90] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج66،ص274. [91] ـ نهج البلاغه ،ص427،نامه ی 53. [92] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج53 ،ص 1. الاعراف /186. [93] ـ همان،ص423.

                                سنت الاهی درباره هدایت انسان «فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ[1]» امام صادق(ع) می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَيْراً نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً مِنْ نُورٍ فَأَضَاءَ لَهَا سَمْعُهُ وَ قَلْبُهُ حَتَّى يَكُونَ أَحْرَصَ عَلَى مَا فِي أَيْدِيكُمْ مِنْكُمْ وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً سَوْدَاءَ فَأَظْلَمَ لَهَا سَمْعُهُ وَ قَلْبُه‏[2]»  امام صادق(ع) می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَيْراً نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً مِنْ نُورٍ وَ فَتَحَ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكاً يُسَدِّدُهُ وَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَكَتَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةً سَوْدَاءَ وَ سَدَّ مَسَامِعَ قَلْبِهِ وَ وَكَّلَ بِهِ شَيْطَاناً يُضِلُّهُ[3]» امام صادق(ع) می فرماید: «إِنَّ الْقَلْبَ لَيَتَجَلْجَلُ فِي الْجَوْفِ يَطْلُبُ الْحَقَّ فَإِذَا أَصَابَهُ اطْمَأَنَّ وَ قَرَّ[4]» امام صادق(ع) به پسر اشیم می فرماید: «ا تَدْرِي مَا الْحَرَجُ؟ قُلْتُ لَا فَقَالَ بِيَدِهِ وَ ضَمَّ أَصَابِعَهُ الشَّيْ‏ءُ الْمُصْمَتُ الَّذِي لَا يَخْرُجُ مِنْهُ شَيْ‏ءٌ وَ لَا يَدْخُلُ فِيهِ شَيْ‏ءٌ[5]»   « وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنينَ[6]» أبان بن تغلب از امام باقر(ع) نقل می کند این آیه «لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ»:«نزلت فينا أهل البيت[7]» امام باقر(ع): «هذه الآية لآل محمد (ص)، و لأشياعهم[8]»                                                                     حافظ:         تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن     که خواجه خود روش بنده پروری داند                                                   انفاق در راه خدا «مَثَلُ الَّذينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فى سَبيلِ‏اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فى كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ[9]» «وَ مَثَلُ الَّذينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ تَثْبيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَها ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌّ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصيرٌ[10] »  «و مثَل كسانى كه اموال خويش را براى طلب رضاى خدا از روى يقين و اعتقاد انفاق مى‏كنند، مثَل بوستانى است بر تپه‏اى، كه بارانى تند، بر آن بارد و دو چندان ميوه دهد، و اگر نه بارانى تند كه نرم بارانى بر آن بارد. خدا به كارهاى شما بيناست.[11] » «وَ ما لَكُمْ أَلاَّ تُنْفِقُوا في‏ سَبيلِ اللَّه‏[12]» انفاق به فقراء غضب خدا را خاموش می کند امام صادق(ع): «لَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَيْئاً مِنْ حُلْوٍأَوْ فَضْلِ طَعَامٍ تَصْرِفُهُ فِي بُطُونٍ خَالِيَةٍ  تُسَكِّنُ بِهَا غَضَبَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى[13]» مُعَلَّى بْنِ خُنَيْسٍ می گوید: «خَرَجَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِي لَيْلَةٍ قَدْ رَشَّتِ السَّمَاءُ وَ هُوَ يُرِيدُ ظُلَّةَ بَنِي سَاعِدَةَ فَاتَّبَعْتُهُ فَإِذَا هُوَ قَدْ سَقَطَ مِنْهُ شَيْ‏ءٌ فَقَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ رُدَّ عَلَيْنَا قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ أَنْتَ مُعَلًّى قُلْتُ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ لِي الْتَمِسْ بِيَدِكَ فَمَا وَجَدْتَ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَادْفَعْهُ إِلَيَّ قَالَ فَإِذَا بِخُبْزٍ مُنْتَشِرٍ فَجَعَلْتُ أَدْفَعُ إِلَيْهِ مَا وَجَدْتُ فَإِذَا أَنَا بِجِرَابٍ مِنْ خُبْزٍ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَحْمِلُهُ عَنْكَ فَقَالَ لَا أَنَا أَوْلَى بِهِ مِنْكَ وَ لَكِنِ امْضِ مَعِي قَالَ فَأَتَيْنَا ظُلَّةَ بَنِي سَاعِدَةَ فَإِذَا نَحْنُ بِقَوْمٍ نِيَامٍ فَجَعَلَ يَدُسُّ الرَّغِيفَ وَ الرَّغِيفَيْنِ تَحْتَ ثَوْبِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ حَتَّى أَتَى عَلَى آخِرِهِ ثُمَّ انْصَرَفْنَا فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ يَعْرِفُ هَؤُلَاءِ الْحَقَّ فَقَالَ لَوْ عَرَفُوا لَوَاسَيْنَاهُمْ بِالدُّقَّةِ وَ الدُّقَّةُ هِيَ الْمِلْحُ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَخْلُقْ شَيْئاً إِلَّا وَ لَهُ خَازِنٌ يَخْزُنُهُ إِلَّا الصَّدَقَةَ فَإِنَّ الرَّبَّ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَلِيهِمَا بِنَفْسِهِ وَ كَانَ أَبِي إِذَا تَصَدَّقَ بِشَيْ‏ءٍ وَضَعَهُ فِي يَدِ السَّائِلِ ثُمَّ ارْتَدَّهُ مِنْهُ وَ قَبَّلَهُ وَ شَمَّهُ ثُمَّ رَدَّهُ فِي يَدِ السَّائِلِ وَ ذَلِكَ أَنَّهَا تَقَعُ فِي يَدِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِي يَدِ السَّائِلِ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُنَاوِلَ مَا وَلَاهَا اللَّهُ تَعَالَى إِنَّ صَدَقَةَ اللَّيْلِ تُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ وَ تَمْحَقُ الذَّنْبَ الْعَظِيمَ وَ تُهَوِّنُ الْحِسَابَ وَ صَدَقَةَ النَّهَارِ تُثْمِرُ الْمَالَ وَ تَزِيدُ فِي الْعُمُرِ إِنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ ع لَمَّا مَرَّ عَلَى الْبَحْرِ أَلْقَى بِقُرْصٍ مِنْ قُوتِهِ فِي الْمَاءِ فَقَالَ لَهُ بَعْضُ الْحَوَارِيِّينَ يَا رُوحَ اللَّهِ وَ كَلِمَتَهُ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا هُوَ مِنْ قُوتِكَ قَالَ فَعَلْتُ هَذَا لِتَأْكُلَهُ دَابَّةٌ مِنْ دَوَابِّ الْمَاءِ وَ ثَوَابُهُ عِنْدَ اللَّهِ الْعَظِيم[14]‏»                                     وحدت نعمت بزرک «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَميعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً وَ كُنْتُمْ عَلى‏ شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُون[15]»‏     ابان بن تغلب از امام صادق(ع) نقل می کند:«نَحْنُ حَبْلُ اللَّهِ الَّذِي قَالَ اللَّه ُ: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً.فَالْمُسْتَمْسِكُ بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ الْمُسْتَمْسِكُ بِالْبِرِّ كَذَا فَمَنْ تَمَسَّكَ بِهِ كَانَ مُؤْمِناً، وَ مَنْ تَرَكَهُ كَانَ خَارِجاً مِنَ الْإِيمَانِ[16]». علی بن ابراهیم از امام باقر(ع)نقل می کند: «أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلِمَ أَنَّهُم سَيَفتَرِقُونَ بَعدَ نَبِيِّهِم وَ يَختَلِفُونَ فَنَهَاهُم عَنِ التَّفَرُّقِ كَمَا نَهَى مَن كَانَ قَبْلَهُم فَأَمَرَهُم أَن يَجْتَمِعُوا عَلَى وَلَايَةِ آلِ مُحَمَّدٍ ع وَ لَا يَتَفَرَّقُوا[17]» «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى‏ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً وَ يُذيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ[18] » یکی از مفسرین اهل سنت در تفسیر این آیه می نویسد: « قُلْ يا محمد: هُوَ الْقادِرُ عَلى‏ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ، كما فعل بقوم نوح و لوط و أصحاب الفيل، أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ، كما أغرق فرعون و خسف بقارون، و قيل: من فوقكم بتسليط أكابركم و حكامكم عليكم. أَوْ يَلْبِسَكُم شِيَعاً أي: فرقا متحزبين على أهواء شتى، فينشب القتال بينكم، وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ، بقتال بعضكم بعضا.[19]»  قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): «مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُمَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مِن غَيْرِ أَنْ يُنْقَصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْ‏ءٌ[20]»  أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع):  «قِوَامُ الدِّينِ بِأَرْبَعَةٍ بِعَالِمٍ نَاطِقٍ مُسْتَعْمِلٍ لَهُ وَ بِغَنِيٍّ لَا يَبْخَلُ بِفَضْلِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِ اللَّهِ وَ بِفَقِيرٍ لَا يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ وَ بِجَاهِلٍ لَا يَتَكَبَّرُ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ فَإِذَا اكْتَتَمَ الْعَالِمُ عِلْمَهُ وَ بَخِلَ الْغَنِيُّ وَ بَاعَ الْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ وَ اسْتَكْبَرَ الْجَاهِلُ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ رَجَعَتِ الدُّنْيَا عَلَى تُرَاثِهَا قَهْقَرَى وَ لَا تَغُرَّنَّكُمْ كَثْرَةُ الْمَسَاجِدِ وَ أَجْسَادُ قَوْمٍ مُخْتَلِفَةٍ قِيلَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ كَيْفَ الْعَيْشُ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ فَقَالَ خَالِطُوهُمْ بِالْبَرَّانِيَّةِ يَعْنِي فِي الظَّاهِرِ وَ خَالِفُوهُمْ فِي الْبَاطِنِ لِلْمَرْءِ مَا اكْتَسَبَ وَ هُوَ مَعَ مَنْ أَحَبَّ وَ انْتَظِرُوا مَعَ ذَلِكَ الْفَرَجَ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى‏[21]» ابی بصیر ازامام صادق(ع)و او از(رَسُولُ اللَّهِ(ص)نقل می کند :  «لَا حَاجَةَ لِلَّهِ فِيمَنْ لَيْسَ لَهُ فِي مَالِهِ وَ بَدَنِهِ نَصِيبٌ[22] »                                                    آثارگناه رفتاری هایی که دراین دنیا دامنگیر انسان می شوند یا مکافات عمل هستند و یا برای امتحان، برای تعدادی پایه ترقی و تکامل است و برای گروهی تخفیف کیفر اخروی،صورت اخیر لطفی است از طرف خداوند برای گناهکاران تا از مجازات اخروی آنها کاسته شود و ممکن است در این دنیا پاک گردند و به سرای باقی سفر کنند     . گناهان دریک تقسیم کلی دارای  دو نوع اند الف. گناهان بدنی و جسمی. آن گناهانی هستند که انسان با یکی از اعضای بدن آن را انجام می دهد. مثل: غیبت، زنا ، دزدی، فحاشی و…  . ب.و گناهان غیر بدنی. آن گناهانی هستند که آدمی در دل و ضمیر خود آنها را انجام می دهد. مثل: حسد، کینه، بخل و… 1 ـ پشیمانی و حسرت دنیا وآخرت. «وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمينَ مُشْفِقينَ مِمَّا فيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغيرَةً وَ لا كَبيرَةً إِلاَّ أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ[23]» دفتر اعمال گشوده شود. مجرمان را بينى كه از آنچه در آن آمده است بيمناكند و مى‏گويند: واى بر ما، اين چه دفترى است كه هيچ گناه كوچك و بزرگى را حساب ناشده رها نكرده است. آن گاه اعمال خود را در مقابل خود بيابند و پروردگار تو، به كسى ستم نمى‏كند. «وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ في‏ عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً  اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى‏ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسيبا  َمنِ اهْتَدى‏ فَإِنَّما يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏ وَ ما كُنَّا مُعَذِّبينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً[24]» طائر به معنای عمل انسان است: «عمله، فإنّه كالطائر يصعد إلى فوق فِي عُنُقِهِ كالطوق الملازم للإنسان وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً صحيفة عمله يَلْقاهُ مَنْشُوراً مفتوحا أمامه[25]» امام باقر(ع) در باره آیه ی(الزمناه طائره...)می فرماید: «خيره و شرّه معه، حيث كان لا يستطيع فراقه، حتّى يعطى كتابه يوم القيامة بما عمل[26]» «وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفيها فَفَسَقُوا فيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْميراً[27]» هنگامى كه بخواهيم شهر و ديارى را نابود كنيم به مترفين دستور اطاعت مى‏دهيم، ولى آنان سرپيچى مى‏كنند. اختصاص امر به مترفين با اين كه اطاعت بر همگان لازم است، براى اين است كه ساير مردم نوعا تابع سردمداران هستند. امر به رؤسا، امر به ساير مردم نيز هست. مُتْرَفِيها: صاحبان نعمت و ثروت كه اهل طغيان و سركشى باشند. «الترفه»: نعمت. فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ‏: عذاب ما بر آن مقرّر شد. فَدَمَّرْناها: هلاك و نابود ساختيم[28]. حضرت علی(ع) می فرماید:«فَالْهَوَى مِنْ ذَلِكَ عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى الْبَغْيِ وَ الْعُدْوَانِ وَ الشَّهْوَةِ وَ الْعِصْيَانِ فَمَنْ بَغَى كَثُرَتْ غَوَائِلُهُ وَ تَخَلَّى مِنْهُ وَ نُصِرَ عَلَيْهِ وَ مَنِ اعْتَدَى لَمْ تُؤْمَنْ بَوَائِقُهُ وَ لَمْ يَسْلَمْ قَلْبُهُ وَ مَنْ لَمْ يَعْدِلْ نَفْسَهُ عَنِ الشَّهَوَاتِ خَاضَ فِي الْحَسَرَاتِ وَ سَبَحَ فِيهَا وَ مَنْ عَصَى ضَلَّ عَمْداً بِلَا عُذْرٍ وَ لَا حُجَّةٍ[29]»  هوى نفس چهار شعبه دارد:  تجاوز، عداوت، شهوت و معصيت، هر كس تجاوز كند گرفتاريهايش زياد مى‏گردد، مردم از او دورى مى‏كنند و او را يارى نخواهند كرد.هر كس دشمنى با مردم نمايد از آنان ايمن نخواهد بود و دلش هم سالم نخواهد ماند، و هر كس خود را از شهوات باز ندارد در حسرت‏ها فرو خواهد رفت، و در آن غرق خواهد شد، و هر كس خود را به عصيان آلوده كند از روى عمد و بدون عذر و برهان خود را در ضلالت و گمراهى افكنده است. 2 ـ باعث غم و اندوه زیاد می شود. علی(ع): «وَ كَمْ مِنْ شَهْوَةِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ حُزْناً طَوِيلًا[30]» امام صادق(ع): «وَ الذُّنُوبُ الَّتِي تُورِثُ النَّدَمَ الْقَتْل[31]»  یاری نکردن امام حسین(ع)موجب اندوه شدید شد روز ی علی(ع)به یکی از صحابه ی پیامبر(ص)(براء بن عازب)فرمود: «يَا بَرَاءُ يُقْتَلُ ابْنِيَ الْحُسَيْنُ(ع) وَ أَنْتَ حَيٌّ لَا تَنْصُرُهُ فَلَمَّا قُتِلَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ ع كَانَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ يَقُولُ صَدَقَ وَ اللَّهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قُتِلَ الْحُسَيْنُ وَ لَمْ أَنْصُرْهُ ثُمَّ يُظْهِرُ الْحَسْرَةَ عَلَى ذَلِكَ وَ النَّدَم[32]»‏ 2 ـ  آثارسبک شمردن نماز حضرت فاطمه (ع) از پدرش محمّد (ص) پرسيد: پدرم! سزاى مردان وزنانى كه نماز خود را سبك بشمارند چيست؟ پیامبر(ص)درجواب دخترش فرمود: هر مرد و زنى نماز خود را سبك بشمارد خداوند او را به پانزده خصلت دچار مى‏كند: شش خصلت در دنيا وسه خصلت هنگام مرگ و سه خصلت در قبر و سه خصلت در قيامت هنگامى كه از قبرخارج مى‏شود. امّا خصلت‏هائى كه در دنيا به او مى‏رسد: «1ـ يرفع اللَّه البركة من عمره. 2 ـ و يرفع اللَّه البركة من رزقه. 3 ـ و يمحو اللَّه (عزّ) سيماء الصّالحين من وجهه.4ـ و كلّ عمل يعمله لا يوجر عليه.  5 ـ و لا يرفع دعاؤه الى السّماء.6 ـ و ليس له حظّ في دعاء الصّالحين. امّا خصلتهائى كه هنگام مرگ به او مى‏رسد: 1 ـ أنّه يموت ذليلا . 2ـ يموت جائعا .3 ـ يموت عطشانا فلو سقي من انهار الدّنيا لم يرو عطشه امّا خصلتهائى كه در قبر به او مى‏رسد: 1 ـ  يوكّل اللَّه به ملكا يزعجه في قبره.2 ـ يضيّق عليه قبره.3 ـ تكون الظّلمة في قبره. امّا خصلتهائى كه روز قيامت هنگام بيرون آمدن از قبر به او مى‏رسد: 1 ـ أن يوكّل اللَّه به ملكا يسحبه على وجهه و الخلائق ينظرون إليه.2 ـ يحاسب حسابا شديدا .3 ـ لا ينظر اللَّه إليه و لا يزكّيه و له عذاب أليم[33].» امیرالمؤمنین(ع): «اتَّقُوا مَعَاصِيَ اللَّهِ فِي الْخَلَوَاتِ فَإِنَّ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِمُ[34]» 3 ـ سبب دشمنی با اهلبیت پیغمبر(ع) «وَ قالَ فِرْعَوْنُ ذَرُوني‏ أَقْتُلْ مُوسى‏ وَ لْيَدْعُ رَبَّهُ إِنِّي أَخافُ أَنْ يُبَدِّلَ دينَكُمْ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسادَ[35]» فرعون گفت: بگذاريد موسى را بكشم و او خداى خود را به يارى طلبد. مى‏ترسم دينتان را ديگرگون كند يا در اين سرزمين فسادى برانگيزد. ازامام صادق(ع)سؤال شد که چه چیز سبب شد که فرعون موسی را نکشد با اینکه تصمیم برقتل او گرفته بود،فرمود: «مَنَعَتْهُ رِشْدَتُهُ وَ لَا يَقْتُلُ الْأَنْبِيَاءَ وَ أَوْلَادَ الْأَنْبِيَاءِ إِلَّا أَوْلَادُ الزِّنَا[36]» حلال زاده بودن فرعون باعث شد که  موسی را نکشد. امام باقر(ع): «لَا يَقْتُلُ النَّبِيِّينَ وَ لَا أَوْلَادَهُمْ إِلَّا أَوْلَادُ الزِّنَا[37]» امام باقر(ع): «إِنَّ عَاقِرَ نَاقَةِ صَالِحٍ كَانَ أَزْرَقَ ابْنَ بَغِيٍّ وَ إِنَّ قَاتِلَ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ ابْنُ بَغِيٍّ وَ كَانَتْ مُرَادٌ تَقُولُ مَا نَعْرِفُ لَهُ فِينَا أَباً وَ لَا نَسَباً وَ إِنَّ قَاتِلَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ ابْنُ بَغِيٍّ وَ إِنَّهُ لَمْ يَقْتُلِ الْأَنْبِيَاءَ وَ لَا أَوْلَادَ الْأَنْبِيَاءِ إِلَّا أَوْلَادُ الْبَغَايَا[38]» اَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع):  «مَا مِنْ عَبْدٍ إِلَّا وَ عَلَيْهِ أَرْبَعُونَ جُنَّةً حَتَّى يَعْمَلَ أَرْبَعِينَ كَبِيرَةً فَإِذَا عَمِلَ أَرْبَعِينَ كَبِيرَةً انْكَشَفَتْ عَنْهُ الْجُنَنُ فَتَقُولُ الْمَلَائِكَةُ مَنِ الْحَفَظَةُ الَّذِينَ مَعَهُ يَا رَبَّنَا هَذَا عَبْدُكَ قَدِ انْكَشَفَتْ عَنْهُ الْجُنَنُ فَيُوحِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِمْ أَنِ اسْتُرُوا عَبْدِي بِأَجْنِحَتِكُمْ فَتَسْتُرُهُ الْمَلَائِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا فَمَا يَدَعُ شَيْئاً مِنَ الْقَبِيحِ إِلَّا قَارَفَهُ حَتَّى يَتَمَدَّحُ إِلَى النَّاسِ بِفِعْلِهِ الْقَبِيحِ فَتَقُولُ الْمَلَائِكَةُ يَا رَبِّ هَذَا عَبْدُكَ مَا يَدَعُ شَيْئاً إِلَّا رَكِبَهُ وَ إِنَّا لَنَسْتَحْيِي مِمَّا يَصْنَعُ فَيُوحِي اللَّهُ إِلَيْهِمْ أَنِ ارْفَعُوا أَجْنِحَتَكُمْ عَنْهُ فَإِذَا فُعِلَ ذَلِكَ أَخَذَ فِي بُغْضِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَهْتِكُ اللَّهُ سِتْرَهُ فِي السَّمَاءِ وَ يَسْتُرُهُ فِي الْأَرْضِ فَتَقُولُ الْمَلَائِكَةُ هَذَا عَبْدُكَ قَدْ بَقِيَ مَهْتُوكَ السِّتْرِ فَيُوحِي اللَّهُ إِلَيْهِمْ لَوْ كَانَ لِي فِيهِ حَاجَةٌ مَا أَمَرْتُكُمْ أَنْ تَرْفَعُوا أَجْنِحَتَكُمْ عَنْهُ[39]» ابو الحسن(ع): «يا داود إنّ الحرام لا ينمي و إن نمى لا يبارك له فيه و ما أنفقه لم يؤجر عليه و ما خلّفه كان زاده إلى النّار[40]». امام باقر(ع)فرمود: «كَانَ قَاتِلُ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا وَلَدَ زِنًا وَ قَاتِلُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ع وَلَدَ زِنًا وَ لَمْ تَحْمَرَّ السَّمَاءُ إِلَّا لَهُمَا[41]» ابی بصیر از امام صادق(ع) واو از پیغمبر خدا(ص)نقل می کند: «لَا حَاجَةَ لِلَّهِ فِيمَنْ لَيْسَ لَهُ فِي مَالِهِ وَ بَدَنِهِ نَصِيب‏[42]» موسى بن جعفر(ع)از پدرانش وانها از رسول خدا(ص): «للمؤمن اثنان و سبعون سترا، فاذا أذنب ذنبا انهتك عنه ستر، فان تاب ردّه اللّه إليه و سبعة معه، و إن أبى إلّا قدما قدما في المعاصي تهتّك عنه أستاره، فان تاب ردّها اللّه إليه و مع كلّ ستر منها سبعة، فان أبى إلّا قدما قدما في المعاصي شكت الملائكة إلى ربّها فتهتّكت أستاره و بقى بلاستر، فأوحى اللّه تعالى إلى ملائكته أن استروا عبدي بأجنحتكم، فإنّ‏ بني آدم يغيّرون و لا يغيّرون و أنا اغيّر و لا اغيّر، فان أبى إلّا قدما قدما في المعاصي شكت الملائكة إلى ربّها و رفعت أجنحتها و قالت يا ربّ! إنّ عبدك هذا قد اقذرنا ممّا يأتي من الفواحش ما ظهر منها و ما بطن، قال: فيقول اللّه تعالى لهم: كفّوا عنه أجنحتكم فلو عمل الخطيئة في سواد اللّيل أو في ضوء النهار أو في مفازة أو قعر بحر لأجراها اللّه تعالى على ألسنة الناس، فاسئلوا اللّه تعالى أن لا يهتك أستاركم[43]» 4 ـ سختی قلب. یکی از موانع معرفت، گناه است که بر عقل و فطرت تأثیر گذاشته و باعث انحراف از حق و ظرافت های خلقت می شود: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهارُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْماءُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ[44] » امام حسن(ع):  خدا متعال به یهودیان فرمود: «يَبِسَتْ قُلُوبُكُمْ مَعَاشِرَ الْيَهُودِ كَالْحِجَارَةِ الْيَابِسَةِ لَا تَرْشَحُ بِرُطُوبَةٍ أَيْ إِنَّكُمْ لَا حَقَّ اللَّهِ تُؤَدُّونَ وَ لَا أَمْوَالَكُمْ تَتَصَدَّقُونَ وَ لَا بِالْمَعْرُوفِ تَتَكَرَّمُونَ وَ لَا لِلضَّيْفِ تُقْرُونَ وَ لَا مَكْرُوباً تُغِيثُونَ وَ لَا بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْإِنْسَانِيَّةِ تُعَاشِرُونَ وَ تُوَاصِلُو[45]»    ابی بصیر می گوید از امام صادق(ع) شنیدم که فرمود: «إِذَا أَذْنَبَ الرَّجُلُ خَرَجَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ فَإِنْ تَابَ انْمَحَتْ وَ إِنْ زَادَ زَادَتْ حَتَّى تَغْلِبَ عَلَى قَلْبِهِ فَلَا يُفْلِحُ بَعْدَهَا أَبَدا[46]» رسول خدا(ص)فرمود:  «إِنَّ الْعَبْدَ كُلَّمَا أَذْنَبَ ذَنْباً حَصَلَ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ حَتَّى يُسَوِّدَ قَلْبَ[47]» نعمان بن بشیرمی گوید از رسول خدا(ص) شنیدم که فرمود: «أَلَا وَ إِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ وَ إِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ أَلَا وَ هِيَ الْقَلْب[48]»‏ رسول خدامی فرماید: «لَا تُكْثِرُوا الْكَلَامَ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْكَلَامِ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ تَقْسُو الْقَلْبَ إِنَّ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنَ اللَّهِ الْقَلْبُ الْقَاسِي‏[49]» رسول خدا(ص): «يَا عَلِيُّ ثَلَاثٌ يُقْسِينَ الْقَلْبَ: اسْتِمَاعُ اللَّهْوِ وَ طَلَبُ الصَّيْدِ وَ إِتْيَانُ بَابِ السُّلْطَا[50]» ابن نباته از امیر المؤمنین(ع)نقل می کند که آن حضرت فرمود: «ما جفّت الدّموع إلّا لقسوة القلوب و ما قست القلوب إلّا لكثرة الذنوب[51]»   5 ـ  مانع استجابت دعا است یکی از عوامل مهمی که باعث می گردد ارتباط بنده با خدا قطع گردد و توفیق دعا خواندن واستجابت از او گرفته شود، انجام دادن گناه است. در دعای کمیل می فرماید:  «اللهم اغفرلی الذنوب التی تحبس الدعا اللهم اغفر لی الذنوب الّتی تغیرالنعم»                                     و باز حضرت علی (ع) می فرماید:«الْمَعْصِيَةُ تَمْنَعُ الْإِجَابَة[52]» درجه ی  توابین روزی امیرالمؤمنین(ع) شنید شخصی أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ می گوید،علی(ع)درجوابش فرمود: «ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ أَ وَ تَدْرِي مَا حَدُّ الِاسْتِغْفَارِ الِاسْتِغْفَارُ دَرَجَةُ الْعِلِّيِّينَ وَ هُوَ اسْمٌ وَاقِعٌ عَلَى سِتَّةِ مَعَانٍ أَوَّلُهَا النَّدَمُ عَلَى مَا مَضَى وَ الثَّانِي الْعَزْمُ عَلَى تَرْكِ الْعَوْدِ إِلَيْهِ أَبَداً وَ الثَّالِثُ أَنْ تُؤَدِّيَ إِلَى الْمَخْلُوقِينَ حَتَّى تَلْقَى اللَّهَ أَمْلَسَ وَ الرَّابِعُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى كُلِّ فَرِيضَةٍ ضَيَّعْتَهَا فَتُؤَدِّيَ حَقَّهَا وَ الْخَامِسُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى اللَّحْمِ الَّذِي نَبَتَ عَلَى السُّحْتِ وَ الْمَعَاصِي فَتُذِيبَهُ وَ السَّادِسُ أَنْ تُذِيقَ الْجِسْمَ أَلَمَ الطَّاعَةِ كَمَا أَذَقْتَهُ حَلَاوَةَ الْمَعْصِيَةِ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَقُولُ أَسْتَغْفِرُ اللَّه[53]»‏ 6 ـ بی شرمی و بی حیایی حضرت علی (ع) در دعای کمیل می فرماید:«للهم اغفرلی الذنوب التی تهتک العصم»          لطف حـق با تـو مـداراها کـند         چون که  ازحد  بگذرد رسو اکند امام سجاد (ع) در حدیثی گناهانی که پرده دری می کنند را اینگونه برشمارد: «الذنوب التی تهتک العصم شرب الخمر»   7 ـ کوتاهی عمر ابو خالد کابلی می گوید از امام سجاد(ع)شنیدم که فرمود: «...وَ الذُّنُوبُ الَّتِي تُعَجِّلُ الْفَنَاءَ قَطِيعَةُ الرَّحِمِ وَ الْيَمِينُ الْفَاجِرَةُ وَ الْأَقْوَالُ الْكَاذِبَةُ وَ الزِّنَا وَ سَدُّ طَرِيقِ الْمُسْلِمِينَ وَ ادِّعَاءُ الْإِمَامَةِ بِغَيْرِ حَقٍّ[54] » «وَ لا تجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ[55]» پیامبرخدا(ص): «القلب ثلاثة أنواع: قلب مشغول بالدنيا، و قلب مشغول بالعقبى، و قلب مشغول بالمولى؛ أمّا القلب المشغول بالدنيا فله الشدّة و البلاء، و أمّا القلب المشغول بالعقبى فله الدرجات العلى، و أمّا القلب المشغول بالمولى فله الدّنيا و العقبى و المولى[56]» امام صادق(ع): «إنّ اللّه تعالى إذا غضب على امّة ثمّ لم ينزل بها العذاب أغلى أسعارها و قصّر أعمارها و لم تربح تجّارها و لم تغرز أنهارها و لم تزكّ ثمارها و سلّط عليها شرارها و حبس عليها أمطارها[57]». امام صادق(ع): «مَنْ يَمُوتُ بِالذُّنُوبِ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَمُوتُ بِالْآجَالِ وَ مَنْ يَعِيشُ بِالْإِحْسَانِ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَعِيشُ بِالْأَعْمَار.[58]» رَسُولُ اللَّهِ(ص): «ثَلَاثَةٌ مِنَ الذُّنُوبِ تُعَجَّلُ عُقُوبَتُهَا وَ لَا تُؤَخَّرُ إِلَى الْآخِرَةِ عُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَ الْبَغْيُ عَلَى النَّاسِ وَ كُفْرُ الْإِحْسَان[59]»‏ امام جعفرصادق(ع): «تجنبوا البوائق يمد لكم في الاعمار[60]» امام صادق(ع): «الْمَغْبُونُ مَنْ غُبِنَ عُمُرَهُ سَاعَةً بَعْدَ سَاعَة[61]» امام صادق(ع): «مَنِ اسْتَوَى يَوْمَاهُ فَهُوَ مَغْبُونٌ وَ مَنْ كَانَ آخِرُ يَوْمِهِ شَرَّهُمَا فَهُوَ مَلْعُونٌ وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفِ الزِّيَادَةَ فِي نَفْسِهِ كَانَ إِلَى النُّقْصَانِ أَقْرَبَ وَ مَنْ كَانَ إِلَى النُّقْصَانِ أَقْرَبَ فَالْمَوْتُ خَيْرٌ لَهُ مِنَ الْحَيَاة[62]» از امام باقر(ع)نقل شده که خدا به حضرت شعيب(ع)فرمود: «إنّي معذّب من قومك مائة ألف، أربعين ألفا من شرارهم و ستّين ألفا من خيارهم، فقال: يا رب هؤلاء الأشرار فما بال الأخيار؟ فأوحى اللّه (عز): إنّهم داهنوا أهل المعاصي و لم يغضبوا لغضبي.[63] امام صادق(ع): «إنّي لأرجو النجاة لهذه الامّة لمن عرف حقّنا منهم إلّا لأحد ثلاثة: صاحب سلطان جائر و صاحب هوى و الفاسق المعلن[64]». قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع): «زِينَةَ الْعِلْمِ الْإِحْسَانُ وَ أَشْرَفَ الْمَوْتِ قَتْلُ الشَّهَادَةِ وَ خَيْرَ الْأُمُورِ خَيْرُهَا عَاقِبَةً وَ مَا قَلَّ وَ كَفَى خَيْرٌ مِمَّا كَثُرَ وَ أَلْهَى وَ الشَّقِيَّ مَنْ شَقِيَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ وَ السَّعِيدَ مَنْ وُعِظَ بِغَيْرِهِ وَ أَكْيَسَ الْكَيْسِ التُّقَى وَ أَحْمَقَ الْحُمْقِ الْفُجُورُ وَ شَرَّ الرِّوَايَةِ الْكَذِب[65]»‏ اخلاق ، رمز موفقيت پيامبر (ص). فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ (159) مرحوم شبر در كتاب اخلاقش می نویسد كسي خدمت پيامبر(ص) آمد و روبروى حضرت قرار گرفت سؤال كرد دين چيست؟ پيامبر(ص) فرمود : « حُسْنُ الْخُلُقِ ثُمَّ أَتَاهُ عَنْ يَمِينِهِ فَقَالَ مَا الدِّينُ فَقَالَ حُسْنُ الْخُلُقِ ثُمَّ أَتَاهُ مِنْ قِبَلِ شِمَالِهِ فَقَالَ مَا الدِّينُ فَقَالَ حُسْنُ الْخُلُقِ ثُمَّ أَتَاهُ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ مَا الدِّينُ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ وَ قَالَ أَ مَا تَفْقَهُ الدِّينُ هُوَ أَنْ لَا تَغْضَبَ وَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الشُّؤْمُ قَالَ سُوءُ الْخُلُق[66]‏» 8 ـ عواقب بد اخلاقی 1ـ خودش در عذاب  است امام صادق(ع)در این زمینه می فرماید: «مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفْسَهُ وَ مَنْ كَثُرَ كَلَامُهُ كَثُرَ سَقَطُهُ[67]» 2ـ عیالش از دست او در اذیت است . علی(ع): «مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ مَلَّهُ أَهْلُه[68]» 3ـ رزق او کم می شود. علی(ع):«مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ ضَاقَ رِزْقُه‏[69]» 9 ـ بی ایانی و عدم رعایت حق همسایه انفاق به فقراء غضب خدا را خاموش می کند امام صادق(ع): «لَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَيْئاً مِنْ حُلْوٍأَوْ فَضْلِ طَعَامٍ تَصْرِفُهُ فِي بُطُونٍ خَالِيَةٍ  تُسَكِّنُ بِهَا غَضَبَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى[70]» ازموجبات بی ایمانی انسان عدم رسیده گی به همسایه است. امام صادق(ع) به سلیمان نوفلی:از پدر ش و آنها  از رسول خدا(ص) شنیده اند،آنحضرت فرمود: «مَا آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَ جَارُهُ جَائِعٌ فَقُلْنَا هَلَكْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ مِنْ فَضْلِ طَعَامِكُمْ وَ مِنْ فَضْلِ تَمْرِكُمْ وَ رِزْقِكُمْ وَ خِرَقِكُمْ  تُطْفِئُونَ بِهَا غَضَبَ الرَّبِّ وَ سَأُنَبِّئُكَ بِهَوَانِ الدُّنْيَا  وَ هَوَانِ شَرَفِهَا عَلَى مَا مَضَى مِنَ السَّلَفِ وَ التَّابِعِينَ  فَقَدْ حَدَّثَنِي أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ قَالَ لَمَّا تَجَهَّزَ الْحُسَيْنُ ع إِلَى الْكُوفَةِ أَتَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَاشَدَهُ اللَّهَ وَ الرَّحِمَ أَنْ يَكُونَ هُوَ الْمَقْتُولَ بِالطَّفِّ فَقَالَ(ع): أَنَا أَعْرَفُ بِمَصْرَعِي مِنْكَ وَ مَا وُكْدِي مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا فِرَاقَهَا[71]» رسید گی به همسر امام صادق(ع)نقل می کند همسر عثمان بن مظعون خدمت پیامبرخدا(ص)رسید،عرضه داشت: «ان عثمان يصوم النهار و يقوم الليل فخرج رسول اللّه(ص) مغضبا يحمل نعليه حتّى جاء الى عثمان فوجده يصلّي فانصرف عثمان حين رأى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فقال له يا عثمان لم يرسلني اللّه بالرهبانية و لكن بعثني بالحنيفية السهلة.السمحة أصوم و أصلي و ألمس أهلي فمن أحبّ فطرتي فليستنّ بسنّتي و من سنّتي النكاح.[72]»  10 ـ زوال ونا بودی نعمت « وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ[73]» «أَوَ لَمْ يَسيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذينَ كانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَ ما كانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ[74]» آيا در زمين سفر نكرده‏اند تا بنگرند، چطور شد عاقبت آنان كه پيش از آنها بودند، از اهل مكه در نيرو و آثار قويتر بودند، خدا آنها را با گناهانشان گرفت، نگهدارنده‏اى از عذاب خدا براى آنها نبود. حضرت علی (ع) در دعای کمیل می فرماید: «اللهم اغفر لی الذنوب الّتی تغیر النعم» سماعه می گوید از امام صادق(ع)شنیدم که فرمود: «مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً فَسَلَبَهَا إِيَّاهُ حَتَّى يُذْنِبَ ذَنْباً يَسْتَحِقُّ بِذَلِكَ السَّلْب[75]» امام صادق(ع):  «الذُّنُوبُ الَّتِي تُغَيِّرُ النِّعَمَ الْبَغْی[76]» امام باقر(ع): «إِنَّ الْعَبْدَ لَيُذْنِبُ الذَّنْبَ فَيُزْوَى عَنْهُ الرِّزْق[77]» حمد بن مسلم می گوید،از امام صادق(ع)شنیدم که فرمود: «إِنَّ الذَّنْبَ يَحْرِمُ الْعَبْدَ الرِّزْق[78]»‏ 11 ـ آثار گناه بر جسم «وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِير[79]» امام صادق(ع): «امَا إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عِرْقٍ يَضْرِبُ وَ لَا نَكْبَةٍ وَ لَا صُدَاعٍ وَ لَا مَرَضٍ إِلَّا بِذَنْبٍ ثُمَّ قَالَ وَ مَا يَعْفُو اللَّهُ أَكْثَرُ مِمَّا يُؤَاخِذُ بِه‏[80]»  هيچ رگى دچار اضطراب و تشنج نمى‏شود، هيچ پائى به سنگ نمى‏خورد، هيچ درد سر و يا مرضى رخ نمى‏دهد جز در اثر گناه. سپس امام (ع) فرمود : آنچه خدا از آن می گذرد بیشتر است از آنچه که مؤاخذه میکند امیرالمؤمنین(ع): «اتَّقُوا مَعَاصِيَ اللَّهِ فِي الْخَلَوَاتِ فَإِنَّ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِمُ[81]» قال الصَّادِقِ(ع)  «مَن حَفِظَ مِن شِيعَتِنَا أَرْبَعِينَ حَدِيثاً بَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَالِماً فَقِيهاً وَ لَمْ يُعَذِّبه[82]» ‏قال الصَّادِقِ(ع): « مَنْ قَدَّمَ فِي دُعَائِهِ أَرْبَعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ثُمَّ دَعَا لِنَفْسِهِ اسْتُجِيبَ لَه[83]» «إذا بلغ الرجل أربعين سنة و لم يغلب خيره شره قبل الشيطان بين عينيه و قال هذا وجه لا يفلح[84]» رسول خدا(ص)فرمود:«من جاوز الأربعين و لم يغلب خيره شره فليتجهز إلى النار[85]» علائم شیعه و اوصاف پرهیزگاران امام حسن عسكري(ع): «...وَ شِيعَةُ عَلِيٍّ (ع) هُمُ الَّذِينَ لَا يُبَالُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَ وَقَعَ الْمَوْتُ عَلَيْهِمْ أَوْ وَقَعُوا عَلَى الْمَوْتِ وَ شِيعَةُ عَلِيٍّ (ع) هُمُ الَّذِينَ يُؤْثِرُونَ إِخْوَانَهُمْ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ[86] آنها ديگران را بر خود مقدم مى‏دارند هر چند شخصا شديدا نيازمند باشند. وَ هُمُ الَّذِينَ لَا يَرَاهُمُ اللَّهُ حَيْثُ نَهَاهُمْ وَ لَا يَفْقِدُهُمْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ وَ شِيعَةُ عَلِيٍّ هُمُ الَّذِينَ يَقْتَدُونَ بِعَلِيٍّ ع فِي إِكْرَامِ إِخْوَانِهِمُ الْمُؤْمِنِينَ[87]» به امام باقر(ع)ض شد:جمعيت ما دركوفه زياداست اگرشمادستورفرمائيد،اطاعت وپيروي خواهندكرد،درجواب فرمود: «يَجِي‏ءُ أَحَدُهُمْ إِلَى كِيسِ أَخِيهِ فَيَأْخُذُ مِنْهُ حَاجَتَهُ فَقَالَ لَا قَالَ فَهُمْ بِدِمَائِهِمْ أَبْخَلُْ[88]»  آيا يكى از آنها از كيسه برادرش چيزى را كه مورد نيازش هست مى‏آيد بردارد؟ عرض كردم: نه، فرمود: پس ايشان در بذل خونشان بخيل‏ترند. امیر المؤمنین(ع)درتوصیف پرهیز گاران می فرماید:    «أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى خَلَقَ الْخَلْقَ حِينَ خَلَقَهُمْ غَنِيّاً عَنْ طَاعَتِهِمْ آمِناً مِنْ مَعْصِيَتِهِمْ لِأَنَّهُ لَا تَضُرُّهُ مَعْصِيَةُ مَنْ عَصَاهُ وَ لَا تَنْفَعُهُ طَاعَةُ مَنْ أَطَاعَهُ فَقَسَمَ بَيْنَهُمْ مَعَايِشَهُمْ وَ وَضَعَهُمْ مِنَ الدُّنْيَا مَوَاضِعَهُمْ فَالْمُتَّقُونَ فِيهَا هُمْ أَهْلُ الْفَضَائِلِ:1ـ  مَنْطِقُهُمُ الصَّوَابُ.2ـ مَلْبَسُهُمُ الِاقْتِصَادُ .3 ـ مَشْيُهُمُ التَّوَاضُعُ 4 ـ غَضُّوا أَبْصَارَهُمْ عَمَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ .5 ـ وَ وَقَفُوا أَسْمَاعَهُمْ عَلَى الْعِلْمِ النَّافِعِ لَهُمْ .6 ـ نُزِّلَتْ أَنْفُسُهُمْ مِنْهُمْ فِي الْبَلَاءِ كَالَّتِي نُزِّلَتْ فِي الرَّخَاءِ.7 ـ وَ لَوْ لَا الْأَجَلُ الَّذِي كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ لَمْ تَسْتَقِرَّ أَرْوَاحُهُمْ فِي أَجْسَادِهِمْ طَرْفَةَ عَيْنٍ شَوْقاً إِلَى الثَّوَابِ وَ خَوْفاً مِنَ الْعِقَابِ.8 ـ  عَظُمَ الْخَالِقُ فِي أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِي أَعْيُنِهِمْ .9 ـ فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ.10ـ  قُلُوبُهُمْ مَحْزُونَةٌ .11ـ َ شُرُورُهُمْ مَأْمُونَةٌ.12ـَ أَجْسَادُهُمْ نَحِيفَة.13 ـ  حَاجَاتُهُمْ‏خَفِيفَةٌ. 14ـ أَنْفُسُهُمْ عَفِيفَةٌ.15ـ صَبَرُوا أَيَّاماً قَصِيرَةً أَعْقَبَتْهُمْ رَاحَةً طَوِيلَةً.16ـ تِجَارَةٌ مُرْبِحَةٌ يَسَّرَهَا لَهُمْ رَبُّهُمْ .17ـ أَرَادَتْهُمُ الدُّنْيَا فَلَمْ يُرِيدُوهَا .18ـ  أَسَرَتْهُمْ فَفَدَوْا أَنْفُسَهُمْ مِنْهَا.19 ـ أَمَّا اللَّيْلَ فَصَافُّونَ أَقْدَامَهُمْ تَالِينَ لِأَجْزَاءِ الْقُرْآنِ يُرَتِّلُونَهَا تَرْتِيلًا يُحَزِّنُونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ وَ يَسْتَثِيرُونَ بِهِ دَوَاءَ دَائِهِمْ فَإِذَا مَرُّوا بِآيَةٍ فِيهَا تَشْوِيقٌ رَكَنُوا إِلَيْهَا طَمَعاً وَ تَطَلَّعَتْ نُفُوسُهُمْ إِلَيْهَا شَوْقاً وَ ظَنُّوا أَنَّهَا نُصْبَ أَعْيُنِهِمْ وَ إِذَا مَرُّوا بِآيَةٍ فِيهَا تَخْوِيفٌ أَصْغَوْا إِلَيْهَا مَسَامِعَ قُلُوبِهِمْ وَ ظَنُّوا أَنَّ زَفِيرَ جَهَنَّمَ وَ شَهِيقَهَا فِي أُصُولِ آذَانِهِمْ فَهُمْ حَانُونَ عَلَى أَوْسَاطِهِمْ مُفْتَرِشُونَ لِجِبَاهِهِمْ وَ أَكُفِّهِمْ وَ رُكَبِهِمْ وَ أَطْرَافِ أَقْدَامِهِمْ يَطْلُبُونَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى فِي فَكَاكِ رِقَابِهِمْ 20ـ أَمَّا النَّهَارَ فَحُلَمَاءُ عُلَمَاءُ أَبْرَارٌ أَتْقِيَاءُ قَدْ بَرَاهُمُ الْخَوْفُ بَرْيَ الْقِدَاحِ يَنْظُرُ إِلَيْهِمُ النَّاظِرُ فَيَحْسَبُهُمْ مَرْضَى وَ مَا بِالْقَوْمِ مِنْ مَرَضٍ .21ـ  يَقُولُ لَقَدْ خُولِطُوا وَ لَقَدْ خَالَطَهُمْ أَمْرٌ عَظِيمٌ.22ـ  لَا يَرْضَوْنَ مِنْ أَعْمَالِهِمُ الْقَلِيلَ وَ لَا يَسْتَكْثِرُونَ الْكَثِيرَ 23ـ فَهُمْ لِأَنْفُسِهِمْ مُتَّهِمُونَ وَ مِنْ أَعْمَالِهِمْ مُشْفِقُونَ إِذَا زُكِّيَ أَحَدٌ مِنْهُمْ خَافَ مِمَّا يُقَالُ لَهُ فَيَقُولُ أَنَا أَعْلَمُ بِنَفْسِي مِنْ غَيْرِي وَ رَبِّي أَعْلَمُ بِي مِنِّي بِنَفْسِي اللَّهُمَّ لَاتُؤَاخِذْنِي بِمَا يَقُولُونَ وَ اجْعَلْنِي أَفْضَلَ مِمَّا يَظُنُّونَ وَ اغْفِرْ لِي مَا لَا يَعْلَمُونَ. 24ـ  فَمِنْ عَلَامَةِ أَحَدِهِمْ . 25ـ أَنَّكَ تَرَى لَهُ قُوَّةً فِي دِينٍ.      26ـ حَزْماً فِي لِينٍ27ـ  إِيمَاناً فِي يَقِينٍ. 28ـ حِرْصاً فِي عِلْمٍ 29ـ  عِلْماً فِي حِلْمٍ 30 ـ قَصْداً فِي غِنًى 31 ـ خُشُوعاً فِي عِبَادَةٍ. 32 ـ تَجَمُّلًا فِي فَاقَةٍ 33 ـ  صَبْراً فِي شِدَّةٍ 34 ـ طَلَباً فِي حَلَالٍ 35 ـ نَشَاطاً فِي هُدًى 36 ـ تَحَرُّجاً عَنْ طَمَعٍ 37 ـ يَعْمَلُ الْأَعْمَالَ الصَّالِحَةَ وَ هُوَ عَلَى وَجَلٍ يُمْسِي 38 ـ  هَمُّهُ الشُّكْرُ 39 ـ يُصْبِحُ وَ هَمُّهُ الذِّكْرُ يَبِيتُ حَذِراً 40 ـ يُصْبِحُ فَرِحاً حَذِراً لِمَا حُذِّرَ مِنَ الْغَفْلَةِ 41 ـ فَرِحاً بِمَا أَصَابَ مِنَ الْفَضْلِ وَ الرَّحْمَةِ إِنِ اسْتَصْعَبَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ فِيمَا تَكْرَهُ لَمْ يُعْطِهَا سُؤْلَهَا فِيمَا تُحِبُّ قُرَّةُ عَيْنِهِ فِيمَا لَا يَزُولُ 42 ـ زَهَادَتُهُ فِيمَا لَا يَبْقَى 43 ـ يَمْزُجُ الْحِلْمَ بِالْعِلْمِ وَ الْقَوْلَ بِالْعَمَلِ تَرَاهُ قَرِيباً أَمَلُهُ قَلِيلًا زَلَلُهُ خَاشِعاً قَلْبُهُ قَانِعَةً نَفْسُهُ مَنْزُوراً أَكْلُهُ سَهْلًا أَمْرُهُ حَرِيزاً دِينُهُ مَيِّتَةً شَهْوَتُهُ مَكْظُوماً غَيْظُهُ الْخَيْرُ مِنْهُ مَأْمُولٌ 44 ـ الشَّرُّ مِنْهُ مَأْمُونٌ 45 ـ إِنْ كَانَ فِي الْغَافِلِينَ كُتِبَ فِي الذَّاكِرِينَ 46 ـ إِنْ كَانَ فِي الذَّاكِرِينَ لَمْ يُكْتَبْ مِنَ الْغَافِلِينَ 47 ـ يَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَهُ 48 ـ يُعْطِي مَنْ حَرَمَهُ 49 ـ يَصِلُ مَنْ قَطَعَهُ 50 ـ بَعِيداً فُحْشُهُ 51 ـ لَيِّناً قَوْلُهُ52 ـ غَائِباً مُنْكَرُهُ 53 ـ حَاضِراً مَعْرُوفُ 54 ـ مُقْبِلًا خَيْرُهُ 55 ـ مُدْبِراً شَرُّهُ فِي الزَّلَازِلِ وَقُورٌ 56 ـ  فِي الْمَكَارِهِ صَبُورٌ 57 ـ فِي الرَّخَاءِ شَكُورٌ58 ـ لَا يَحِيفُ عَلَى مَنْ يُبْغِضُ وَ لَا يَأْثَمُ فِيمَنْ يُحِبُّ59 ـ يَعْتَرِفُ بِالْحَقِّ قَبْلَ أَنْ يُشْهَدَ عَلَيْهِ 60 ـ لَا يُضِيعُ مَا اسْتُحْفِظَ 61 ـ لَا يَنْسَى مَا ذُكِّرَ 62 ـ لَا يُنَابِزُ بِالْأَلْقَابِ 63 ـ لَا يُضَارُّ بِالْجَارِ 64 ـ لَا يَشْمَتُ بِالْمَصَائِبِ 65 ـ لَا يَدْخُلُ فِي الْبَاطِلِ           66 ـ لَا يَخْرُجُ مِنَ الْحَقِّ إِنْ صَمَتَ لَمْ يَغُمَّهُ صَمْتُهُ 67 ـ إِنْ ضَحِكَ لَمْ يَعْلُ صَوْتُهُ 68 ـ إِنْ بُغِيَ عَلَيْهِ صَبَرَ حَتَّى يَكُونَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي يَنْتَقِمُ لَهُ نَفْسُهُ مِنْهُ فِي عَنَاءٍ 69 ـ النَّاسُ مِنْهُ فِي رَاحَةٍ 70 ـ أَتْعَبَ نَفْسَهُ لِآخِرَتِهِ 71 ـ أَرَاحَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ بُعْدُهُ عَمَّنْ تَبَاعَدَ عَنْهُ زُهْدٌ وَ نَزَاهَةٌ 72 ـ دُنُوُّهُ مِمَّنْ دَنَا مِنْهُ لِينٌ وَ رَحْمَةٌ73 ـ لَيْسَ تَبَاعُدُهُ بِكِبْرٍ وَ عَظَمَةٍ 74 ـ لَا دُنُوُّهُ بِمَكْرٍ Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} وَ خَدِيعَةٍ»نهج البلاغه/خ193. [1] ـ الانعام / 125. [2] ـ علامه مجلسى‏،بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران،اسلاميه‏،ج65،ص210. [3] ـ شيخ كلينى ،الكافي‏،تهران، اسلاميه‏،1362 ش‏،ج1،ص166. [4] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج66،ص317. [5] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج25،ص333. [6] ـ العنکبوت/69. [7] ـ حسكانى عبيد الله بن احمد ،شواهدالتنزل لقواعد التفضیل، تهران‏، سازمان چاپ وانتشارات ...‏،1411 ق،ج1،ص569. [8] ـ بحرانى سيد هاشم‏،‏تهران‏، البرهان فی تفسیرالقرآن،بنياد بعثت،1416 ق‏،ج4،ص329. [9] ـ البقره/262. [10] ـ همان/265. [11] ـ عبد المحمد آيتى،ترجمه قرآن ، تهران‏،انتشارات سروش،1374 ش‏‏،ج1،ص45. [12] ـ الحدید /10. [13] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج72،ص362. [14] ـ شيخ صدوق‏،ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏،قم‏، دار الرضى‏،1406 ق‏،ص143. [15] ـ آل عمران/103. [16] ـ حاكم حسكانى‏،شواهد التنزيل لقواعد التفضيل‏، تهران‏، موسسه طبع ونشر،1411 ق‏،ج1،ص169. [17] ـ علامه مجلسى ،بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،  تهران‏، اسلاميه‏،بی تا،ج56،ص233. [18] ـ الانعام/65. [19] ـ ابن عجيبه احمد بن محمد، البحر المديد فى تفسير القرآن المجيد، قاهره‏، دكتر حسن عباس زكى،1419، ج2،ص120. [20] ـ ابن شعبه حرانى ،تحف العقول عن آل الرسول ص‏، قم‏، جامعه مدرسين‏،1404 ق‏،ص243. [21] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج1،ص179. [22] ـ شيخ كلينى ،الكافي‏،تهران، اسلاميه‏،1362 ش‏،ج2،ص256. [23] ـ الکهف/49. [24] ـ الاسراء /13/ 14/15. [25] ـ سيد محمد حسينى شيرازى ،تبیین القرآن، بيروت‏، دار العلوم،1423 ق‏،ج1،ص295. [26] ـ فيض كاشانى ملا محسن ،الأصفى فى تفسيرالقرآن‏، قم ، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى‏،1418 ق،ج1،ص673. [27] ـ الاسرء/16. [28] ـ سيد كريمى حسينى سيد عباس‏،تفسير عليين‏، قم‏، انتشارات اسوه‏،1382 ش،ج1،ص283. [29] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج65،ص384. [30]ـ ابن شعبه حرانى‏،تحف العقول عن آل الرسول ،قم‏،جامعه مدرسين‏،1404 ق‏،ص208. [31] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج70،ص374. [32] ـ شيخ مفيد ،الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد،قم‏، كنگره شيخ مفيد،1413 ق‏،ج1،ص331. [33] ـ على رضا صابرى يزدى و...،الحكم الزاهرة با ترجمه انصارى‏ ،قم‏،مركز چاپ و نشر...،1375 ش،‏ص291. [34] ـ  نهج‏البلاغة / 324. [35] ـ الغافر/26. [36] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج27،ص240. [37] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج27،ص240. [38] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج27،ص240. [39] ـ علامه مجلسى ،بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،  تهران‏، اسلاميه‏،بی تا،ج70،ص355. [40] ـ على رضا صابرى يزدى ...‏، الحكم الزاهرة با ترجمه انصارى‏،قم‏،مركز چاپ و نشر ...‏،1375 ش‏،ص630. [41] ـ شيخ مفيد،الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ، قم‏، كنگره شيخ مفيد، 1413 ق‏،ج2،ص133. [42] ـ الکافی،ج2،ص256. [43] ـ ميرزا احمد آشتيانى، طرائف الحكم يا اندرزهاى ممتاز، تهران‏، كتابخانه صدوق‏،1362 ش‏،ج2،ص388. [44] ـ  البقره/74. [45] ـ قطب راوندى‏، الخرائج و الجرائح‏،قم‏، مدرسه امام مهدى،1409 ق‏،ج2،ص519. [46] ـ كلينى،الکافی،‏ تهران‏، اسلاميه‏، 1362 ش‏،ج2،ص271. [47] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج70، ص324. [48] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج58،ص23. [49] ـ  همان،ج68،ص281. [50] ـ فتال نيشابورى‏، روضة الواعظين و بصيرة المتعظين، قم‏، انتشارات رضى‏،بی تا،چ:اول،ج2ص414. [51] ـ  طرائف الحكم يا اندرزهاى ممتاز، ج2،ص388. [52] ـ عبد الواحد تميمى آمدى‏،تصنيف غرر الحكم و درر الكلم‏، قم‏، دفتر تبليغات‏،1366 ش،ص193. [53] ـ شيخ حسن ديلمى،ارشاد القلوب إلى الصواب‏، قم‏، شريف رضى‏،1412 ق‏،ج1ص47. [54] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج70،ص375. [55] ـ البقره/224. [56] ـ على مشكينى، تحرير المواعظ العددية، قم‏، الهادى‏،1424 ق‏،ص245. [57] ـ طرائف الحكم يا اندرزهاى ممتاز، ج2،ص389. [58] بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج70،ص354. [59]ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج72،ص275. [60] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج65،ص19. [61] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص185. [62] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص173. [63] ـ طرائف الحكم يا اندرزهاى ممتاز ،ص 402. [64] ـ طرائف الحكم يا اندرزهاى ممتاز ،ص390. [65] ـ امالی صدوق،ص488. [66] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج68،ص 393. [67] ـ امالی صدوق ،ص543. [68] ـ  تحف العقول عن آل الرسول ‏، ص214. [69] ـ  تصنيف غرر الحكم و درر الكلم،ص264. [70] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج72،ص362. [71] ـ همان . [72] ـ سيد مهدى حجازى و...،درر الأخبار با ترجمه‏،قم‏،دفتر مطاالعات تاريخ و معارف اسلامى‏،1419 ق‏،،ص191. [73] ـ الاعراف/96. [74] ـ الغافر/21. [75] ـ الکافی ،ج2،274. [76] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج70،ص374. [77] ـ الکافی ،ج2،ص270. [78] ـ الکافی ،ج2،ص271. [79] ـ الشوری/30. [80] ـ الکافی،ج2،ص269. [81] ـ  نهج‏البلاغة / 324. [82] ـ شيخ صدوق ،أمالي الصدوق‏، بيروت‏،اعلمى‏،1400 ق‏،ص606. [83] ـ همان ،ص456. [84] ـ فضل بن حسن حفيد شيخ طبرسى ،مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، نجف‏،حیدریه،1385 ق‏،ص169. [85] ـ مشكاة الأنوار في غرر الأخبار ‏،ص169. [86] ـ حشر /9. [87] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج65،ص162. [88] ـ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار،ج52،ص372.

يكى از مهم‏ترين پيامدهاى معروف عاشورا، قيام خونين و حماسه تاريخى مختار بن ابى عبيده ثقفى است. اين قيام در سال 66 ه. ق آغاز شد و ضربه هولناكى بر عاملان واقعه عاشورا و حكومت شام وارد ساخت.رهبرى اين قيام بر عهده دو تن از چهره‏هاى تابناك تاريخ- يعنى:

مختاربن‏ابى‏عبيده ثقفى و ابراهيم اشتر، فرزند قهرمانِ مالك اشتر- بود.

                                          مشخصّات مختار

نام و نسب: مختاربن‏ابى‏عبيده بن مسعود بن عمرو بن عمير بن عوف بن قسى بن هنبة بن بكر بن هوازن؛ «2»
قبيله: ثقيف؛ كه قبيله مشهور و گسترده‏اى از هوازن، از اعراب منطقه‏مشخصّات مختار
نام و نسب: مختاربن‏ابى‏عبيده بن مسعود بن عمرو بن عمير بن عوف بن قسى بن هنبة بن بكر بن هوازن.
قبيله: ثقيف؛ كه قبيله مشهور و گسترده‏اى از هوازن، از اعراب منطقه‏طائف است.

كنيه: ابواسحاق

.لقب: كيسا 

پدر مختار: ابوعبيده‏ثقفى

 

                          فضائل وکرامات امام حسین(علیه السلام)ویارانش

حضرت سيّدالشهدا، حسين بن على عليه السلام، نوه دخترى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و امام سوم شيعيان است. مادرش فاطمه زهرا عليها السلام است كه او را در روز سوّم شعبان سال سوم و به روايتى سوم يا پنجم ماه شعبان سال چهارم هجرى در مدينه منوّره به دنيا آورد. هنگامى كه نوزاد را نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بردند، از ديدارش شادمان گرديد و در گوش راست وى اذان و در گوش چپ او اقامه گفت.

ابن اثیردراسدالغابه ج۱ص۴۹۵می نویسد:

«الحسين بن عليّ بن أبى طالب بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف، القرشي الهاشمي، أبو عبد الله ريحانة النبي صلّى الله عليه و سلم، و شبهه من الصدر إلى ما أسفل منه، و لما ولد أذن النبي صلّى الله عليه و سلم في‏أذنه، و هو سيد شباب أهل الجنة، و خامس أهل الكساء  أمه فاطمة بنت رسول الله صلّى الله عليه و سلم، سيدة نساء العالمين، إلا مريم عليهما السلام».

البةسخن ابن اثیردررادرموردفاطمه اطهر(علیهاالسلام)که گفته:سیده برهمه ی زنهای عالم است جزمریم٬نمی پذیریم.دلائل فراوان وجود داردمبنی براینکه زهرا(علیهاالسلام)برهمه ی زنهای عالم برتری داردسرمایه گذاری که خدای متعال درمورد زهرا(علیهاالسلام)نموده درمورد هیچ زن دیگرنکرده است.  

برخى روايت‏هاى مربوط به نامگذارى آن حضرت حاكى از آن است كه نام حسين را جبرئيل از سوى خداوند آورد. «2»

روز هفتم نوزاد، آيين عقيقه به جاى آورده قوچى را سر بريدند؛ و پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به دخترش فرمود كه براى حسين نيز- همانند حسن- به وزن موى سرش نقره صدقه دهد. «3»

امام حسين با برادرش امام حسن عليهما السلام تفاوت سنّى اندكى داشت. «4» از همين رو خاطره‏ها و سخنان به جاى مانده از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم درباره هر دو برادر يكى است. در روايتى از ايشان چنين نقل شده است: «هر كس حسن و حسين را دوست بدارد، من او را دوست مى‏دارم و هر كه را من دوست بدارم، خداوند دوستش مى‏دارد و هر كس را خداى دوستش بدارد، به بهشت مى‏برد؛ و هر كس آن دو را دشمن بدارد، من او را دشمن مى‏دارم و هر كه را من دشمن بدارم خدايش دشمن مى‏دارد و خداوند هر كس را دشمن بدارد، به جهنّم مى‏برد.» «5»آن حضرت در جاى ديگر فرموده است: «اين دو فرزندم، دو دسته گل من از اين دنيايند.» «1»

محمد بن عبداللَّه به نقل از ابن ابى نُعم گويد: نزد پسر عمر بودم كه مردى آمد و از او درباره حكم خون پشه سؤال كرد. او پرسيد: اهل كجايى؟ گفت: اهل عراق. گفت: [اين‏] مرد را ببينيد كه از من درباره خون پشه مى‏پرسد؛ و حال آن كه پسر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را كشته‏اند! من از آن حضرت شنيدم كه فرمود: اين دو (حسن و حسين) دسته گل‏هاى من از اين دنيايند. «2»

پيامبر خدا در جاى ديگر از دو نوه‏اش به عنوان سرور جوانان بهشت ياد كرده است.

حذيفه از آن حضرت نقل مى‏كند كه فرمود: اين فرشته‏اى كه پيش از امشب فرود نيامده است، از خداوند اجازه خواسته است بر من سلام كند و مژده دهد كه فاطمه سرور بانوان اهل بهشت و حسن و حسين، سرور جوانان بهشت‏اند. «3»

از ويژگى‏هاى امام حسين عليه السلام شباهت وى به رسول خدا است. عاصم به نقل از پدرش گويد: پيامبر خدا را در خواب ديدم و خوابم را براى ابن‏عباس باز گفتم. پرسيد: آيا هنگام ديدنش، حسين بن على عليه السلام را به ياد آوردى؟ گفتم: آرى به خدا، ديدنِ افتادگى شانه‏هاى پيامبر مرا به ياد حسين انداخت. ابن‏عباس گفت: ما او را به رسول خدا تشبيه مى‏كرديم. «4»

حسين عليه السلام در سال 61 هجرى به شهادت رسيد. سن مباركش «آن هنگام 56 سال‏و پنج ماه و پنج روز بود. شش سال يا هفت سال و چند ماه از اين دوران را با جدّش رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم، 37 سال را با پدرش، على عليه السلام، و 47 سال را با برادرش حسن عليه السلام زيست؛ و ده سال پس از وى- كه دوران امامت وى است- به شهادت رسيد. «5»
كنيه آن حضرت، اباعبداللَّه بود و از القاب مباركش، الرَّشيد، الوَفىّ، الطّيِّب، السّيد الزّكى، المبارك، التّابع لمرضاة اللَّه، الدّليل على ذات اللَّه والسِّبط را مى‏توان نام برد. سيّدشباب اهل الجنه و سبط، دو لقبى بود كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلم به ايشان عطا فرمود. «1»
امام حسين عليه السلام شش پسر و سه دختر داشت: 1- على اكبر، كه در كربلا به شهادت رسيد و مادرش ليلى دختر ابومرة بن مسعود ثقفى بود. 2- على اوسط 3- على اصغر، زين‏العابدين كه مادرش «شاه زنان» دختر يزدگرد، پادشاه ايران بود. به اعتقاد شيخ مفيد «2» زين‏العابدين از على اكبر بزرگ‏تر بود، ولى روايت نخست مشهورتر است. بلاذرى، «3» نام مادر زين‏العابدين عليه السلام را سلافه ذكر كرده است. 4- محمّد 5- جعفر كه در زمان حيات پدر درگذشت. 6- آخرين پسرش عبداللَّه نام داشت كه در شيرخوارگى در كربلا تير بر گلويش زدند و شهيدش كردند. دختران آن حضرت سكينه، فاطمه و زينب بودند. «4»
تنها پسرى كه پس از واقعه كربلا از حسين عليه السلام زنده ماند، زين‏العابدين بود كه نسل آن حضرت به وسيله وى امتداد يافت. «5»

                                      کرامات امام حسین(علیه السلام)

حسين عليه السلام مظهر كمالات انسانى و اسوه اخلاق اسلامى بود، و سخاوت، جوانمردى و گذشت، شجاعت و ستيز با ستم و ستمگرى از بارزترين ويژگى‏هاى آن حضرت به شمار مى‏آيد. در اينجا به نمونه‏هايى از فضايل آن حضرت اشاره مى‏گردد.
۱ـ اسامة بن زيد در آستانه ديده فرو بستن از جهان بود. امام حسين عليه السلام به ديدارش رفت و او را اندوهناك ديد. چون سبب اندوهش را پرسيد. گفت كه شصت هزار درهم وام دارد و از آن مى‏ترسد كه پيش از اداى آن از دنيا برود. حضرت فرمود: من پيش از مردنت آن را مى‏پردازم و چنين كرد. «1»

 

واليان كوفه ازابتداي رياست معاويه تاهنگام مرگ او

1ـ مغيره بن شعبه كه ازقاتلين فاطمه زهرا(س)است.

2ـ زياد ابن ابيه پدرعبيدالله بن زياد.

3ـ عبدالله بن خالد بن اسيد ازبني اميه وداماد عثمان است.

4ـ ضحاك بن قيس فرمانده لشكرمعاويه ورئيس پليس شام است .

5 ـ عبدالرحمان بن ام حكم،خواهرزاده معاويه است.

6 ـ نعمان بن بشير،ازدشمنان اهلبيت(ع)و قاضي القضات يزيد درشام وفرزندبشيرازعاملين ابوبكردرسقيفه است[1].

همه اين شيش نفرواليان كوفه جزخبيث ترين افراد كرّه زمين و سرسخت ترين دشمنان اهلبيت عصمت وطهارت(ع)است كه بدون ذكرجنايت آنان درتاريخ،تنهاياد آوري نام آنان دل انسان رابدرد مي آورد. جانهاي انسان قربان نام امام حسن(ع)وامام حسين(ع)كه چگونه درتحت سيطره حكومت افراد چون مغيره وزيادو...زندگي نمودند؛لذا اكثرفضائل حسنين(ع) ،درزمان همين واليان كتمان شدند.